Stocznia Palmers Shipbuilding and Iron Company, Jarrow-on-Tyne była jednym z beneficjentów programu rozbudowy floty 1897 - 1898 Naval Estimates. W ramach zamówienia zbudowano w niej dwa niszczyciele, z tym że HMS "PETEREL" został zaczęty jako niszczyciel serii "specjal", a został ukończony jako jeden z typowych 30-węzłowców. Ostatecznie oba niszczyciele z tej stoczni różniły się nieco wymiarami.
1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF; 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowych (6 pdr) 8 cwt QF; 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in)
Ludzie:
Załoga
63 oficerów i marynarzy
Projekt
Dla stoczni Palmers Shipbuilding and Iron Company, Jarrow-on-Tyne te dwa niszczyciele kolejnymi z prawie 60 niszczycieli i torpedowców zbudowanych dla Royal Navy. Od 1893 r. stocznia zdobyła znaczną renomę w konstrukcji tego typu okrętów, budując jedne z najlepszych niszczycieli tamtych czasów wg opinii zarówno specjalistów jak i marynarzy. Niszczyciele tego typu zbudowano w ramach programu rozbudowy floty 1897 - 1898 Naval Estimates. HMS "PETEREL" początkowo był konstruowany jako jeden z niszczycieli serii "specjal" (będących swoistymi eksperymentami w dziedzinie osiąganych prędkości czy dzielności morskiej), jednak został ostatecznie ukończony jako normalny 30-węzłowiec. Konstruktorzy oparli się na bardzo udanym typie STAR, zmieniając nieco jedynie konstrukcję kadłuba, powodując iż nie tylko typ SPITEFUL różnił się nieco wymiarami od typu STAR, to na dodatek w związku z nieco innymi początkami obu niszczycieli typu SPITEFUL, obie jednostki w tym typie nieco różniły się między sobą. Główna różnica pomiędzy typem STAR, a SPITEFUL była związana z inna liczbą kominów. W typie SPITEFUL konstruktorzy zastosowali cztery kominy, z których dwa środkowe były bardzo blisko siebie. W typie STAR zamiast dwóch środkowych kominów był jeden, nieco szerszy od innych. Zakwalifikowanie niszczyciela HMS "PETEREL" do programu rozbudowy floty 1897 - 1898 Naval Estimates również rodzi nieco kontrowersji. O ile sam niszczyciel (a raczej data rozpoczęcia jego budowy) jest odbierane przez wiele materiałów źródłowych jako przydział do 1897 - 1898 Naval Estimates, to jednak w momencie jego rozpoczęcia był on prywatną inwestycją stoczni, nie powstał na zamówienie Admiralicji. Przyporządkowanie go do tego a nie innego planu rozbudowy floty podano za "Conway's All the World's Fighting Ships 1860-1905". W rzeczywistości powinien być zaliczony do 12 niszczycieli powstałych w ramach planu rozbudowy 1898 - 1899 Programme. Początkowo w ramach tego programu nie miały powstać żadne niszczyciele, jednakże w lipcu 1898 r. House of Commons zatwierdziło program uzupełniający (1898 -1899 Estimates), planując budowę czterech pancerników, czterech krążowników i właśnie dwanaście niszczycieli. 30 sierpnia 1912 r. dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu B, trzykominowe do typu C, natomiast dwukominowe do typu D. Do typu C należały właśnie niszczyciele typu STAR, natomiast niszczyciele typu SPITEFUL już do typu B, jako czterokominowe.
Konstrukcja
Kadłub
Wyporność pełna okrętów liczyła 450 ts ("PETEREL": 420 ts) Długość całkowita wynosiła 67,06 m (220 ft 0 in) ("PETEREL": 66,90 m (219 ft 6 in)), szerokość 6,32 m (20 ft 9 in) natomiast zanurzenie 2,77 m (9 ft 1 in) ("PETEREL": 2,72 m (8 ft 11 in)). Oba okręty nieco różniły się wymiarami z powodu tego iż HMS "PETEREL" był rozpoczęty jako jeden z niszczycieli serii "specjal" (będących swoistymi eksperymentami w dziedzinie osiąganych prędkości czy dzielności morskiej). Kadłub okrętów był wykonany ze stali. Konstrukcyjnie te okręty bazowały na bardzo udanym typie STAR, jednak w przeciwieństwie do tego typu, który charakteryzował się zastosowaniem trzech kominów, z których środkowy był nieco szerszy od innych, gdyż odprowadzał spaliny z dwóch kotłów, w typie SPITEFUL zastosowano układ czterech kominów, z których każdy odprowadzał spaliny z jednego z kotłów. Podobnie jak większość wczesnych niszczycieli miały zakryty dziób, ukształtowany na podobieństwo skorupy żółwia (ang. "turtleback"), miał on ułatwić omywanie kadłuba przez fale przy dużej prędkości. W części dziobowej znajdowało się odkryte stanowisko działa 12-funtowego, które w dużym stopniu było zintegrowane z niewielkim mostkiem (stanowiskiem dowodzenia). Powodowało to pewne problemy (głównie dlatego, iż dla wygody oficerowie używali platformy działa jako mostka, zamiast używać stanowiska pod nią) i w późniejszych, większych konstrukcjach odseparowano te dwa elementy. Niszczyciele tego typu pod względem manewrowości i dzielności morskiej były bardzo chwalone zarówno przez marynarzy jak i przez inżynierów. Szczególnie chwalono maszyny, gwarantujące doskonały zasięg i nie sprawiające kłopotów w trakcie użytkowania.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Okręty były uzbrojone 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF, 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowe (6 pdr) 8 cwt QF i 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in). Działo 12-funtowe znajdowało się na odsłoniętym stanowisku w części dziobowej. Dwa stanowiska szybkostrzelnych dział 6-funtowych znajdowały się zaraz za stanowiskiem dowodzenia, dwa kolejne na burtach na śródokręciu natomiast ostatnie z nich na rufie. Zarówno działo 12-funtowe jak i działa 6-funtowe były wyposażone w osłony przeciwodłamkowe, jednak mogły być one demontowane i często na zdjęciach nie są one uwidocznione. Okręty były wyposażone w dwie wyrzutnie torped umieszczone na obrotowych pojedynczych stanowiskach. Oba stanowiska znajdowały się w części rufowej, za kominami. Wyrzutnie torped w nomenklaturze brytyjskiej określane jako 18-calowe w rzeczywistości miały 17,72 cala, co dawało w przeliczeniu 450 mm.
Napęd
Okręty te, podobnie jak w typie STAR zostały wyposażone w 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania. Maszyny te miały dwa cylindry niskiego ciśnienia, co generowało mniejsze drgania całego urządzenia. Parę zapewniały cztery kotły wyprodukowane przez Reed były umieszczone w dwóch oddzielnych kotłowniach. Dwa środkowe kotły odprowadzały spaliny przez jeden, nieco szerszy komin. Kotły były w stanie wyprodukować parę o ciśnieniu 250 psi. Były umieszczone w dwóch kotłowniach, drzwiczkami do uzupełniania paliwa w kierunku środka kotłowni. Taki układ powodował iż oba kotły mogły być obsługiwane przez ten sam zespół palaczy. Redukowało to liczbę osób obsługi. W 1904 r. HMS "SPITEFUL" odegrał kluczową rolę w przyjęciu przez Royal Navy oleju opałowego jako źródła energii zamiast węgla. W lipcu tego samego roku czasopismo Scientific American określiło jednostkę jako "pierwszy okręt wojenny tak wyposażony". Kotły niszczyciela zostały zmodyfikowane tak, aby spalały tylko olej opałowy w ramach trwających eksperymentów, a w dniach 7-8 grudnia 1904 r. "niezwykle ważne" testy porównawcze przeprowadzono w pobliżu Wyspy Wight z HMS "PETEREL", spalającym węgiel, wykazały iż HMS "SPITEFUL" działał znacznie lepiej. Początkowe problemy z większą produkcją dymu zostały rozwiązane, a ponadto okazało się, że załoga okrętu mogła zostać zredukowana, ponieważ w kotłowniach potrzeba było mniej marynarzy. Podczas gdy HMS "PETEREL" potrzebował sześciu palaczy podczas prób, HMS "SPITEFUL" wymagał tylko trzech pracowników kotłowni; podczas gdy załoga HMS "PETEREL" musiała wyrzucać 1,5 tony popiołu i żużlu, "SPITEFUL" nie wytwarzał takich odpadów. Ponadto, podczas gdy HMS "PETEREL" potrzebował 1,5 godziny na przygotowanie się do wyruszenia w rejs, HMS "SPITEFUL" był gotowy do wyruszenia w 10 minut. W czerwcu 1906 roku ten sam dziennik donosił, że HMS "SPITEFUL" był wykorzystywany przez Admiralicję do szkolenia ekip maszynowni w działaniu kotłów opalanych olejem. Chociaż próby z 1904 r. wykazały znaczące zalety oleju opałowego nad węglem zasilającym okręty wojenne, nie doprowadziły one do natychmiastowego porzucenia węgla jako paliwa przez Royal Navy. Podczas gdy brytyjska wewnętrzna podaż węgla była obfita, zapasy ropy były znikome. William Palmer, który był Pierwszym Lordem Admiralicji w 1904 r., uznał przestawienie się na ropę za "niemożliwą", ze względu na jej dostępność. Zastój w podjęciu tej decyzji trwał długo, ale udało się to osiągnąć dzięki polityce zagranicznej i działaniom rządu na rynku ropy naftowej, począwszy od Królewskiej Komisji ds. Paliw i Silników w 1912 r., promowanej przez Winstona Churchilla, który był wówczas Pierwszym Lordem Admiralicji. Marynarka wojenna zobowiązała się do zmiany w tym samym roku, kiedy wszystkie okręty, które zamierzała zamówić lub kupić, będą zaprojektowane do używania oleju opałowego jako paliwa. W opracowaniu "Британские эсминцы. История эволюции. 1892-1953"można znaleźć informacje na temat osiągów tych niszczycieli podczas prób. HMS "SPITEFUL" osiągnął prędkość 30,100 węzła, natomiast HMS "PETEREL" przy 383,4 obrotach na minutę osiągnął prędkość 30,287 węzła.
Służba
HMS Peterel
29.07.1898
Położenie stępki okrętu w stoczni Palmers Shipbuilding and Iron Company, Jarrow-on-Tyne pod numerem stoczniowym 745. Okręt został rozpoczęty jako prywatna inwestycja stoczni, wg. tzw. serii "specjal".
30.03.1899
Wodowanie okrętu.
02.1900
Okręt dotarł do Portsmouth w celu wyposażenia.
02.1900
Ukończenie budowy okrętu. Koszt okrętu wyniósł 47 149 funtów. Początkowo okręt znajdował się w rezerwie, uczestnicząc jedynie w letnich manewrach.
1910
Okręt został przydzielony do 4. Destroyer Flotilla z bazą w Portsmouth.
30.08.1912
Dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu B, trzykominowe do typu C, natomiast dwukominowe do typu D. Do typu B należały właśnie niszczyciele typu SPITEFUL. Od 30 września 1913 r. na okrętach tego typu malowano literę "B" na kadłubie oraz na jednym z kominów.
03.1913
Okręt został przydzielony do 6. Destroyer Flotilla.
08.1914
Okręt najprawdopodobniej został przeniesiony do 8. Destroyer Flotilla, jako tender dla HMS "TYNE". Pozostawał w jej składzie najprawdopodobniej przez cały okres wojny. Od 6 grudnia 1914 r. okręt miał przydzielony numer P74, od 1 września 1915 numer D88, od 1 stycznia 1918 r. numer D68, natomiast od 13 września 1918 r. numer H54.
30.08.1919
Okręt został sprzedany w celu utylizacji i złomowany w tym samym roku.
Znani dowódcy (przydziały)
06.10.1900 - 14.10.1901
Commander Trevylyan D. W. Napier
14.10.1901 - 14.02.1902
Commander Brian H. F. Barttelot
21.07.1901 - 08.1901
Commander Roger J. B. Keyes (na czas manewrów)
13.02.1904 - 19.04.1904
Lieutenant in Command Osmond J. Prentis
14.07.1904 - 08.1904
Lieutenant & Commander The Hon. Arthur Stopford (na czas manewrów)
13.09.1904 - 01.11.1904
Lieutenant in Command Osmond J. Prentis
01.11.1904 - 04.10.1906
Lieutenant & Commander Arthur Bromley
04.10.1906 - 29.10.1907
Lieutenant & Commander George P. Leith
14.01.1908 - 22.10.1909
Lieutenant-Commander Mark G. Newton
23.10.1909 - 10.01.1910
Lieutenant & Commander Maurice C. Bomford
10.01.1910 - 19.10.1910
Lieutenant-Commander Hugh D. Colville
19.10.1910 - 21.03.1912
Lieutenant & Commander Clarence W. E. Trelawny
03.1912 - 06.05.1913
Lieutenant & Commander Salisbury H. Simpson
01.1914 - 02.1914
Lieutenant & Commander Walter O. H. Lambert
02.1914 - 17.03.1914
Lieutenant & Commander Salisbury H. Simpson (tymczasowo)
17.03.1914 - 19.02.1915
Lieutenant in Command George F. Hole (choroba)
19.02.1915 - 16.12.1915
Lieutenant in Command Joseph H. L. Yorke
16.12.1915 - 16.01.1918
Lieutenant R.N.R. in Command Alphonse M. Tulloch
13.12.1917 (?) - 27.02.1919
Lieutenant R.N.R. in Command Norman W. M. Kemp
HMS Spiteful
12.01.1898
Położenie stępki okrętu w stoczni Palmers Shipbuilding and Iron Company, Jarrow-on-Tyne pod numerem stoczniowym 710.
11.01.1899
Wodowanie okrętu.
31.08.1899
Okręt dotarł do Portsmouth w celu wyposażenia.
02.1900
Ukończenie budowy okrętu. Koszt okrętu wyniósł 50 977 funtów. Początkowo okręt znajdował się w rezerwie, uczestnicząc jedynie w letnich manewrach.
02.1901
Okręt wszedł na mieliznę nieopodal Isle of Wight, uszkadzając sobie śruby. Po zdarzeniu okręt udał się do Portsmouth w celu naprawy.
23.10.1901
Okręt ponownie uczestniczył w wypadku, tym razem zderzając się u północno - wschodnich wybrzeży Anglii ze swoim bliźniakiem HMS "PETEREL". Oba okręty doznały sporych uszkodzeń.
04.04.1905
Ponowne zderzenie w którym brał udział ten pechowy okręt. Płynąc z prędkością 22 węzłów nieopodal Yarmouth, Isle of Wight okręt zderzył się z barką "PRECIOSA", która przewoziła cement. Uszkodzenia niszczyciela nie okazały się poważne, jeden z marynarzy został ranny. Jednakże barka zatonęła, a dwóch członków jej załogi utonęło.
05.08.1907
Podczas przygotowania się do rejsu w Cowes na Isle of Wight, olej napędowy został uwolniony pod ciśnieniem z odłączonego palnika, powodując, że płomienie wypełniły tylną kotłownię: dwóch członków załogi zginęło, a dwóch zostało rannych. Magazyny zostały zalane w celu ochrony ich przed ogniem i chociaż płomienie nie spowodowały żadnych uszkodzeń strukturalnych, okręt został odholowany do Portsmouth w celu inspekcji. To wydarzenie zachęciło Admiralicję do wydania nowych instrukcji dotyczących obsługi kotłów opalanych ropą na swoich okrętach, w szczególności po remoncie. W owym czasie okręt był w składzie Portsmouth Flotilla, Home Fleet.
30.08.1912
Dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu B, trzykominowe do typu C, natomiast dwukominowe do typu D. Do typu B należały właśnie niszczyciele typu SPITEFUL. Od 30 września 1913 r. na okrętach tego typu malowano literę "B" na kadłubie oraz na jednym z kominów.
06.1914
Okręt był raportowany jako tendel dla HMS "Vernon" szkoły torpedystów Royal Navy. Nadal pełni tą funkcję w momencie rozpoczęcia wojny. Od 6 grudnia 1914 r. okręt miał przydzielony numer P73, od 1 września 1915 numer D91, natomiast od 1 stycznia 1918 r. do końca służby numer D76.
06.1915
Okręt zostaje przydzielony do Portsmouth Local Defence Flotilla.
06.09.1916
Okręt zauważył próbujący się zanurzyć niemiecki okręt podwodny nieopodal Cape Barfleur, Kanał La Manche.
18.01.1917
Okręt został wysłany z Portsmouth z trzema innymi niszczycielami, aby udać się na pomoc HMS "FERRET", kolejnym niszczycielowi, który został unieszkodliwiony przez torpedę wroga podczas polowania na niemieckie okręty podwodne w centrum Kanału La Manche, na południowy-wschód od Wyspy Wight. HMS "FERRET" został odholowany do Portsmouth.
05.1918 - 12.1918
Okręt znajdwał się w tamtym czasie w składzie Portsmouth Local Defence Flotilla, jako tender dla HMS "Victory", Portsmouth Naval Barracks, ośrodka zabezpieczenia socjalnego.
01.1919 - 04.1919
Okręt bazował w Portsmouth.
01.1920
Okręt został umieszczony na liście okrętów do zbycia.
14.09.1920
Okręt został sprzedany i złomowany w Hayes' yard, Porthcawl.
Znani dowódcy (przydziały)
1900 (?) - 06.10.1901 (?)
Commander Trevylyan D. W. Napier (?)
11.01.1901 - 03.01.1903
Commander John B. Sparks (również jako dowódca HMS "FLYING FISH")
11.01.1901 - 14.02.1902
Commander Douglas Romilly Lothian Nicholson (również jako dowódca HMS "FLYING FISH")
08.08.1904 - ?
Lieutenant & Commander Algernon W. Abbott (wypożyczony)
28.11.1905 - 18.09.1907
Lieutenant & Commander Hugh Seymour
18.09.1907 - 29.03.1909
Lieutenant & Commander Leslie D. Fisher
29.03.1909 - 03.01.1911
Lieutenant & Commander Hugh U. Fletcher
31.01.1911 - 23.03.1911
Lieutenant & Commander James F. Houstoun
18.11.1911 - 23.03.1912
Commander William L. Elder
23.03.1912 - 25.05.1912
Commander Gregory G. C. Wood-Martin
25.05.1912 - 31.12.1912
Lieutenant in Command (T) Brien M. Money
31.12.1912 - 13.03.1913
Lieutenant-Commander (T) Arthur T. Walker
13.03.1913 - 06.1914
Lieutenant-Commander (T) Alfred B. Watts
29.07.1914 - 12.12.1914
Lieutenant & Commander Ernest E. Lowe
12.12.1914 - 10.01.1917
Commander Walter B. Compton (oraz w dowództwie Portsmouth Local Defence Flotilla)
10.01.1917 - 19.03.1918
Commander Henry F. H. Wakefield (oraz w dowództwie Portsmouth Local Defence Flotilla)
03.04.1918 - 25.02.1919
Acting Lieutenant-Commander R.N.R. Robert L. F. Hubbard
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Peterel
Pocztówka przedstawiająca HMS "Peterel" i HMS "Bullfinch".
HMS Peterel
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Forum Okrętów Wojennych (www.fow.pl)
HMS Peterel
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Ilustrowanego Katalogu Okrętów Wojennych.
HMS Peterel
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Ilustrowanego Katalogu Okrętów Wojennych.
HMS Peterel
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Ilustrowanego Katalogu Okrętów Wojennych.
HMS Spiteful
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Spiteful
Zdjęcie z 1900 r. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Spiteful
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Spiteful
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Ilustrowanego Katalogu Okrętów Wojennych.
HMS Spiteful
Dwaj palacze okrętowi w jednym z odpowietrzników na okręcie. Data zdjęcia nieznana.
HMS Spiteful
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Ilustrowanego Katalogu Okrętów Wojennych.
Źródła: - Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860-1905. Greenwich: Conway Maritime Press. - Wikipedia, The Dreadnought Project oraz inne strony internetowe. - Norman Friedman (2009). British Destroyer - From Earliest Days to the Second World War. Seaforth Publishing - Эдгар Дж.Марч. Британские эсминцы. История эволюции. 1892-1953. Часть 1. - "Галея Принт", 2012