"Tudor Warships (1): Henry VIII's Navy" to 142. tom serii New Vanguard wydawnictwa Osprey, napisany przez Angusa Konstama i zilustrowany przez Tony'ego Bryana, opublikowany w 2008 roku. Konstam, szkocki historyk specjalizujący się w tematyce morskiej (m.in. piractwo, Elizabethan Sea Dogs), ma na koncie dziesiątki podobnych publikacji dla Ospreya, co od razu daje wyobrażenie, czego się tu spodziewać: to nie jest monografia naukowa, lecz zgrabne, popularnonaukowe wprowadzenie w temat, pisane przez kogoś, kto materiał znał na pamięć jeszcze zanim zaczął pisać.
Książka obejmuje trzy główne obszary tematyczne: rozwój konstrukcji okrętów z przełomu epok - od późnośredniowiecznych karawel i karak (z naturalnym uwzględnieniem "MARY ROSE") - historię operacyjną flot Henryka VII i Henryka VIII, oraz uzbrojenie i taktykę morską tego okresu. Najsilniejszym punktem narracji jest opowieść o przemianie pięciu okrętów odziedziczonych po Henryku VII w pięćdziesiąt trzy uzbrojone jednostki, które stanowiły trzon angielskiej potęgi morskiej u progu epoki elizabietańskiej. Centralnym wydarzeniem jest bitwa w cieśninie Solent z 1545 roku, gdzie flota angielska, mimo utraty flagowego "MARY ROSE", zdołała powstrzymać znacznie liczebniejszą flotę francuską - i to ten epizod, a nie sam wrak, jest osią opowieści, co stanowi świeże podejście wobec zalewu publikacji skupionych wyłącznie na słynnym zatonięciu.
Pod względem merytorycznym Konstam robi to, co Osprey robi najlepiej: tłumaczy zmiany technologiczne - w konstrukcji kadłubów, w systemach uzbrojenia artyleryjskiego, w sposobie prowadzenia walki morskiej - w sposób przystępny, bez nadmiaru żargonu, ale też bez infantylizowania tematu. Czytelnicy podkreślają, że tekst jest "napisana jasno i czytelnie, bez nadużywania terminów technicznych, z wyjątkiem miejsc, gdzie są one wyjaśniane.", co w praktyce oznacza, że książka dobrze radzi sobie z wprowadzeniem osoby nieobeznanej w temacie, jednocześnie nie tracąc twarzy w oczach kogoś, kto już coś o Tudorach wie. To rzadka równowaga i właśnie ona stanowi główną wartość tej publikacji.
Strona ilustracyjna - domena Tony'ego Bryana - jest oceniana bardzo pozytywnie, wręcz jako jeden z najsilniejszych elementów tomu. Kolorowe plansze, przekroje okrętów i rekonstrukcje historyczne uzupełniają tekst w sposób, który w przypadku tematyki marynistycznej jest praktycznie niezbędny - trudno zrozumieć ewolucję karaki w galeon bez dobrego rysunku przekrojowego, a tu te rysunki są na wysokim poziomie. Jeden z recenzentów określił połączenie ilustracji i tekstu jako prowadzące do "wybitna książka o naprawdę unikalnym temacie" - ocena entuzjastyczna, ale poparta realnym atutem: temat wczesnych okrętów Tudorów rzadko bywa ilustrowany z taką dbałością.
Słabością, na którą zgodnie wskazują recenzenci, jest objętość. Format New Vanguard z definicji ogranicza tekst do około 48 stron, co przy tak bogatym temacie - konstrukcje, polityka morska dwóch królów, technologia artyleryjska, bitwy - musi prowadzić do kompresji. Recenzja na Amazonie, mimo generalnie pozytywnego tonu, kończy się oceną trzech gwiazdek z zastrzeżeniem: "Pięknie ilustrowana, jasno napisana i solidna – ale nieco za krótka.". To nie jest wada wynikająca z niedopracowania, lecz strukturalne ograniczenie serii, ale czytelnik szukający szczegółowej analizy, np. samej "MARY ROSE", powinien wiedzieć, że znajdzie tu raczej solidny przegląd niż głębokie studium - jeden z forumowych recenzentów wyraźnie zaznacza, że "jeśli szukasz szczegółowych informacji o Mary Rose, ta książka nie jest odpowiednia".
Jeszcze jedna drobna usterka techniczna, którą warto odnotować, dotyczy jakości druku w niektórych egzemplarzach - zgłaszano, że część fotografii w środku książki jest wydrukowana w nieprawidłowej orientacji (obrócona na bok), co jest mankamentem czysto produkcyjnym, niezależnym od treści, ale wpływającym na komfort odbioru.
Patrząc na to całościowo, "Tudor Warships (1): Henry VIII's Navy" to typowy, dobrze wykonany produkt serii New Vanguard - z ocenami na poziomie 4,35/5 na Goodreads i pozytywnymi recenzjami branżowymi (np. w "The Northern Mariner", gdzie określono go jako tytuł, który "można polecić bez zastrzeżeń." jako wprowadzenie do tematu). To pozycja idealna dla modelarzy, hobbystów historii morskiej i osób szukających kompaktowego, dobrze zilustrowanego wstępu do tematu floty Henryka VIII - ale nie dla kogoś, kto oczekuje wyczerpującej monografii. Jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i jako uzupełnienie wizualne dla modelarzy okrętów z epoki, sprawdza się bardzo dobrze; jako samodzielne źródło wiedzy o "MARY ROSE" czy o szczegółach polityki morskiej Tudorów - wymaga sięgnięcia po dodatkowe lektury.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
