Książka Bruce'a Quarriego stanowi piętnasty tom serii "Battle Orders" wydawnictwa Osprey i zarazem drugi z dwóch tomów poświęconych niemieckim dywizjom powietrznodesantowym - Fallschirmjäger - w czasie II wojny światowej. Tam, gdzie poprzedni tom (nr 4) kończył się na krwawym podboju Krety w 1941 roku, niniejsze opracowanie podejmuje narrację w momencie zasadniczego przełomu doktrynalnego: po katastrofalnych stratach na Krecie Hitler odmówił przeprowadzenia dalszych zakrojonych na szeroką skalę operacji powietrznodesantowych, a Fallschirmjäger przyjęli nową rolę elitarnej piechoty liniowej, służąc na teatrze śródziemnomorskim od 1942 do 1945 roku - w Afryce Północnej, na Sycylii i we Włoszech. To właśnie ta transformacja - ze skoczków spadochronowych w twardą piechotę górską - stanowi główną oś analityczną całej monografii i jest jej najcenniejszym wkładem merytorycznym.
Struktura tematyczna publikacji odpowiada standardowi serii i przebiega od misji bojowej, przez doktrynę i szkolenie, organizację jednostek, taktykę, system C3I, aż po uzbrojenie i wnioski operacyjne. Quarrie śledzi ewolucję formacji na przestrzeni trzech lat intensywnych walk, pokazując, jak jednostki ukształtowane do błyskawicznych uderzeń z powietrza musiały na nowo zdefiniować swoją tożsamość w konfrontacji z coraz gęstszą obroną aliancką. Ich dokonania w takich bitwach jak El Alamein czy Monte Cassino ugruntowały reputację Fallschirmjäger jako jednych z najtwardszych żołnierzy II wojny światowej. Autor nie popada jednak w hagiografię - analizuje zmieniające się etaty, straty kadrowe i trudności z uzupełnieniem stanu osobowego, które stopniowo nadwątlały bojową wartość tych formacji.
Szczególnie wartościowe są fragmenty poświęcone obronie Monte Cassino, gdzie dostępne w źródłach diagramy rozmieszczenia jednostek - takich jak 1. Dywizja Fallschirmjäger pod dowództwem Heidricha - pozwalają Quarriemu na precyzyjną analizę zadaniowania oddziałów na styku z alianckimi natarciami w maju 1944 roku. To właśnie w takich mikrostudiach dowódczo-taktycznych monografia wypada najlepiej: autor sprawnie żongluje szczeblem operacyjnym i taktycznym, unikając rozmiękczania wywodu w ogólnikowe pochwały. Mniej przekonująco wypada rozdział o Afryce Północnej - tempo zmian frontowych i rozproszenie jednostek w ramach Kampfgruppen utrudniają spójną analizę organizacyjną, co skutkuje miejscami niejaką chaotycznością prezentacji.
Quarrie ukończył z wyróżnieniem studia na Uniwersytecie Cambridge w 1968 roku, następnie pracował jako dziennikarz w "Financial Times" i swoją pierwszą książkę, poświęconą wargamingowi, opublikował w 1974 roku. Jego głównym obszarem zainteresowań była II wojna światowa, a jego fundamentalna *Encyklopedia armii niemieckiej* została przetłumaczona i wydana nawet w Niemczech. Tak ukształtowany warsztat daje wyraźnie o sobie znać w sposobie traktowania źródeł: Quarrie porusza się swobodnie po niemieckojęzycznej literaturze przedmiotu, co odróżnia go od autorów opierających się wyłącznie na opracowaniach anglojęzycznych. Tym boleśniejsza jest świadomość, że autor nie doczekał ukazania się tej książki drukiem - Bruce Quarrie zmarł 4 września 2004 roku. Tom jest więc pośmiertną publikacją ukończonego przez niego rękopisu.
Pod względem edytorskim książka oferuje typowe dla serii kolorowe schematy organizacyjne, tabele etatowe oraz selektywną bibliografię. Recenzenci środowiska specjalistycznego zwracają uwagę na pewien deficyt map operacyjnych oddających dynamikę walk w terenie górskim Włoch - ograniczenie szczególnie dotkliwe przy omawianiu bitew o Linię Gustawa, gdzie rzeźba terenu była czynnikiem pierwszoplanowym. Na Amazonie książka uzyskuje ocenę 4,4/5 na podstawie 10 recenzji, co wskazuje na konsekwentnie wysokie zadowolenie wśród czytelników literatury specjalistycznej. Powtarza się tu zarzut znany z całej serii: 96 stron to format zbyt ciasny dla tematu o takiej złożoności, a hybrydowa formuła łącząca kampanię, elity i order of battle w jednym tomie jest zbyt ambitna jak na ograniczenia objętościowe i pozostawia wielu czytelników z niedosytem.
Natura serii "Battle Orders" wymusza pewne świadome pominięcia. Perspektywa aliancka pojawia się wyłącznie jako tło dla działań Fallschirmjäger, a zagadnienia logistyczne i strategiczne decyzje Kesselringa zostają zaledwie zasygnalizowane. Zupełnie poza marginesem wywodu pozostają los ludności cywilnej na terenach walk, a także wymiar psychologiczny trwania żołnierzy w obronie, której sens stawał się coraz mniej czytelny w miarę kurczenia się Rzeszy. Tom należy więc traktować za to, czym jest: precyzyjnym kompendium organizacyjno-taktycznym, a nie syntezą historyczną.
Podsumowując, książka Quarriego stanowi rzetelne i intelektualnie uczciwe opracowanie fascynującego procesu instytucjonalnej metamorfozy - przekształcenia formacji powietrznodesantowej w elitarną piechotę zdolną do twardej obrony pozycyjnej. Publikacja jest rekomendowana historykom wojskowości specjalizującym się w kampaniach śródziemnomorskich, entuzjastom wargamingu szukającym szczegółowych danych etatowych oraz studentom historii militarnej zainteresowanym zagadnieniami adaptacji doktrynalnej w warunkach wojennych. Dla pełniejszego obrazu warto sięgnąć po tomy serii Osprey Campaign poświęcone Monte Cassino i kampanii włoskiej oraz po opracowania traktujące szerzej o strukturze Luftwaffe i jej roli w koordynacji działań z jednostkami lądowymi.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
