Dominując na morzach podczas II wojny światowej, amerykańskie lotniskowce odgrywały kluczową rolę w każdej większej bitwie morskiej tego konfliktu. Prace nad typem "ESSEX" rozpoczęto w 1941 roku; był to największy typ lotniskowców, jaką kiedykolwiek zbudowano. W trakcie wojny na Pacyfiku stanowił trzon każdej siły uderzeniowej i zyskał sławę dzięki potężnemu "Sunday Punch" – imponującej sile ofensywnej w postaci 36 myśliwców, 36 bombowców nurkujących oraz 18 samolotów torpedowych. Typ "INDEPENDENCE" był lżejszym i szybszym lotniskowcem, zbudowanym po ataku na Pearl Harbor, aby jak najszybciej wprowadzić do służby dodatkową liczbę jednostek. Działając ramię w ramię z typem "ESSEX", ich załogi doświadczyły dramatycznej zmiany w taktyce rozmieszczenia sił, gdy zaczęły tworzyć szybkie zespoły uderzeniowe lotniskowców, które okazały się niezwykle skuteczne w operacjach na Pacyfiku. Książka, zawierająca oznaczony przekrój oraz ilustracje szczegółowo przedstawiające cechy wewnętrzne i zewnętrzne tych okrętów, analizuje projektowanie, rozwój i rozmieszczenie bojowe zarówno lotniskowców typu "ESSEX", jak i lekkich lotniskowców typu "INDEPENDENCE". Stanowiąc kontynuację tomu "US Navy Aircraft Carriers 1922-45: Prewar classes" (New Vanguard 114), publikacja ta oferuje szczegółowe studium lotniskowców, które znajdowały się na pierwszej linii wielu działań II wojny światowej, w tym decydujących bitew na Morzu Filipińskim i w Zatoce Leyte w 1944 roku.

"US Navy Aircraft Carriers, 1942–45: WWII-Built Ships" autorstwa Marka E. Stille'a, z ilustracjami Tony'ego Bryana, to tom numer 130 serii Osprey "New Vanguard", wydany w lutym 2007 roku. Książka podejmuje temat o kluczowym znaczeniu dla historii drugiej wojny światowej na Pacyfiku: narodziny i bojowe dojrzewanie tych typów lotniskowców, które złamały potęgę Cesarskiej Japonii. Lotniskowce były główną bronią US Navy w wojnie z Japonią, a tom Stille'a stanowi bezpośrednią kontynuację wcześniejszego tomu "US Navy Aircraft Carriers 1922-45: Prewar classes" (New Vanguard 114) - tym razem skupiając się wyłącznie na jednostkach zaprojektowanych i zwodowanych już w warunkach wojennych. Paradoks, który nadaje narracji dramatyzm, jest prosty: Stany Zjednoczone zdołały wdrożyć na oceanie broń, o której potrzebie przekonały się dopiero po Pearl Harbor, i zrobiły to w tempie, które samo w sobie stało się strategicznym sukcesem.

Struktura tomu podąża za logiką konstruktorską i operacyjną. Pierwsza część poświęcona jest koncepcji, projektowaniu i ewolucji obu głównych typów: "ESSEX" i "INDEPENDENCE". Typ "ESSEX" stała się w czasie Wojny na Pacyfiku kręgosłupem każdej grupy bojowej i zasłynął ze swojego "Sunday Punch" - potężnej ofensywnej siły rażenia złożonej z 36 myśliwców, 36 bombowców nurkujących i 18 bombowców torpedowych. Typ "INDEPENDENCE" z kolei zbudowany został na kadłubach krążowników typu "CLEVELAND" - US Navy nie chciała tych jednostek, lecz nalegał na nie prezydent Roosevelt, pragnący jak najszybciej wprowadzić do działań więcej okrętów. Oba typy zrewolucjonizowały taktykę: ich załogi były świadkami przełomowej zmiany w rozmieszczeniu operacyjnym, gdy zaczęto tworzyć szybkie zespoły lotniskowcowe, tak skuteczne w operacjach na Pacyfiku. Osobny i dobrze zarysowany wątek stanowi omówienie kolejnych modyfikacji wprowadzanych do obu typów w toku działań - m.in. rozbudowy uzbrojenia przeciwlotniczego w odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony kamikaze. Całość wieńczy szczegółowa relacja z największych bitew, w których oba typy odegrały decydującą rolę, w tym z kulminacyjnych starć pod Morzem Filipińskim i w zatoce Leyte w 1944 roku.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się precyzją i znajomością tematu, której można oczekiwać od autora tak zakorzenionego w historii marynarki wojennej. Stille spędził 38 lat w środowisku wywiadowczym, w tym na wykładach w Naval War College, w Połączonym Sztabie i na pokładach okrętów US Navy, a stopień komandora marynarki wojennej w stanie spoczynku nadaje jego narracji techniczny autorytet trudny do podrobienia. Tekst jest sprawnie ustrukturyzowany i potrafi godzić warstwę konstrukcyjno-inżynieryjną z opisem operacyjnym - czytelnik rozumie, dlaczego konkretne decyzje projektowe miały konsekwencje na polu walki. Książka sumiennie opisuje oba typy, uzupełniona licznymi fotografiami i obrazami okrętów zarówno podczas rejsów, jak i w toku działań bojowych. Recenzenci chwalą zwłaszcza to, że Stille'owi udaje się zmieścić rozległy materiał w narzuconych przez serię ramach, nie rezygnując przy tym ze szczegółowości.

Materiał ilustracyjny Tony'ego Bryana stoi na wysokim poziomie typowym dla tej serii. Książka zawiera opatrzone adnotacjami przekroje i ilustracje detalizujące zarówno elementy wewnętrzne, jak i zewnętrzne okrętów. Wybitne ilustracje Bryana ukazują kilka okrętów w ich niemal zawrotnym zestawie schematów maskowania, co czyni z tomu cenne źródło referencyjne dla modelarzy. Specjalnie zamówione barwne ilustracje opatrzone etykietami i wyczerpującymi podpisami dają pełny obraz maszyn i okrętów używanych w boju, a sceny batalistyczne ożywiają narrację o toczącej się walce.

Ograniczenia wynikają, podobnie jak w przypadku innych tomów serii, z formuły wydawniczej i rozległości tematu. Tom obejmuje zaledwie około 50 stron tekstu z fotografiami i skupia się wyłącznie na typach "ESSEX" i "INDEPENDENCE" - eskortowe lotniskowce czekają na własną odrębną publikację. Czytelnik zainteresowany pogłębioną analizą doktryny lotnictwa morskiego, porównaniem z japońską myślą projektową czy szczegółowym omówieniem zmian taktycznych wymuszonych przez kamikaze znajdzie w tomie zaledwie zarys tych zagadnień. Pewnym mankamentem, sygnalizowanym przez część recenzentów, jest dysproporcja między objętością materiału poświęconego typowi "ESSEX" a zdawkowością opisu okrętów typu "INDEPENDENCE" - tej drugiej wyraźnie brakuje miejsca.

Podsumowując, "US Navy Aircraft Carriers, 1942–45: WWII-Built Ships" to solidna, precyzyjnie napisana pozycja wypełniająca wyraźną niszę w popularnonaukowej literaturze o wojnie na Pacyfiku. Stille stworzył tom, który sprawdza się jednocześnie jako syntetyczne wprowadzenie w historię lotniskowców, które przesądziły o klęsce Japonii, rzetelne kompendium dla modelarzy i punkt wyjścia dla czytelników chcących zrozumieć, jak przemieniła się doktryna operacyjna marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych między Pearl Harbor a Zatoką Leyte. Dla miłośników historii morskiej, techniki okrętowej i Wojny na Pacyfiku - lektura godna polecenia.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder