Chartrand René

René Chartrand (1943, Montreal, Kanada – 26 lipca 2024) to kanadyjski historyk wojskowości, kurator muzealny i autor specjalizujący się w historii militarnej Nowej Francji, armii francuskiej okresu ancien régime'u, konfliktów kolonialnych w Ameryce Północnej oraz kampanii napoleońskich na Półwyspie Iberyjskim. Urodzony w Montrealu w 1943 roku, Chartrand kształcił się w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i na Bahamach, studiując filozofię i historię na uniwersytetach w Montrealu, Bostonie i Nassau. Jego ścieżka edukacyjna była nietypowa, co później zaowocowało interdyscyplinarnym podejściem do badań historycznych.

Przez blisko trzy dekady Chartrand pracował w kanadyjskiej służbie publicznej jako starszy kurator w dyrekcji National Historic Sites Parks Canada, federalnego systemu parków narodowych Kanady. Pełnił funkcje kuratora (1968–1989), głównego kuratora (1989–1996) oraz historyka oddelegowanego do Departamentu Obrony Narodowej (1991–1992). W tym okresie wnosił swoją ekspercką wiedzę do rozwoju i rekonstrukcji historycznych obiektów, w tym Fortecy Louisbourg, Quebec City, Halifax, Fort Ticonderoga w USA, różnych miejsc związanych z wojną 1812 roku oraz Grenady w Indiach Zachodnich. Od 1997 roku Chartrand pracował jako niezależny konsultant historyczny, doradzając przy produkcjach medialnych oraz historycznych rekonstrukcjach obiektów wojskowych w Ameryce Północnej i na Karaibach. Jego praktyczne doświadczenie w zakresie rekonstrukcji historycznych wzbogaciło jego prace badawcze o perspektywę materialną i kostiumologiczną. Zainteresowania badawcze Chartranda obejmowały niezwykle szeroki zakres chronologiczny i geograficzny: od wojskowości Nowej Francji i konfliktów francusko-indiańskich, przez wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych i wojnę 1812 roku, po armie hiszpańską i portugalską okresu wojen napoleońskich oraz kanadyjskie siły zbrojne w obu wojnach światowych. Autor szczególnie wyróżniał się w badaniach nad umundurowaniem, uzbrojeniem i wyposażeniem wojsk francuskich XVII–XIX wieku oraz nad fortyfikacjami kolonialnymi w Ameryce Północnej.
Dla prestiżowego wydawnictwa Osprey Publishing Chartrand przygotował ponad pięćdziesiąt cenionych monografii w seriach „Men-at-Arms", „Elite", „Warrior", „Campaign", „Fortress", „Raid" i „New Vanguard". Do najważniejszych prac autora należą: „Louis XIV's Army" – fundamentalne kompendium wiedzy o armii francuskiej okresu Króla Słońca; seria „Louis XV's Army" (tomy 1–5) – szczegółowe studium organizacji, umundurowania i taktyki armii francuskiej połowy XVIII wieku; seria „The Portuguese Army of the Napoleonic Wars" (tomy 1–3) oraz „Spanish Army of the Napoleonic Wars" (tomy 1–3) – pionierskie opracowania armii iberyjskich okresu wojen napoleońskich, oparte na rzadkich wówczas badaniach archiwalnych w Madrycie i Lizbonie; „The Forts of New France" oraz „French Fortresses in North America 1535–1763" – analizy systemu fortyfikacji kolonialnych; „Monongahela 1754–55", „Ticonderoga 1758" oraz „Louisbourg 1758" – studia kluczowych bitew wojny francusko-indiańskiej; „Bussaco 1810", „Fuentes de Oñoro 1811", „Talavera 1809" oraz „Vimeiro 1808" – monografie bitew kampanii półwyspowej; „The French Army in the American War of Independence" – analiza udziału Francji w wojnie o niepodległość USA; oraz „Raiders from New France: North American Forest War Tactics, 17th–18th Centuries" – studium taktyki walk leśnych prowadzonych przez oddziały kolonialne.
Poza współpracą z Osprey, Chartrand jest autorem licznych fundamentalnych prac wydawanych przez Art Global, Helion & Company, Andrew Mowbray Inc. oraz innych wydawców specjalistycznych. Do jego najważniejszych publikacji należą: trzytomowe „Canadian Military Heritage" – monumentalna synteza dziewięciu wieków kanadyjskiej historii militarnej; siedmiotomowa seria „The Armies and Wars of the Sun King 1643–1715" dla Helion & Company; oraz „French Military Arms and Armour in America 1503–1783" – cenne opracowanie broni i zbroi używanych przez Francuzów w Ameryce. Prace Chartranda wyróżniały się niezwykłą rzetelnością źródłową, korzystaniem z archiwaliów w wielu językach (francuskim, angielskim, hiszpańskim i portugalskim) oraz dogłębną znajomością parametrów taktyczno-kostiumologicznych opisywanych jednostek. Jako autor potrafił w przystępny sposób prezentować złożone zagadnienia organizacyjne i kulturowe, czyniąc swoje teksty wartościowymi zarówno dla profesjonalnych historyków, jak i pasjonatów historii wojskowości oraz rekonstruktorów. Jego szczególne zasługi obejmują popularyzację wiedzy o wojskowości Nowej Francji i armii iberyjskich, które przez długi czas były marginalizowane w zachodniej historiografii militarnej. Chartrand zgromadził obszerne archiwum elektroniczne dokumentów i fotografii historycznych, którym hojnie dzielił się z kolegami po fachu i badaczami. Był ceniony za przyjazną osobowość, gotowość do pomocy i głęboką wiedzę, co uczyniło go jednym z najbardziej szanowanych i lubianych autorów w środowisku historyków wojskowości.
René Chartrand zmarł 26 lipca 2024 roku po krótkiej chorobie. Przeżyła go żona Luce Vermette (również uznana badaczka), synowie Louis i Alexandre oraz wnuczka. Jego dorobek, obejmujący ponad siedemdziesiąt książek i setki artykułów opublikowanych w Wielkiej Brytanii, Francji, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, pozostaje jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o historii militarnej Ameryki Północnej okresu kolonialnego oraz o wojskowości francuskiej i iberyjskiej XVII–XIX wieku. Publikacje René Chartranda, adresowane do historyków wojskowości, badaczy historii kolonialnej, studentów studiów historycznych, modelarzy i entuzjastów historii militarnej, dostępne są w księgarniach specjalistycznych, bibliotekach akademickich oraz w formie elektronicznej poprzez platformy wydawnicze Osprey Publishing, Bloomsbury, Helion & Company i innych wydawców. Jego monografie o armii Ludwika XIV, fortyfikacjach Nowej Francji i kampaniach półwyspowych pozostają ważnymi źródłami wiedzy o taktyce, organizacji i strategicznym kontekście konfliktów zbrojnych epoki nowożytnej.

Książki i publikacje jego autorstwa: