Najbardziej na południe wysunięty region Republiki Wietnamu (Wietnamu Południowego) obejmował rozległą Deltę Mekongu – obszar o powierzchni 10 190 mil kwadratowych. Przez Deltę przepływają trzy główne rzeki: Song Hou Giang (znana również jako Bassac) oraz Song Mekong, która rozdziela się na trzy duże ramiona (Song My Tho, Ham Luong i Go Chien). Rzeka Nhon Trach wyznaczała wschodnią granicę Delty. Łącznie region ten dysponował około 1500 milami naturalnych, żeglownych dróg wodnych oraz 2500 milami sztucznych kanałów i przekopów. System kanałów zapoczątkowano w 800 roku n.e., a jego rozbudowa trwała aż do II wojny światowej. Stolica kraju, Sajgon, leży na północnym skraju Delty. Region ten obsługiwała nieliczna sieć dróg i autostrad, dlatego głównym środkiem transportu były sampány i inne małe jednostki pływające, poruszające się siecią kanałów. Na tym obszarze rozproszonych było co najmniej 70 000 bojowników Viet Congu (VC), kontrolujących nawet do ćwierci miejscowej ludności. Trzy dywizje Armii Republiki Wietnamu (ARVN) oraz różne formacje paramilitarne prowadziły walki z VC na bagnach, w lasach i na ryżowych polach. W 1965 roku sytuacja militarna w Delcie uległa pogorszeniu, w związku z czym podjęto decyzję o wzmocnieniu sił poprzez utworzenie wspólnego, mobilnego zgrupowania rzecznego "Army and Navy Mobile Riverine Force". Formacja ta była wyjątkowa pod względem składu, misji oraz specjalistycznych jednostek pływających, jakimi się posługiwała. Komponentem armijnym była 2. Brygada 9. Dywizji Piechoty; komponentem marynarki – River Assault Flotilla One (1. Flotylla Szturmowa Rzeczna). Różne typy jednostek pływających przydzielonych do Mobile Riverine Force stanowią przedmiot niniejszej książki. Należały do nich znacznie zmodyfikowane jednostki desantowe, specjalnie zaprojektowane łodzie patrolowe – w tym słynne "Swift Boats" i monitory rzeczne – oraz różnorodne jednostki pomocnicze i wsparcia. Z podobnych jednostek korzystało również Task Force CLEARWATER – znacznie mniejsze zgrupowanie operujące w skrajnie północnej części Wietnamu Południowego.
"Vietnam Riverine Craft 1962-75" autorstwa Gordona L. Rottmana, z ilustracjami Hugha Johnsona, to tom numer 128 serii Osprey "New Vanguard", wydany w 2006 roku. Książka podejmuje temat będący jedną z bardziej zapomnianych kart wojny wietnamskiej: działalność amerykańskiej "brązowej floty" (Brown Water Navy) na wodach delty Mekongu i innych rzekach Wietnamu Południowego. Podczas gdy lądowe aspekty konfliktu doczekały się dziesiątek opracowań, jednostki rzeczne i ich specjalistyczny sprzęt pozostają w cieniu - i właśnie tę lukę Rottman stara się wypełnić.
Struktura tomu podąża za przejrzystą logiką. Autor otwiera narrację szkicem geograficznym i strategicznym, przybliżając specyfikę delty Mekongu: mozaikę naturalnych kanałów i szlaków wodnych o łącznej długości ponad czterech tysięcy kilometrów, patrolowaną przez liczne oddziały Viet Congu kontrolujące znaczną część miejscowej ludności. Na tym tle Rottman omawia kolejno poszczególne typy jednostek pływających: od głęboko zmodyfikowanych barek desantowych i uzbrojonych monitorów, przez słynne Swift Boaty, po różnorodne jednostki pomocnicze i logistyczne. Osobne miejsce zajmuje omówienie Task Force Clearwater, znacznie mniejszej operacji prowadzonej w skrajnie północnej części Wietnamu Południowego, która również korzystała z rzecznych jednostek pływających. Całość wieńczy rozdział poświęcony zachowanym do dziś egzemplarzom jednostek - będący nieocenioną pomocą dla badaczy i miłośników historii materialnej.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się tym, co jest szczególnie cennym walorem w tego rodzaju opracowaniach: autentycznym doświadczeniem autora. Rottman wstąpił do armii amerykańskiej w 1967 roku, ukończył szkolenie w jednostkach specjalnych jako specjalista ds. uzbrojenia i służył w 5. Grupie Sił Specjalnych w Wietnamie w latach 1969-70, a następnie w jednostkach powietrznodesantowych, patrolach dalekiego rozpoznania i służbach wywiadowczych, zanim po 26 latach przeszedł na emeryturę. To doświadczenie bojowe nadaje tekstowi niepowtarzalny wymiar - Rottman nie opisuje sprzętu wyłącznie jako inżynierskiego artefaktu, lecz jako narzędzie w rękach konkretnych żołnierzy w konkretnych warunkach. Recenzenci podkreślają, że książka zawiera szczegółową historię oraz dokumentację licznych typów łodzi patrolowych. Wątek operacyjny, opisujący przebieg kampanii rzecznych lat 1965-1972, skutecznie osadza omówiony sprzęt w kontekście taktycznym i strategicznym, co jest niemałą sztuką przy tak technicznie zorientowanej materii.
Gordon L. Rottman przez 26 lat służył w Armii Stanów Zjednoczonych w jednostkach Sił Specjalnych, piechocie powietrznodesantowej, patrolach dalekiego rozpoznania i w wywiadzie wojskowym, zarówno w armii regularnej, Gwardii Narodowej, jak i Rezerwie Armii. Przez ponad dekadę pracował jako autor scenariuszy szkoleniowych dla Sił Operacji Specjalnych w Centrum Szkolenia Gotowości Bojowej w Fort Polk w Luizjanie, a następnie poświęcił się pisarstwu historycznemu na pełen etat. Dla serii Osprey napisał ponad pięćdziesiąt książek, co czyni go jednym z najbardziej doświadczonych i płodnych autorów tego wydawnictwa.
Ilustracje barwne Hugha Johnsona są oceniane jako doskonałe i dostarczające wystarczająco szczegółowych informacji referencyjnych. Johnson, doświadczony ilustrator cyfrowy, który współpracował wcześniej z Ospreyem przy takich tytułach jak plansze do czołgów T-54 i T-55 czy do dżipów okresu II wojny światowej, prezentuje tu profile boczne jednostek pływających, widoki ogólne oraz ilustracje ukazujące wyposażenie bojowe i uzbrojenie poszczególnych typów craft. Uzupełniają je archiwalne fotografie dokumentujące służbę jednostek na rzekach Wietnamu. Całość tworzy materiał referencyjny o dużej wartości zarówno dla modelarzy, jak i dla badaczy historii techniki wojskowej.
Ograniczenia tomu wynikają z formuły serii i skromnej - jak na standardy konfliktu wietnamskiego - skali opisywanego teatru działań. Jak w przypadku wszystkich tytułów serii New Vanguard, jest to omówienie przekrojowe, a nie wyczerpująca monografia. Czytelnicy szukający pogłębionej analizy doktryny działań rzecznych, porównania z francuskimi operacjami z okresu pierwszej wojny indochińskiej czy szczegółowego omówienia kontekstu politycznego i strategicznego znajdą tu jedynie zarys tych zagadnień. Pewną słabością może być też to, że autor prezentuje opisywane jednostki z wyraźną sympatią, co nie przez wszystkich odbiorców jest oceniane jednakowo.
Podsumowując, "Vietnam Riverine Craft 1962-75" to solidna i przystępnie napisana pozycja, wypełniająca wyraźną lukę na rynku popularnonaukowym. Jak odnotował jeden z recenzentów branżowych, między okładkami tej książki kryje się mnóstwo użytecznych informacji. Rottman stworzył tom, który jednocześnie sprawdza się jako syntetyczne wprowadzenie do historii amerykańskich operacji rzecznych w Wietnamie, rzetelne źródło referencyjne dla modelarzy oraz punkt wyjścia dla czytelników pragnących zrozumieć specyfikę jednego z najbardziej osobliwych i niedocenianych aspektów tej długiej i skomplikowanej wojny. Dla miłośników historii wojskowości, techniki morskiej i konfliktu wietnamskiego - lektura godna polecenia.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
