"US Cruisers 1883-1904: The Birth of the Steel Navy" to kolejny tom poczytnej serii New Vanguard wydawnictwa Osprey, w którym Lawrence Burr zajmuje się okresem przełomowym dla amerykańskiej marynarki - momentem, gdy po latach zapaści technologicznej po wojnie secesyjnej Stany Zjednoczone zaczęły budować flotę pancerników i krążowników ze stali. Sam temat jest atrakcyjny: pozycja opisuje genezę tzw. "New Navy", a więc proces, który w ciągu dwóch dekad przekształcił marynarkę USA z anachronicznej siły drewnianych okrętów w realnego gracza na oceanach, czego ukoronowaniem było starcie hiszpańsko-amerykańskie z 1898 roku.
Struktura książki jest typowa dla serii i zarazem dobrze przemyślana - po wstępie następuje rozdział "A Naval Renaissance", w którym Burr tłumaczy kontekst polityczny i przemysłowy odrodzenia floty, dalej "Design and Construction" poświęcony rozwojowi technologii budowy kadłubów, napędu, uzbrojenia i pancerza. Centralna część, "The Ships", to katalog poszczególnych jednostek z opisem ich parametrów i ewolucji konstrukcyjnej, a kolejne rozdziały - "Cruisers in Action" i "Pointing the Guns" - przenoszą akcję na pole walki, zwłaszcza pod Manilą i Santiago. Osobny rozdział dostaje USS "OLYMPIA", najsłynniejszy okręt tej generacji, zachowany do dziś jako muzeum. Taki podział pozwala czytelnikowi swobodnie poruszać się między aspektem technicznym i historią bojową, choć nieuchronnie prowadzi do pewnej fragmentaryczności - to nie jest spójna narracja, lecz seria tematycznych modułów.
Mocną stroną publikacji jest ikonografia. Recenzent z czasopisma Model Shipwrights zauważył, że krótkie historie poszczególnych okrętów dają najważniejsze informacje - ze szczególnym naciskiem na ulepszenia względem poprzedników - bez konieczności sięgania po obszerną i kosztowną encyklopedię historii amerykańskich krążowników, a każda sekcja jest bardzo dobrze zilustrowana fotografiami oraz szczegółowymi, oryginalnymi grafikami. To trafna ocena - ilustracje Iana Palmera i Johna White'a, w tym przekrój USS "OLYMPIA", są jednym z głównych powodów, dla których ta książka ma sens jako odrębny produkt, a nie tylko skrót większych monografii. Dla modelarzy i osób zainteresowanych detalami konstrukcyjnymi te grafiki mają wartość praktyczną, większą niż sam tekst.
Ten sam recenzent, cytowany później przez "The Northern Mariner", podsumował książkę jako bardzo wartościowy punkt odniesienia dla modelarza, badacza lub studenta zainteresowanego epoką krążowników stalowej marynarki, polecaną z perspektywy modelarza. Warto jednak zauważyć, że to entuzjazm wyrażony z konkretnej, dość wąskiej perspektywy - modelarskiej i kolekcjonerskiej. Dla czytelnika szukającego głębszej analizy strategicznej czy szerszego tła politycznego transformacji US Navy formuła New Vanguard, ograniczona objętościowo, będzie odczuwalnie ciasna. Burr musi balansować między technicznym katalogiem a narracją bitewną, i nieuchronnie żadnemu z tych wątków nie poświęca tyle miejsca, ile mógłby w osobnej monografii.
Wydawca podkreśla, że książka opisuje, jak te krążowniki pozwoliły Ameryce odbudować swoją marynarkę, analizując projektowanie i rozwój tych jednostek, a w żywych opisach działań amerykańskich krążowników w wojnie hiszpańsko-amerykańskiej z 1898 roku, zwłaszcza pod Manilą i Santiago, śledzi narodziny US Navy jako głównej potęgi morskiej. To trafny opis zakresu, choć trzeba pamiętać, że "żywe opisy działań" w formacie 48-stronicowym z konieczności są skrótowe - Burr stawia raczej na ilustrację procesu niż na dramaturgię bitewną, co dla czytelników szukających epickich relacji z Manili może być pewnym niedosytem.
Jako pozycja wprowadzająca i przeglądowa książka spełnia swoją funkcję dobrze - jest przystępna, dobrze zorganizowana tematycznie i wizualnie atrakcyjna, a rozdział o USS "OLYMPIA" stanowi sensowny element łączący technikę z historią, bo to właśnie ten okręt przetrwał jako żywy artefakt epoki. Słabością jest natomiast nieunikniona powierzchowność wynikająca z formatu - bibliografia (Select Bibliography) wskazuje, że Burr korzystał z solidnych źródeł, ale sam tekst funkcjonuje bardziej jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań niż jako samodzielne, wyczerpujące studium.
Podsumowując, to książka skierowana przede wszystkim do modelarzy, hobbystów historii morskiej i osób szukających kompaktowego wprowadzenia do tematu "New Navy" - w tej niszy sprawdza się bardzo dobrze, na co wskazują pozytywne, choć nieliczne, recenzje branżowe. Czytelnik szukający pełnej analizy historycznej powinien traktować ją jako uzupełnienie, nie zastępstwo, większych prac na ten temat - ale jako wprowadzenie ilustrowane na wysokim poziomie, broni się bez zarzutu.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
