Dwudziesty szósty tom serii "Battle Orders" wydawnictwa Osprey zamyka w pewnym sensie pewien cykl: stanowi dopełnienie całościowego obrazu organizacji i operacyjnego rozmieszczenia amerykańskich jednostek powietrznodesantowych w II wojnie światowej, uzupełniając wcześniejszy tom poświęcony teatrowi śródziemnomorskiemu. Autor, Gordon L. Rottman, staje przed zadaniem szczególnie wymagającym: musi opisać formacje, których historia nie układa się w jeden spójny łuk narracyjny, lecz rozgałęzia się na kilka równoległych i odmiennych doświadczeń bojowych - od dżungli Filipin, przez Aleuty, po symboliczny skok na Corregidor. To, czy Rottmanowi udaje się zapanować nad tym rozproszeniem tematycznym, stanowi główne kryterium oceny niniejszej monografii.
Struktura publikacji odpowiada standardowi serii i biegnie od misji bojowej, przez doktrynę i szkolenie, organizację jednostek, taktykę, system C3I, aż po uzbrojenie i wnioski operacyjne. Zakres omówionych formacji jest imponujący: od 11. Dywizji Powietrznodesantowej liczącej 12 000 żołnierzy, przez 503. Pułk Piechoty Spadochronowej (Samodzielny), po 1. Morski Pułk Spadochronowy. Tak szeroki wachlarz jednostek, obejmujący formacje zarówno Armii, jak i Korpusu Piechoty Morskiej, daje Rottmanowi możliwość porównawczej analizy doktrynalnej - i z tej szansy autor korzysta, choć nie zawsze w równym stopniu.
Bezsprzeczną mocną stroną tomu jest komponent biograficzny autora rzutujący na jakość tekstu. Rottman wstąpił do armii w 1967 roku, ochotniczo zgłosił się do Sił Specjalnych i przeszedł szkolenie jako specjalista ds. uzbrojenia. W latach 1969–70 służył w 5. Grupie Sił Specjalnych w Wietnamie, a następnie pełnił zadania w piechocie powietrznodesantowej, dalekiego rozpoznania i wywiadzie, kończąc 26-letnią karierę wojskową. Ten praktyczny bagaż - szczególnie doświadczenie w jednostkach powietrznodesantowych - sprawia, że opisy szkolenia, struktury dowodzenia i logistyki operacyjnej są zaskakująco konkretne. Australijski czytelnik na portalu Amazon pisał znamiennie: choć uważał się za znawcę historii 11. Dywizji Powietrznodesantowej, książka zaskoczyła go i nauczyła nowych rzeczy, a informacje o systemie szkolenia fizycznego były szczególnie odkrywcze. To wysoka ocena wystawiona przez konesera, nie przez laika.
Najbardziej wartościowe analitycznie okazują się fragmenty poświęcone operacji na Corregidor w lutym 1945 roku. Skok 503. Pułku Piechoty Spadochronowej i odbicie wyspy stanowią jeden z tych rzadkich przypadków, gdy warunki operacji - szczupłe lądowisko, silna obrona japońska, symboliczne znaczenie wyspy - zmuszają do precyzyjnego uzasadnienia każdej decyzji taktycznej. Rottman jest tu w swoim żywiole: analizuje rozmieszczenie oddziałów, opisuje specyfikę skoku na mocno ograniczonym terenie i rekonstruuje tok dowodzenia w sposób, który łączy szczegółowość kompendium z czytelnością dobrego eseju wojskowego. To właśnie w takich mikroanalizach seria "Battle Orders" realizuje swój potencjał najpełniej.
Mniej przekonująco wypadają rozdziały omawiające działania na Aleutach. Logika tej kampanii - desant na Aleuty był bardziej operacją psychologiczną i prestiżową niż klasycznym użyciem potencjału powietrznodesantowego - wymyka się standardowym schematom analitycznym serii. Rottman odnotowuje ten fakt, ale nie wyciąga z niego dostatecznie śmiałych wniosków doktrynalnych. Podobna słabość dotyczy 1. Special Service Force, formacji o tak unikalnym profilu, że 96-stronicowe kompendium może zaledwie ją zasygnalizować, nie poddając rzetelnej analizie organizacyjnej.
Pod względem edytorskim tom oferuje typowe dla serii kolorowe schematy organizacyjne, tabele etatowe, fotografie i mapy. Na Goodreads na 2026 r. książka uzyskuje ocenę 4,0/5 na podstawie 9 recenzji - wynik solidny, lecz niższy niż w przypadku najlepszych tomów serii. Powtarzającym się zarzutem czytelników jest napięcie między ambicją tematyczną a ograniczeniami objętościowymi: różnorodność terenu i ekstremalność warunków, w jakich działały omawiane jednostki, domaga się szerszego kontekstu środowiskowego, którego format serii po prostu nie przewiduje. Specyfika Pacyfiku - ogromne odległości, klimat tropikalny, wyspiarskie cele operacyjne - wpływała na organizację i taktykę jednostek powietrznodesantowych w stopniu nieporównywalnym z teatrem europejskim, a autor co najwyżej sygnalizuje te zależności tam, gdzie powinien je rozwinąć.
Świadome pominięcia narzucone przez formułę serii są tutaj szczególnie dotkliwe. Perspektywa japońska pojawia się wyłącznie jako kontekst dla działań sił amerykańskich, kwestie logistyczne i rola lotnictwa transportowego w koordynacji z jednostkami lądowymi ledwo muska narrację, zaś los ludności cywilnej na Filipinach - nieodłączny element kampanii, w której 11. Dywizja brała udział - zupełnie znika z pola widzenia. Traktowanie walk w Manili czy wyzwolenia obozów jenieckich wyłącznie jako tła operacyjnego może budzić uzasadniony opór czytelnika.
Podsumowując: książka Rottmana to rzetelne i kompetentne kompendium, które najlepiej wykorzystuje przewagę autora - jego doświadczenie operacyjne - w analizach mikrostrukturalnych na poziomie pułku i bataliony. Publikacja jest rekomendowana entuzjastom wojskowości zainteresowanym organizacją i taktyką formacji powietrznodesantowych USA, miłośnikom wargamingu szukającym szczegółowych danych etatowych oraz badaczom kampanii filipińskiej 1944–45. Dla pogłębienia kontekstu warto sięgnąć po tomy serii Osprey Campaign poświęcone Corregidor i Filipinom, a dla szerszego obrazu doktryny powietrznodesantowej - po paralelny tom o jednostkach w teatrze śródziemnomorskim autorstwa tego samego Rottmana.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
