Książka "Kolin 1757: Frederick the Great's First Defeat” Simona Millara, z ilustracjami Adama Hooka, to pozycja, która z powodzeniem wypełnia lukę w anglojęzycznej literaturze poświęconej wojnie siedmioletniej. Doceniam tę publikację przede wszystkim za analityczną precyzję, z jaką autor rozkłada na czynniki pierwsze moment, w którym pruska machina wojenna uległa pierwszemu poważnemu zatrzymaniu. Millar unika pułapki bezkrytycznego uwielbienia dla Fryderyka II, oferując rzeczowe studium błędów dowódczych, co czyni tę pozycję wartościową nie tylko jako opis bitwy, ale jako lekcję pokory w sztuce wojennej. To rzadka cecha w literaturze popularnonaukowej, która często ulega niepotrzebnej mitologizacji pruskiego monarchy.
Rozdziały wprowadzające, w tym "Opposing Commanders” (Dowódcy) oraz "Opposing Plans” (Plany), zasługują na uznanie za wyważenie ocen i brak tendencyjności. Millar trafnie punktuje asymetrię w myśleniu taktycznym: zderza brawurę i sztywność Fryderyka z metodycznym, defensywnym geniuszem Leopolda von Dauna. Zdecydowanie mocną stroną tej części jest unikanie uproszczeń; autor nie sprowadza klęski Prusaków wyłącznie do kaprysu losu czy zmęczenia wojsk, lecz ukazuje ją jako logiczną konsekwencję niedocenienia terenu i zdolności adaptacyjnych Austriaków. Choć zwięzłość formatu serii Campaign wymusza pewne skróty myślowe, Millarowi udaje się zachować analityczny chłód, który pozwala czytelnikowi samodzielnie wyciągnąć wnioski na temat fatalnych założeń pruskiego planu uderzeniowego, opartego na zbyt optymistycznych założeniach co do tempa marszu.
Sedno książki, czyli rozdziały "The Campaign” (Kampania) i "The Battle” (Bitwa), stanowią najbardziej satysfakcjonujący i zarazem najbardziej wartościowy element publikacji. Millar mistrzowsko operuje fakturą terenu, pokazując, jak pagórki i lasy wokół Kolina zniweczyły słynny pruski szyk skośny, zmuszając do przedwczesnego i chaotycznego rozwinięcia się awangardy. Zamiast taniego dramatyzmu, autor serwuje rzetelną rekonstrukcję krok po kroku, analizując momenty, w których pruska koordynacja zaczęła pękać pod krzyżowym ogniem austriackiej artylerii i piechoty. Ocena tego fragmentu musi być jednoznacznie pozytywna: to wzorowy przykład historii operacyjnej, w której logistyka, topografia i dyscyplina ognia mają większe znaczenie niż heroizm. Jedynym mankamentem, który można tu wytknąć, jest pewne marginalizowanie perspektywy zwykłego żołnierza, co jednak wynika z przyjętej przez wydawnictwo konwencji skupiania się na poziomie dowodzenia i sztabu.
Nie sposób nie pochwalić warstwy wizualnej, za którą odpowiada Adam Hook, co w przypadku tak skomplikowanej bitwy ma znaczenie krytyczne. Jego mapy taktyczne i przekroje terenu nie są jedynie dekoracyjnym dodatkiem, lecz pełnoprawnym narzędziem analitycznym. Szczególnie wartościowe są mapy pokazujące fazy bitwy, gdzie Hook z precyzją kartografa oddaje linie widoczności, ukształtowanie wzgórz i kąty ostrzału austriackich baterii. Ilustracje barwne, choć podporządkowane historycznej wierności, skutecznie oddają chaos i dym bitewny, nie popadając przy tym w zbędny patos. W porównaniu z innymi pozycjami na rynku, grafiki Hooka w tej książce wyróżniają się wyjątkową czytelnością, co w przypadku pruskiego manewru oskrzydlającego, który zamienił się w czołowe natarcie pod górę, jest wręcz niezbędne do zrozumienia tekstu.
Zamykające publikację rozdziały "Aftermath” (Następstwa) oraz "The Battlefield Today” (Pole bitwy dziś) oferują solidne, choć nieco zachowawcze podsumowanie. Millar trafnie diagnozuje długofalowe skutki Kolina dla strategii Berlina, słusznie zauważając, że była to bitwa, która zmusiła Fryderyka do przejścia od wojny ofensywnej do desperackiej defensywy, opartej na liniach wewnętrznych. W sieciowych recenzjach na portalach hobbystycznych często pojawia się opinia, iż jest to "esencjonalne kompendium taktyczne”, z czym w pełni się zgadzam. Brakuje jednak głębszego odniesienia do najnowszej, niemieckojęzycznej historiografii, co sprawia, że książka pozostaje w sferze doskonałego wprowadzenia, a nie ostatecznego słowa w temacie. Mimo to, merytoryczna rzetelność wyciągniętych wniosków i świetny opis współczesnego ukształtowania terenu w pełni rekompensują ten brak.
Podsumowując, "Kolin 1757” Simona Millara to wybitna pozycja w swoim segmencie wydawniczym, która udowadnia, że zwięzłość nie musi iść w parze z powierzchownością. To książka, która dla każdego, kto chce zrozumieć mechanikę klęski wielkiego dowódcy i ewolucję taktyki w połowie XVIII wieku, jest po prostu obowiązkowa. Millar i Hook stworzyli dzieło analityczne, pozbawione niepotrzebnej emfazy, które szanuje inteligencję czytelnika. Jeśli szukacie heroicznych eposów, sięgniecie gdzie indziej; jeśli jednak cenicie chłodną, opartą na faktach i topografii analizę błędów, które kosztowały Prusy tysiące istnień, jest to pozycja wybitna i w pełni warta swojej ceny.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
