Książka "Japanese Army in World War II: The South Pacific and New Guinea, 1942-43" Gordona L. Rottmana ukazała się w grudniu 2004 roku jako czternasty tom serii "Battle Orders" wydawnictwa Osprey Publishing. Omawia ona japońskie siły zbrojne zaangażowane w podboje lat 1942-1943 i analizuje, w jaki sposób organizacja jednostek, uzbrojenie i wyposażenie okazały się niewystarczające w trudnym środowisku Wysp Salomona i Nowej Gwinei. Podobnie jak inne tomy serii, praca nie pretenduje do miana narracyjnej monografii kampanijnej - jej ambicją jest rzetelna dokumentacja instytucjonalna. I właśnie z tej perspektywy należy ją oceniać.
Kontekst historyczny, który Rottman przyjmuje za punkt wyjścia, jest dobrze dobrany i analitycznie nośny. Japońska ofensywa z 1941 roku przyniosła klęskę sił alianckich na wszystkich frontach, z Filipinami, Holenderskimi Indiami Wschodnimi i posiadłościami brytyjskimi. W latach 1942-1943 Japończycy konsolidowali zdobyte tereny i przegrupowywali siły, usiłując przeciąć "Południową Linię Życia" łączącą Amerykę z Australią. Plany te zostały jednak zakłócone przez klęskę pod Midway, która zmusiła Japonię do przyjęcia postawy defensywnej. Rottman nie popełnia błędu wielu popularyzatorów, którzy tę fazę konfliktu traktują jako prostą drogę ku japońskiej porażce - przeciwnie, pokazuje, jak dynamicznie i boleśnie Armia Cesarska uczyła się (lub nie uczyła) nowych realiów wojennych.
Struktura tematyczna tomu jest przejrzysta i funkcjonalna. Autor prowadzi czytelnika przez kolejne warstwy: organizację bojową, taktykę, system dowodzenia i łączności, uzbrojenie oraz operacje bojowe, zamykając wywód wnioskami doktrynalnymi. Szczególną wartość ma tabela zestawiająca wszystkie dywizje działające na opisywanym obszarze - zawiera ona zwięzłą historię każdej jednostki, informacje o jej dowódcy i statusie na koniec wojny. To rodzaj narzędzia referencyjnego, którego próżno szukać w standardowych opracowaniach kampanijnych, a które dla historyka wojskowości i miłośnika wargamingu bywa nieocenione. Rozdział poświęcony operacjom bojowym jest największy objętościowo i obejmuje walki na Guadalcanalu, Bougainville, Nowej Georgii i na północnym wybrzeżu Nowej Gwinei, gdzie miały miejsce najcięższe starcia. Rottman wykazuje tu szczególną biegłość w syntetycznym opisie złożonych działań, choć - co sam niejako sygnalizuje układem treści - zwięzłość bywa tu ceną za kompleksowość.
Pod względem merytorycznym książka wyróżnia się na tle konkurencji przede wszystkim spojrzeniem od strony japońskiej. Angielskojęzyczna literatura poświęcona wojnie na Pacyfiku wciąż bywa asymetryczna - perspektywa aliancka dominuje, a mechanizmy organizacyjne Armii Cesarskiej pozostają stosunkowo słabo udokumentowane w syntetycznych opracowaniach. Rottman wypełnia tę lukę kompetentnie, pokazując, jak struktury, które sprawdzały się w Chinach i w błyskawicznych podbojach 1941-1942 roku, zderzały się z bezlitosną logiką dżungli, problemami zaopatrzenia i rosnącą potęgą aliantów. Diagnoza instytucjonalnych słabości japońskiej maszyny wojennej - zbyt sztywnej hierarchii, niedoborów logistycznych, lekceważenia siły ognia artylerii wsparcia - jest jednym z najmocniejszych punktów wywodu.
Warstwa edytorska budzi mieszane uczucia. Autor dostarcza piętnaście dwuwymiarowych map, z których wiele dotyczy Nowej Gwinei i Guadalcanalu - mają dobrą czytelność graficzną, lecz część z nich jest zbyt generyczna i nie zawiera oznaczeń konkretnych jednostek. Schematy organizacyjne i tabele etatowe są precyzyjne i użyteczne, natomiast skrótowość opisów operacyjnych - dyktowana ograniczeniami formatowymi serii - bywa frustrująca właśnie tam, gdzie dynamika walki wymagałaby bardziej szczegółowego omówienia. Podobnie jak w przypadku tomu poświęconego USMC, brakuje głębszej analizy na poziomie taktycznym małych jednostek, co sprawia, że integracja broni połączonych pozostaje tu zagadnieniem zaledwie naszkicowanym.
Kompetencje Rottmana do przygotowania tej pracy są bezdyskusyjne. Wstąpił do US Army w 1967 roku, ukończył szkolenie Sił Specjalnych jako specjalista ds. uzbrojenia, służył w 5. Grupie Sił Specjalnych w Wietnamie w latach 1969-1970, a następnie pełnił służbę w jednostkach powietrznodesantowych, długodystansowych patrolach rozpoznawczych i na stanowiskach wywiadowczych, kończąc 26-letnią karierę wojskową. Przez 12 lat pracował jako cywilny scenarzysta ćwiczeń dla sił specjalnych w Joint Readiness Training Center. Autor ponad 130 książek z historii wojskowości, Rottman wnosi do analizy japońskiej doktryny i taktyki coś, czego brakuje wielu historykom gabinetowym - wyczucie praktyczne, które pozwala mu oceniać rozwiązania organizacyjne nie tylko przez pryzmat dokumentów archiwalnych, lecz także operacyjnej logiki.
Recenzenci na Amazon doceniają przede wszystkim gęstość informacyjną książki i dostęp do danych rzadko zestawianych w tak przystępnej formie. Pojawiają się jednak zastrzeżenia dotyczące skrótowości opisów kampanii - zarzut uzasadniony, lecz w istocie będący krytyką nie tyle autora, ile konwencji serii. Recenzenci rekomendują lekturę tego tomu łącznie z dwiema towarzyszącymi mu książkami z trylogii japońskiej, twierdząc, że dopiero razem tworzą pełny obraz organizacyjny Armii Cesarskiej na Pacyfiku.
Podsumowując: praca Rottmana stanowi rzetelne i wartościowe kompendium wiedzy o japońskich siłach zbrojnych w jednej z najtrudniejszych faz wojny na Pacyfiku. Jej największą siłą jest spojrzenie od strony japońskiej - rzadkie, pogłębione i wolne od uproszczeń. Publikacja jest szczególnie rekomendowana historykom wojskowości, projektantom scenariuszy wojennych oraz studentom strategii szukającym analitycznego fundamentu do dalszych studiów nad kampaniami salomońską i nowogwinejską. Jako samodzielne źródło ma jednak granice wyznaczone formatem serii, dlatego najlepiej czytać ją w parze z tomami serii "Osprey Campaign" poświęconymi Guadalcanalowi i Nowej Gwinei oraz z japońskojęzyczną lub źródłową literaturą pamiętnikarską.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
