René Chartrand i Patrice Courcelle w publikacji "Vimeiro 1808: Wellesley's First Victory in the Peninsular” podjęli się zadania opisania starcia, które choć często pozostaje w cieniu późniejszych, krwawszych bitew wojny na Półwyspie Iberyjskim, stanowiło fundament brytyjskiego sukcesu w tym konflikcie. Wybór tematu przez duet autorów należy ocenić jako wysoce trafny, bowiem Vimeiro to nie tylko chrzest bojowy Artura Wellesleya, ale też doskonały poligon doświadczalny dla zderzenia rewolucyjnej taktyki francuskiej z brytyjską dyscypliną liniową. Chartrand, uznany specjalista od epoki napoleońskiej, połączył tu swoją tradycyjną rzetelność z narracyjnym zacięciem, tworząc pozycję, która z powodzeniem wypełnia lukę w literaturze przedmiotu, oferując solidne kompendium wiedzy o początkach kampanii iberyjskiej.
Zgodnie z kanonem serii Campaign wydawnictwa Osprey, książka została podzielona na logicznie ustrukturyzowane rozdziały, obejmujące genezę konfliktu, chronologię, analizę dowódców i sił zbrojnych, plany obu stron, przebieg samej bitwy oraz jej następstwa. Taki podział, choć z pozoru schematyczny, w przypadku Vimeiro sprawdza się znakomicie, ponieważ pozwala autorowi na stopniowe budowanie kontekstu przed przejściem do właściwej analizy taktycznej. Szczególną uwagę należy poświęcić rozdziałom dotyczącym sił i planów obu armii, które Chartrand poprowadził z godną podziwu precyzją, unikając pułapki nadmiernego upraszczania złożonej struktury wojsk portugalskich, często niesłusznie sprowadzanych do roli drugoplanowego epizodu. Ocena struktury książki wypada zatem bardzo pozytywnie: autorowi udało się zachować idealne proporcje między tłem strategicznym a mikrohistorią samego starcia, co czyni lekturę spójną i pozbawioną zbędnych dygresji.
Sednem publikacji jest oczywiście rekonstrukcja samego boju, gdzie tekst Chartranda błyszczy analitycznym chłodem i dbałością o detale ruchów wojsk. Zamiast uciekać się do taniego dramatyzmu, autor skupia się na mechanice pola walki, bezlitośnie punktując błędy w ocenie sytuacji, jakich dopuścił się francuski generał Junot, rozdzielając swoje siły i atakując pozycje Wellesleya na rozbitych grupach. Recenzenci portali hobbystycznych słusznie zauważają, że "to mistrzowskie studium analizy taktycznej, które pokazuje, jak dyscyplina i ukształtowanie terenu mogą zniwelować francuski impet”. Należy się zgodzić z tą tezą: Chartrand wyczerpująco wyjaśnia, dlaczego brytyjskie formacje liniowe, wsparte efektywną artylerią i portugalską milicją, zdołały odeprzeć kolumny francuskie. Momentami można jednak odnieść wrażenie, że ramy objętościowe serii nieco ograniczyły głębszą analizę logistycznych problemów Francuzów w dniach poprzedzających bitwę, co stanowi jedyny, choć drobny minus tego wywodu.
Nie sposób pominąć warstwy wizualnej, za którą odpowiada Patrice Courcelle, a jego wkład w tę pozycję jest równie wartościowy co tekst. Mapy taktyczne, rozrysowane z typową dla tego artysty precyzją, są nieocenionym narzędziem do śledzenia manewrów obu stron, zwłaszcza w kluczowych momentach łamania francuskich kolumn. Równie imponująco prezentują się tablice barwne, które wiernie oddają specyfikę umundurowania i wyposażenia, uwzględniając zarówno brytyjskie "czerwone mundury”, jak i często pomijane, a zróżnicowane formacje portugalskie. Z punktu widzenia historyka wojskowości czy rekonstruktora, szyk bitewny (Order of Battle) zamieszczony w appendixie to kopalnia danych, choć jego czytelność mogłaby być nieco lepsza dla zupełnie początkujących. Mimo to, ocena ilustracji i materiałów pomocniczych jest bezdyskusyjnie wysoka: Courcelle udowodnił, że jego kreska to nie tylko estetyczny ozdobnik, ale pełnoprawne narzędzie badawcze, które znacząco podnosi wartość merytoryczną całego wydawnictwa.
Podsumowując, "Vimeiro 1808” w wykonaniu Chartranda i Courcelle’a to pozycja obowiązkowa dla każdego, kto pragnie zrozumieć ewolucję taktyki brytyjskiej w okresie wojen napoleońskich. Książka ta udowadnia, że nawet stosunkowo niewielkie starcie może być przedmiotem fascynującej analizy, jeśli podejdzie się do niego z odpowiednim warsztatem i szacunkiem dla faktów. Choć ograniczenia formatu sprawiają, że pewne szersze konteksty polityczne czy logistyczne zostały tylko zasygnalizowane, to w sferze czysto militarnej i taktycznej autorzy osiągnęli perfekcję. Jest to rzetelne, pozbawione zbędnego patosu opracowanie, które z powodzeniem może służyć zarówno jako wprowadzenie do kampanii iberyjskiej, jak i jako specjalistyczne źródło dla wargamerów szukających wiernych odwzorowań historycznych.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
