"Red SAM: The SA-2 Guideline Anti-Aircraft Missile" Stevena J. Zalogi, z ilustracjami Jima Lauriera, to tom numer 134 serii Osprey "New Vanguard", wydany w 2007 roku. Temat jest pod każdym względem godny monograficznego opracowania: SA-2 jest najszerzej stosowanym przeciwlotniczym pociskiem rakietowym w historii, zasłynął przede wszystkim z zestrzelenia samolotu szpiegowskiego U-2 w 1960 roku, co niemal doprowadziło do wymiany nuklearnej między USA a ZSRR. Zaloga podejmuje się opisania systemu, którego wpływ na doktrynę lotniczą drugiej połowy XX wieku trudno przecenić - i robi to z kompetencją, która wyraźnie wykracza poza poziom przeciętnego opracowania w tej serii.
Steven J. Zaloga jest starszym analitykiem w Teal Group Corp., firmie konsultingowej z branży lotniczej specjalizującej się w analizie technologii rakietowych i bezzałogowych systemów latających. Jest autorem ponad stu książek z zakresu technologii wojskowej i historii wojskowości, był korespondentem "Jane's Intelligence Review" i zasiada w radzie redakcyjnej "Journal of Slavic Military Studies". Kiedy Zaloga pisze o SA-2, nie jest to historyk patrzący na radziecki arsenał z zewnątrz - to analityk, który radzieckie systemy rakietowe śledził zawodowo przez dekady. W omawianym tomie widać to wyraźnie: terminologia jest precyzyjna, oceny skuteczności kolejnych wariantów - wyważone i poparte danymi, a nie anegdotami.
Struktura tomu obejmuje: genezę systemu, zagrożenie ze strony samolotów szpiegowskich, operację Anadyr podczas kryzysu kubańskiego, modernizacje głębokiej generacji, działania nad Wietnamem, wojnę na Bliskim Wschodzie w latach 1967-1973, eksploatację zagraniczną oraz końcowe udoskonalenia. Ten układ jest merytorycznie trafny: Zaloga nie opisuje kolejnych wariantów pocisków w oderwaniu od kontekstu, lecz konsekwentnie łączy ewolucję techniczną z presją operacyjną, która ją wymuszała. Modernizacje nie są tu suchą listą zmian parametrów, ale odpowiedzią inżynierów na konkretne metody walki elektronicznej, które rozwijała strona zachodnia. Zaloga pokazuje na przykład, w jaki sposób wprowadzenie samolotów Wild Weasel z przeciwradiolokacyjnymi pociskami Shrike zmusiło obsługę zestawów SA-2 do wyłączania radaru naprowadzania, co radykalnie obniżyło skuteczność systemu. To właśnie takie przyczynowo-skutkowe ujęcie tematu odróżnia "Red SAM" od prostego kompendium danych.
Szczególną wartość dodaną stanowi oparcie narracji na źródłach radzieckich i rosyjskich. Dzięki bardziej otwartym rosyjskim archiwom i faktowi, że rakieta jest już wycofana ze służby u większości użytkowników, Zaloga może przedstawić rewelacje dotyczące rzeczywistej skuteczności systemu - dalekie od propagandowych danych z czasów zimnej wojny. Dotyczy to zwłaszcza rozdziałów poświęconych Wietnamowi i Bliskiemu Wschodowi, gdzie liczby zestrzeleń podawane przez różne strony konfliktu rozbiegały się niekiedy dramatycznie. Czytelnicy szczególnie wysoko oceniają fragmenty poświęcone różnym wariantom systemu eksploatowanym na całym świecie oraz opis zastosowanych środków zaradczych i taktyk walki z SA-2.
Jim Laurier, ilustrator tomu, zasługuje na oddzielną uwagę. Jego przekroje techniczne i kolorowe profile systemów prezentują nie tylko pociski, ale całą infrastrukturę zestawu - wyrzutnie, radary naprowadzania, pojazdy dowodzenia. Ilustracje obejmują przekroje i kolorowe profile, które razem z licznymi wysokiej jakości fotografiami tworzą wyjątkowo kompletny materiał ikonograficzny. Dla czytelnika nieznającego tematu szczegółowo to właśnie ilustracje pozwalają pojąć, czym SA-2 był w rzeczywistości: nie samotnym pociskiem, lecz rozbudowanym systemem, wymagającym dziesiątek pojazdów i dziesiątek specjalistów do funkcjonowania. Ten wymiar - logistyczny i organizacyjny - Zaloga uwzględnia w tekście, choć z konieczności skrótowo.
Ograniczenia tomu są, jak w całej serii, pochodną przyjętej formuły. 48 stron to za mało, by oddać pełną złożoność historii systemu eksploatowanego na pięciu kontynentach przez ponad pięćdziesiąt lat. Temat kradzieży i kopiowania technologii SA-2 przez Chiny (system HQ-2) oraz jego następstwa dla proliferacji systemów przeciwlotniczych zostały potraktowane pobieżnie. Perspektywa załóg obsługujących system - zarówno radzieckich doradców w Wietnamie Północnym, jak i egipskich operatorów w wojnie Jom Kippur - praktycznie nie istnieje w tej narracji, co jest wyborem zrozumiałym, ale odczuwalnym. Czytelnik szukający głębszej analizy operacyjnej musi sięgnąć po inne źródła.
Podsumowując, "Red SAM: The SA-2 Guideline Anti-Aircraft Missile" to opracowanie, w którym zawodowa kompetencja autora manifestuje się na każdej stronie. Zaloga zapewnia solidny wgląd w historię rozwoju systemu SA-2, łącząc historię techniczną z opowieścią o jego służbie bojowej w sposób, w którym każda modernizacja jest wyjaśniona w kontekście pojawiających się zagrożeń. Dla czytelnika chcącego sprawnie i rzetelnie opanować zarówno techniczne, jak i operacyjne dzieje najbardziej rozpowszechnionego systemu rakiet przeciwlotniczych w historii, jest to pozycja pierwszego wyboru. Tym, którzy oczekują pełnej syntezy zimnowojennej rywalizacji w przestrzeni powietrznej - tom pozostanie znakomitym, solidnie udokumentowanym punktem wyjścia, a nie ostatnim słowem w temacie.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
