Okręt podwodny był dla Royal Navy w czasie II wojny światowej równie groźną bronią, jak dla pozostałych głównych stron konfliktu. Pierwsza połowa tej książki poświęcona jest genezie, projektowaniu, rozwojowi i późniejszej ewolucji trzech głównych typów okrętów: "S", "T" oraz "U". Okręt podwodny typu "S" został pierwotnie zaprojektowany w latach 20. XX wieku z myślą o działaniach na wodach ograniczonych, takich jak morza śródlądowe i przybrzeżne. W miarę postępu wojny jednostki tego typu modyfikowano, aby zwiększyć ich zdolność do zanurzania oraz pojemność zbiorników paliwa; dodano również radar oraz wiele innych ulepszeń. Okręty typu "S" z dużymi sukcesami działały na wszystkich teatrach działań wojennych – od północnego Atlantyku po Pacyfik – i w wielu przypadkach przetrwały nawet bardzo poważne uszkodzenia. Okręt podwodny typu "T" został pierwotnie zaprojektowany z myślą o operacjach na Dalekim Wschodzie, co sprawiło, że był jednym z największych typów okrętów podwodnych zbudowanych i wykorzystywanych w czasie II wojny światowej. Rozwój typu "T" w trakcie wojny odbywał się niekiedy kosztem stabilności podwodnej, a na teatrze śródziemnomorskim aż połowa rozmieszczonych tam okrętów tej klasy została zatopiona.
"British Submarines 1939–45" autorstwa Innesa McCartneyʼa, z ilustracjami Tony'ego Bryana, to tom numer 129 serii Osprey "New Vanguard", wydany w listopadzie 2006 roku. Książka podejmuje temat, który mimo swojej wagi pozostaje w cieniu bardziej spektakularnych rozdziałów drugiej wojny światowej: roli brytyjskiej broni podwodnej jako cichego, lecz skutecznego filaru strategii morskiej Royal Navy. Okręt podwodny był dla Royal Navy bronią równie potężną co dla pozostałych głównych uczestników konfliktu, a McCartney jako doświadczony archeolog morski i historyk podchodzi do tego tematu z rzadką w popularnonaukowym piśmiennictwie precyzją i autorytetem badacza terenowego.
Struktura tomu jest klarowna i dwudzielna. Pierwsza połowa poświęcona jest koncepcji, projektowaniu, rozwojowi i ewolucji trzech głównych typów okrętów: "S", "T" i "U". Typ "S" został pierwotnie zaprojektowany w latach dwudziestych z myślą o operowaniu na płytkich wodach przybrzeżnych, a w toku wojny stopniowo modyfikowano ją w celu zwiększenia głębokości zanurzenia i pojemności zbiorników paliwa, dodając też radar i szereg innych usprawnień. Typ "T" pomyślany był z kolei z myślą o działaniach na Dalekim Wschodzie i należał do największych budowanych w tamtym czasie typów, lecz kolejne modyfikacje wojenne odbywały się niekiedy kosztem stabilności podwodnej - na Morzu Śródziemnym zatonęła połowa wszystkich okrętów tego typu tam rozmieszczonych. Do Typu "U" należał natomiast HMS "UPHOLDER" - najskuteczniejszy brytyjski okręt podwodny II wojny światowej. Druga połowa książki omawia główne operacje podwodne: kampanię norweską, walki o Maltę w marcu 1942 roku, operację Pedestal oraz wiele innych starć we wszystkich teatrach działań, angażujących zarówno brytyjskie okręty podwodne, jak i niemieckie U-Booty i japońskie jednostki.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się połączeniem opisu technicznego z narracją operacyjną - rzadka to sztuka w ramach tak zwięzłej formuły wydawniczej. Wyjątkową wartość daje McCartneyʼowi jego zawodowe zaplecze: autor od ponad dwudziestu pięciu lat specjalizuje się w odkrywaniu i badaniu wraków okrętów z XX wieku, w tym szczątków bitwy jutlandzkiej oraz wielu brytyjskich i niemieckich okrętów podwodnych. Sięga po liczne wcześniej niepublikowane źródła i opiera się na własnych rozległych badaniach podwodnych, co pozwala mu stworzyć wyjątkowo szczegółowy i dobrze udokumentowany obraz brytyjskiej broni podwodnej. Rozdziały operacyjne, opisujące m.in. słynne patrole na Morzu Śródziemnym czy zmagania o konwoje maltańskie, czyta się niemal jak kronikę pisaną z pozycji kogoś, kto te wraki widział na własne oczy. Rozdziały poświęcone operacjom floty to bodaj najbardziej porywająca część książki - godna hołd złożony odwadze i śmiałości brytyjskich podwodniaków.
Materiał ilustracyjny Tony'ego Bryana obejmuje barwne plansze batalistyczne ożywiające narrację, a także starannie wykonane przekroje boczne i widoki poszczególnych typów okrętów z opisami kluczowych elementów konstrukcyjnych. Bryan, który z wykształcenia jest inżynierem i przez wiele lat pracował w wojskowych badaniach i rozwoju, a do tematyki sprzętu militarnego podchodzi z pasją znawcy, zapewnia ilustracjom techniczną rzetelność, którą doceniają zwłaszcza modelarze. Całość uzupełniona jest specjalnie zamówionymi barwnymi ilustracjami z opisami i wyczerpującymi podpisami, dającymi pełny obraz maszyn i okrętów używanych w boju, a także archiwalnymi zdjęciami dokumentującymi zarówno poszczególne egzemplarze, jak i warunki służby na okrętach podwodnych.
Ograniczenia wynikają - podobnie jak w przypadku innych tomów serii - z narzuconej formuły i szczupłości miejsca. Książka zawiera wystarczająco dużo informacji technicznych, by precyzyjnie ukazać główne różnice między klasami okrętów, nie przeciążając przy tym czytelnika niezainteresowanego inżynierią. Czytelnik szukający pogłębionej analizy doktryny okrętów podwodnych Royal Navy, porównania z rozwojem myśli taktycznej po stronie niemieckiej i japońskiej czy szerszego omówienia konsekwencji strategicznych kampanii śródziemnomorskiej znajdzie jednak w tomie jedynie sygnalizację tych zagadnień. Dziewięćdziesiąt sześć stron pozwala McCartney'owi sprawnie przedstawić stan faktyczny, lecz pozostawia mało miejsca na głębsze dociekania.
Podsumowując, "British Submarines 1939–45" to solidna, precyzyjna i przystępnie napisana pozycja, której szczególnym atutem jest autentyczny autorytet autora - historyka, który swoje źródła zna nie tylko z archiwów, ale i z podwodnych eksploracji. McCartney stworzył tom, który jednocześnie sprawdza się jako syntetyczne wprowadzenie do historii brytyjskiej broni podwodnej, rzetelne kompendium referencyjne dla modelarzy i punkt wyjścia dla czytelników chcących zrozumieć, jak niewidzialna flota Royal Navy kształtowała przebieg drugiej wojny światowej. Dla miłośników historii morskiej, techniki okrętowej i Bitwy o Atlantyk - lektura godna polecenia.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
