Spis treści:
- Z życia flot - Malinowski Jarosław
- Budowa kadłubów ścigaczy projektu IC 16 M dla MOSG - Ciślak Jarosław, Goryński Grzegorz - Artykuł stanowi szczegółowe, techniczne studium procesu powstawania jednostek interwencyjno-pościgowych dla Morskiego Oddziału Straży Granicznej (MOSG). Autorzy, będący uznanymi specjalistami w dziedzinie historii i techniki polskiego budownictwa okrętowego, celowo odchodzą w nim od ogólnych opisów taktycznych, koncentrując się zamiast tego na konkretnych aspektach stoczniowych, technologicznych i organizacyjnych realizacji tego zamówienia. Zgodnie z wnioskami zawartymi w tekście, fundamentem konstrukcji jednostek projektu IC 16 M jest kadłub wykonany w całości z aluminium. Takie rozwiązanie materiałowe zapewnia optymalny stosunek wytrzymałości do masy, co jest kluczowe dla osiągnięcia wysokich parametrów dynamicznych. Artykuł przytacza podstawowe dane taktyczno-techniczne tych ścigaczy, wskazując na długość całkowitą wynoszącą 15,9 m, szerokość 3,96 m, zanurzenie 1,1 m oraz wyporność rzędu 20 ton. Istotnym ustaleniem autorów jest dokładne odtworzenie ścieżki produkcyjnej tych jednostek. Artykuł dokumentuje, że same kadłuby zostały zbudowane w Stoczni Wisła Aluminium w Gdańsku, skąd następnie były transportowane (drogą lądową) do dalszego etapu wyposażania i montażu końcowego. To rozdzielenie etapów produkcji podkreśla specyfikę polskiego łańcucha dostaw w budownictwie okrętowym małych jednostek, łącząc specjalistyczne moce przerobowe gdańskiej stoczni w zakresie obróbki aluminium z finalną integracją systemów w miejscu docelowym.
- Pięć sióstr, czyli krążowniki typu VICTORIA LOUISE (część III) - Fatz Christoph - Artykuł stanowi zwieńczenie szczegółowego cyklu poświęconego ostatnim niemieckim krążownikom pancernopokładowym (protected cruisers) zbudowanym dla Kaiserliche Marine pod koniec XIX wieku (jednostki: "VICTORIA LOUISE", "HERTHA", "FREYA", "VINETA" i "HANSA"). Jako finalna odsłona tego opracowania, artykuł koncentruje się na schyłkowym okresie służby tych okrętów. Autor szczegółowo dokumentuje, jak w obliczu gwałtownego postępu technologicznego i pojawienia się nowocześniejszych krążowników pancernych oraz liniowych, "piątka" typu VICTORIA LOUISE została uznana za przestarzałą do walki w szyku liniowym. Fatz opisuje ich adaptację do zadań pomocniczych: pełniły funkcje okrętów szkolnych dla kadetów, hulków koszarowych, statków-celów dla ćwiczeń artyleryjskich, a w niektórych przypadkach jednostek obrony wybrzeża lub tendra dla flotylli torpedowców. Artykuł zawiera rzetelne zestawienie doraźnych modyfikacji, jakim poddano te jednostki w latach 1914-1918. Obejmowały one m.in. demontaż części przestarzałej artylerii średniej na rzecz lekkich dział przeciwlotniczych, instalację urządzeń do stawiania min czy dostosowanie pomieszczeń wewnętrznych do nowych funkcji (np. zwiększenie pojemności magazynów dla jednostek szkolnych). Fatz rekonstruuje końcowy rozdział historii tych okrętów. Zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego oraz ze względu na całkowite zużycie techniczne i brak wartości bojowej, żaden z tych krążowników nie przetrwał do lat 30. XX wieku. Autor szczegółowo wymienia daty i miejsca ich ostatecznego złomowania w Niemczech w pierwszej połowie lat 20. W podsumowaniu cyklu autor dokonuje bilansu technicznego i operacyjnego całej serii. Wskazuje, że choć w momencie wybuchu I wojny światowej były już anachronizmem, stanowiły ważny "most" technologiczny i doktrynalny w marynarce niemieckiej, zamykając erę krążowników pancernopokładowych i torując drogę pod budowę nowocześniejszych krążowników pancernych.
- Brazylijskie pancerniki "MINAS GERAES" i "SĂO PAULO" - Ehlers Hartmut - Artykuł to kompleksowe i rzetelne opracowanie poświęcone pierwszym południowoamerykańskim drednotom, które na początku XX wieku wstrząsnęły światową równowagą morską. Autor rozpoczyna od analizy przyczyn, dla których Republika Brazylii, czerpiąc zyski z eksportu kauczuku i kawy, podjęła decyzję o zamówieniu w Wielkiej Brytanii (w stoczniach Armstrong Whitworth i Vickers) dwóch nowoczesnych pancerników. Ehlers podkreśla, że ta decyzja wywołała szok w europejskich sztabach generalnych i natychmiast zapoczątkowała wyścig zbrojeń w Ameryce Południowej, zmuszając Argentynę i Chile do zamówienia własnych, jeszcze potężniejszych jednostek, co na pewien czas uczyniło ten region jednym z najważniejszych rynków zbrojeniowych na świecie. Znaczną część artykułu poświęcono szczegółowej analizie technicznej obu okrętów. Autor opisuje ich specyficzne uzbrojenie główne, składające się z 12 dział kalibru 305 mm (12 cali) rozmieszczonych w sześciu wieżach dwudziałowych, w tym w charakterystycznych wieżach burtowych (tzw. wing turrets), co było typowe dla wczesnych projektów drednotów. Ehlers omawia również parametry wyporności (sięgającej ponad 19 000 ton), opancerzenia i siłowni, wskazując na to, że w momencie wejścia do służby w 1910 roku były to jedne z najsilniej uzbrojonych okrętów liniowych na świecie. Tekst szczegółowo rekonstruuje wczesne lata eksploatacji, ze szczególnym uwzględnieniem słynnego buntu z listopada 1910 roku (Revolta da Chibata). Ehlers wyjaśnia, jak załogi "MINAS GERAES" i "SÃO PAULO", zbuntowane przeciwko brutalnym karom cielesnym i złym warunkom bytowym, przejęły kontrolę nad okrętami i zagroziły zbombardowaniem Rio de Janeiro, wymuszając na rządzie brazylijskim ustępstwa i reformy. Autor zaznacza również, że pomimo deklaracji przystąpienia Brazylii do I wojny światowej w 1917 roku, oba pancerniki pozostawały w portach ze względu na fatalny stan techniczny ich siłowni i brak przeszkolonych załóg. Kolejny akapit poświęcony jest wysiłkom modernizacyjnym podjętym w latach 20. i 30. XX wieku. Autor opisuje wymianę przestarzałych kotłów, instalację nowych systemów kierowania ogniem, wzmocnienie opancerzenia pokładowego oraz dodanie uzbrojenia przeciwlotniczego. Mimo tych zabiegów, w momencie wybuchu II wojny światowej jednostki te były już całkowicie przestarzałe. Ehlers dokumentuje ich rolę w tym konflikcie jako statycznych, pływających baterii obrony wybrzeża (głównie w rejonie Salvadoru i Recife), a także nieudane próby ich dalszej modernizacji pod koniec lat 40.
- Brytyjskie monitory typu ABERCROMBIE (część II) - Sobański Maciej S. - Merytoryczne zwieńczenie cyklu poświęconego tej charakterystycznej serii brytyjskich okrętów z okresu I wojny światowej. Po omówieniu w części pierwszej genezy powstania, specyfiki konstrukcji i chrztu bojowego w trakcie kampanii dardanelskiej, autor w tej drugiej odsłonie skupia się na dalszych losach operacyjnych, modyfikacjach oraz ostatecznej ocenie przydatności bojowej tych jednostek. Sobański szczegółowo rekonstruuje działania monitorów po wycofaniu sił ententy z Gallipoli. Większość jednostek przeniesiono na wody macierzyste lub do Patrolu Dover (Dover Patrol), gdzie ich ciężkie działa miały odstręczać niemieckie niszczyciele i wspierać działania na Kanale La Manche. Autor szczególną uwagę poświęca tragicznym losom HMS "RAGLAN", który w styczniu 1918 roku został zaskoczony i zatopiony w bitwie pod Imbros przez niemiecki krążownik liniowy "GOEBEN" ("YAVUZ") i krążownik lekki "BRESLAU". Sobański analizuje błędy w rozpoznaniu i zbyt słabe uzbrojenie przeciwlotnicze/przeciwokrętowe monitora, które przesądziły o jego szybkiej zagładzie. W artykule dokładnie opisano procesy modernizacyjne, jakim poddano ocalałe jednostki ("ABERCROMBIE", "HAVELOCK" i "SIR JOHN MOORE", przemianowany wcześniej z "RALEIGH") w trakcie trwania wojny. Kluczowym elementem było zamontowanie bąbli przeciwtorpedowych (anti-torpedo bulges), które miały na celu nie tylko zwiększenie odporności na wybuchy podwodne, ale także poprawę stateczności jednostek, która była problematyczna ze względu na wysoką nadbudówkę i ciężkie wieże artyleryjskie. Autor omawia również wzmocnienie uzbrojenia przeciwlotniczego w odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony niemieckiego lotnictwa i sterowców. Sobański dokumentuje powojenne losy okrętów, podkreślając, że z chwilą zakończenia I wojny światowej ich rola stała się całkowicie nieaktualna. Monitory te, zaprojektowane do bardzo specyficznych zadań (powolny ostrzał wybrzeża na płytkich wodach), nie nadawały się do służby w nowoczesnej flocie. Autor szczegółowo wymienia daty ich wycofania ze służby i szybkiej sprzedaży na złom w latach 1920-1921, zaznaczając, że żaden z czterech zbudowanych okrętów nie przetrwał do czasów współczesnych. W podsumowaniu cyklu Maciej S. Sobański dokonuje bilansu całego projektu ABERCROMBIE. Wskazuje, że były to okręty pełne kompromisów: cierpiały na problemy z statecznością, miały słabą manewrowość i były bardzo wrażliwe na złe warunki morskie. Mimo to, autor ocenia je pozytywnie w kontekście ich wąskiego, ale kluczowego przeznaczenia. Dostarczyły one brytyjskiemu dowództwu natychmiast dostępnej, potężnej siły ognia artyleryjskiego tam, gdzie ryzykowanie utraty pełnowartościowych drednotów było nie do zaakceptowania. Opracowanie Sobańskiego, oparte na kwerendzie brytyjskich archiwów (w tym dokumentów Admiralicji), wyróżnia się precyzją w podawaniu dat, numerów seryjnych dział i szczegółów technicznych modyfikacji. Tekst jest bogato ilustrowany archiwalnymi fotografiami, planami ogólnymi i schematami rozmieszczenia uzbrojenia, co czyni go jednym z najbardziej kompletnych polskich źródeł na temat tej serii okrętów.
- Zagadkowy rok 1924 na Bałtyku - Supłat Marek - Artykuł podejmuje fascynujący i do dziś budzący emocje epizod z wczesnego okresu międzywojennego, dotyczący rzekomych wspólnych manewrów floty sowieckiej i niemieckiej (Reichsmarine) na wodach południowego Bałtyku. Autor rozpoczyna od rekonstrukcji wydarzeń z początku września 1924 roku. Wówczas polska obserwacja lotnicza i morska zanotowała obecność sowieckiej eskadry (w składzie pancernika i dywizjonów niszczycieli) manewrującej w pobliżu polskich wód terytorialnych. Jednocześnie w tym samym rejonie przebywała flota niemiecka, składająca się z krążowników i torpedowców. Zbieżność ta natychmiast wzbudziła niepokój polskich władz. Supłat przytacza ówczesne dokumenty, w tym raport szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej (KMW), admirała Kazimierza Porębskiego, oraz meldunki Francuskiej Misji Wojskowej. Polskie dowództwo interpretowało ten zbieg okoliczności jako "połączone manewry obu flot", mające na celu zbadanie możliwości desantowych na polskim wybrzeżu oraz symulację blokady polskich portów. Obawiano się, że ćwiczenia te są próbą przechwycenia ewentualnej francuskiej eskadry, która miałaby dostarczyć pomoc wojskową do Polski w razie konfliktu. Marek Supłat, znany z rzetelnej kwerendy archiwów wschodnich, konfrontuje te doniesienia z dostępnymi źródłami. Wskazuje m.in. na sowiecką "Bojewaja letopis wojenno-morskogo fłota 1917-1941" (Bojowa kronika marynarki wojennej), która potwierdza, że w 1924 roku Flota Bałtycka po raz pierwszy od rewolucji przeprowadziła większe manewry na wodach otwartego Bałtyku, wychodząc poza Zatokę Fińską. Jednocześnie autor sięga do niemieckich rejestrów służby okrętów (np. prac Hildebranda, Röhra i Steinmetza), które potwierdzają aktywność ćwiczebną jednostek Reichsmarine w tym okresie. Kluczowym wnioskiem artykułu jest krytyczna ocena tezy o wspólnych manewrach. Supłat zwraca uwagę, że choć tajna współpraca wojskowa Republiki Weimarskiej i ZSRR (tzw. duch Rapallo) w latach 20. XX wieku była faktem historycznym (obejmującym m.in. lotnictwo w Lipiecku czy wojska pancerne w Kazaniu), to marynarka wojenna ZSRR była w tym czasie marginalizowana i traktowana przez Armię Czerwoną jako drugorzędny rodzaj sił zbrojnych. Niemiecka Reichsmarine z kolei podchodziła do współpracy z Sowietami z dużą rezerwą, obawiając się reakcji Zachodu i zagrożeń dla połączeń z Prusami Wschodnimi. Autor sugeruje, że "zagadkowość" roku 1924 polega na tym, iż najprawdopodobniej doszło do zbiegu dwóch oddzielnych, narodowych ćwiczeń, które polski wywiad, działający w atmosferze uzasadnionego lęku przed sojuszem dwóch mocarstw rozbiorczych, zinterpretował jako jedną, skoordynowaną akcję wrogą Polsce. Artykuł Supłata nie rozstrzyga definitywnie tej kwestii, ale dostarcza solidnej bazy źródłowej, pokazując, jak w polityce i wywiadzie "kaczka dziennikarska" lub błąd w interpretacji mogą urosnąć do rangi poważnego zagrożenia strategicznego, pozostawiając historykom trwały "zagadkowy" ślad w dokumentach.
- Radzieckie kutry torpedowe typu G-5 (część II) - Ochmiński Grzegorz - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację cyklu poświęconego najliczniejszym radzieckim małym okrętom bojowym. Jeśli część pierwsza skupiała się na genezie projektu, konstrukcji Andrieja Tupolewa i przedwojennym rozwoju, to druga odsłona przenosi czytelnika w sam środek ognia II wojny światowej, analizując bojowe zastosowanie tych jednostek. Autor rozpoczyna od opisania pierwszych starć kutrów G-5 podczas wojny zimowej z Finlandią (1939-1940), gdzie jednostki te, choć nieliczne, zebrały cenne doświadczenia w działaniach na zamarzających wodach Zatoki Fińskiej. Ochmiński szczegółowo rekonstruuje następnie gwałtowne i tragiczne otwarcie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, kiedy to G-5, rozmieszczone we wszystkich głównych flotach ZSRR (Bałtyckiej, Czarnomorskiej i Północnej), stanęły w obliczu miażdżącej przewagi przeciwnika, często ponosząc ciężkie straty już w pierwszych tygodniach konfliktu. Znaczną część artykułu poświęcono ewolucji taktyki użycia kutrów torpedowych. Ochmiński wyjaśnia, że ze względu na słabe opancerzenie i ograniczoną dzielność morską, G-5 rzadko działały samodzielnie w otwartym morzu. Zamiast tego stosowano taktykę grupowych, nocnych ataków z ukrycia, wykorzystując ich ogromną prędkość (ponad 50 węzłów) do gwałtownego zbliżenia i wystrzelenia dwóch torped kalibru 533 mm. Autor szczegółowo omawia ich rolę w kluczowych operacjach, takich jak ewakuacja Tallinna, obrona Leningradu i Wysp Moonsundzkich na Bałtyku, czy zacięta obrona Odessy i Sewastopola na Morzu Czarnym. W przeciwieństwie do propagandowych doniesień, Ochmiński rzetelnie punktuje bolesne wady konstrukcji G-5 w warunkach wojennych. Drewniane kadłuby, choć lekkie, były niezwykle wrażliwe na odłamki i ogień broni maszynowej, a potężne, lotnicze silniki benzynowe (GAM-34) stanowiły śmiertelne zagrożenie pożarowe po trafieniu. Autor opisuje również chroniczne problemy z niezawodnością napędu i trudności w utrzymaniu pełnej gotowości bojowej w surowym klimacie (szczególnie na Flocie Północnej), co wymuszało ciągłe, doraźne modyfikacje w warunkach polowych. Mimo licznych wad, artykuł dokumentuje także znaczące sukcesy kutrów G-5. Ochmiński przytacza konkretne epizody bojowe, w których załogi tych małych jednostek zdołały zatopić lub uszkodzić niemieckie i rumuńskie transportowce, niszczyciele, ścigacze oraz barki desantowe. Podkreśla, że to właśnie masowość produkcji (ponad 300 zbudowanych jednostek) i gotowość do ponoszenia ryzyka przez załogi sprawiły, że G-5 stały się realnym i dokuczliwym zagrożeniem dla komunikacji morskich Osi na wodach przybrzeżnych. Grzegorz Ochmiński, uznany specjalista w dziedzinie historii radzieckiej i rosyjskiej marynarki wojennej, oparł swoje wnioski na kwerendzie rosyjskich archiwów i relacji uczestników wydarzeń. Artykuł wyróżnia się precyzją w podawaniu numerów burtowych, dat poszczególnych starć oraz szczegółowych danych o utraconych jednostkach. Tekst jest bogato ilustrowany archiwalnymi fotografiami (często mało znanymi na Zachodzie), co czyni go jednym z najbardziej kompletnych polskich źródeł poświęconych bojowej historii radzieckich kutrów torpedowych. Cykl ten był kontynuowany w kolejnych numerach (części III, IV i V), które szczegółowo omawiały powojenne losy ocalałych jednostek, ich eksport oraz ostateczne wycofanie ze służby.
- Amerykańskie niszczyciele typu FARRAGUT (część I) - Nowak Grzegorz - Artykuł otwiera cykl poświęcony przełomowej klasie amerykańskich niszczycieli z lat 30. XX wieku. Grzegorz Nowak, znany z rzetelnych opracowań dotyczących US Navy, w tej pierwszej części skupia się na genezie projektu, dylematach konstrukcyjnych oraz specyfice technicznej tych jednostek, które wyznaczyły nowy standard w amerykańskim budownictwie okrętowym okresu międzywojennego. Autor rozpoczyna od analizy kontekstu polityczno-morskiego, w jakim powstawał projekt. Po wygaśnięciu mocy traktatu waszyngtońskiego, kluczowym dokumentem stał się traktat londyński z 1930 roku, który sztywno limitował wyporność niszczycieli do 1500 ton standardowych. Nowak wyjaśnia, że celem US Navy było zastąpienie przestarzałych, masowo budowanych w czasie I wojny światowej niszczycieli typu CLEMSON i WICKES (tzw. "flush-deckers"), które miały słabą dzielność morską i przestarzałe uzbrojenie. Projekt FARRAGUT miał być odpowiedzią na te wady, mieszcząc się jednocześnie w rygorystycznych ramach traktatowych. Znaczną część artykułu poświęcono szczegółowej analizie technicznej. Nowak podkreśla, że "FARRAGUT" (oznaczenie projektowe DD-348) był pierwszym amerykańskim niszczycielem, który otrzymał pięć dział kalibru 127 mm (5 cali) w pojedynczych, nieopancerzonych stanowiskach. Było to novum w stosunku do wcześniejszych czterodziałowych konfiguracji. Autor omawia również charakterystyczną, dwukominową sylwetkę, zastosowanie wysokociśnieniowych kotłów parowych (zapewniających prędkość rzędu 37 węzłów) oraz specyficzny rozrzut wyrzutni torpedowych. Wskazuje przy tym na kompromisy, na które musieli pójść konstruktorzy: aby zmieścić się w limicie wyporności, kadłub był stosunkowo lekki, co w połączeniu z wysoką nadbudówką i ciężkim uzbrojeniem na dziobie i rufie, prowadziło do problemów ze statecznością i przechyłami, które ujawniły się w toku eksploatacji. Artykuł zawiera precyzyjne zestawienie ośmiu jednostek wchodzących w skład typu: USS "FARRAGUT" (DD-348), "DEWEY" (DD-349), "HULL" (DD-350), "MACDONOUGH" (DD-351), "WORDEN" (DD-352), "DALE" (DD-353), "MONAGHAN" (DD-354) i "AYLWIN" (DD-355). Nowak wymienia stocznie, w których powstawały (głównie Fore River, Bath Iron Works, Puget Sound i Norfolk), oraz ramy czasowe ich budowy i wejścia do służby w latach 1934-1935. Podkreśla, że były to pierwsze nowoczesne niszczyciele, które w momencie wybuchu II wojny światowej stanowiły trzon amerykańskich sił niszczycieli na Pacyfiku. Grzegorz Nowak opiera swoje wnioski na kwerendzie oryginalnych dokumentów stoczniowych i archiwów US Navy (w tym danych Dictionary of American Naval Fighting Ships - DANFS). Artykuł wyróżnia się precyzją w podawaniu danych taktyczno-technicznych, w tym szczegółów dotyczących ewolucji uzbrojenia przeciwlotniczego w miarę narastania napięcia przedwojennego. Tekst jest bogato ilustrowany archiwalnymi fotografiami z okresu budowy i wczesnej służby, a także planami ogólnymi i sylwetkami, co czyni go solidnym wprowadzeniem do dalszych losów bojowych tych jednostek, opisanych w kolejnych częściach cyklu.
- Pancerniki Stalina (część IV) Pancerniki typu B (projekt 21, projekt 25, projekt 64) - Supłat Marek - Tekst analizuje mało znaną, ale fascynującą koncepcję radzieckich "małych pancerników" (ros. малые линейные корабли типа "Б"). Autor rozpoczyna od wyjaśnienia strategicznego tła, w jakim zrodził się pomysł tych jednostek. Miały one stanowić uzupełnienie dla gigantycznych, pełnowymiarowych pancerników typu A (projekt 23 SOWIETSKIJ SOJUZ). Ich głównym przeznaczeniem miało być dominowanie na morzach zamkniętych i płytkich, takich jak Morze Bałtyckie i Czarne, gdzie ogromne rozmiary i głębokie zanurzenie drednotów typu A stanowiłyby poważne ograniczenie operacyjne. Supłat szczegółowo rekonstruuje ścieżkę rozwojową tych koncepcji, sięgając do archiwalnych dokumentów radzieckich biur konstrukcyjnych. Wskazuje, że wczesne projekty, takie jak 21 i 25, były próbami zdefiniowania okrętu o wyporności rzędu 20-26 tysięcy ton, uzbrojonego w działa kalibru 254 mm lub 305 mm, który byłby szybszy od klasycznych pancerników, ale silniejszy od krążowników. Projekt 64, będący późniejszą iteracją tej myśli, reprezentował już bardziej zaawansowane, choć wciąż hipotetyczne podejście, balansujące na granicy definicji między ciężkim krążownikiem a zredukowanym okrętem liniowym. Znaczną część opracowania autor poświęca analizie kompromisów, na które musieli godzić się radzieccy inżynierowie. Supłat trafnie punktuje, że próba połączenia wysokiej prędkości, solidnego opancerzenia i silnego uzbrojenia w sztywno ograniczonym przedziale wyporności prowadziła do projektów wewnętrznie sprzecznych. Okręty te ryzykowały bycie zbyt słabymi, by konkurować z pełnowymiarowymi pancernikami w otwartym morzu, a jednocześnie zbyt dużymi, kosztownymi i zasobożernymi, by efektywnie pełnić tradycyjne zadania krążowników. W podsumowaniu Supłat konkluduje, że koncepcja typu B okazała się ślepą uliczką radzieckiej myśli stoczniowej. Zmiana priorytetów w Kremlu pod koniec lat 30. (na rzecz bardziej realistycznych programów zbrojeniowych), a następnie wybuch II wojny światowej, definitywnie przekreśliły szanse na realizację tych planów. Autor podkreśla jednak, że projekty te stanowią ciekawe i dobrze udokumentowane świadectwo maksymalistycznych ambicji Józefa Stalina, który dążył do zbudowania floty zdolnej do dominacji na wszystkich akwenach, często ignorując racjonalne ograniczenia ekonomiczne i taktyczne. Opracowanie wyróżnia się precyzją w przytaczaniu danych z rosyjskich archiwów (w tym zatwierdzonych założeń taktyczno-technicznych przez ówczesne dowództwo, np. W.M. Orłowa). Supłat dostarcza rzadko spotykanych w polskiej literaturze szczegółów dotyczących wariantów uzbrojenia i opancerzenia, wzbogacając tekst o schematy i plany ogólne, co czyni ten artykuł kluczowym źródłem dla badaczy radzieckich programów zbrojeniowych okresu międzywojennego.
- Japońskie krążowniki lekkie typu KUMA (część III) - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi merytoryczne zwieńczenie cyklu poświęconego tej pięciookrętowej serii. Po omówieniu w poprzednich częściach genezy, konstrukcji i międzywojennych modernizacji, autor w tej finalnej odsłonie koncentruje się na intensywnym i tragicznym okresie bojowej eksploatacji tych jednostek w trakcie wojny na Pacyfiku, szczegółowo rekonstruując losy wszystkich pięciu okrętów: "KUMA", "TAMA", "KISO", "ŌI" oraz "KITAKAMI". Sobański szczegółowo dokumentuje, jak zmieniało się przeznaczenie tych krążowników w miarę rozwoju sytuacji strategicznej Japonii. Na początku konfliktu jednostki te (często działające w ramach Sentai 21, jak "TAMA" i "KISO") brały udział w osłonie desantów, operacjach na Aleutach czy w bitwie koło Wysp Komandorskich, wykorzystując swoją prędkość i uzbrojenie artyleryjskie. Jednak w obliczu rosnących strat japońskiej floty handlowej i transportowej, autor wyraźnie wskazuje na wymuszoną zmianę ich roli: od połowy wojny krążowniki typu KUMA były coraz częściej wykorzystywane jako szybkie transportowce wojska i zaopatrzenia dla izolowanych garnizonów, co narażało je na śmiertelne niebezpieczeństwo ze strony amerykańskich okrętów podwodnych i lotnictwa pokładowego. Autor poświęca osobny akapit na omówienie bojowej skuteczności (lub jej braku) jednostek "ŌI" i "KITAKAMI", które wcześniej przebudowano na wyspecjalizowane krążowniki torpedowe z potężnym uzbrojeniem w postaci 10 poczwórnych wyrzutni. Sobański konkluduje, że mimo imponujących parametrów teoretycznych, w praktyce okręty te rzadko miały okazję wykorzystać swój potencjał w klasycznym ataku torpedowym, ostatecznie również sprowadzając swoją rolę do zadań transportowych, co przypieczętowało ich los (zatopienie "ŌI" przez amerykański okręt podwodny w 1944 roku). W podsumowaniu cyklu Sobański przedstawia surowy bilans wojenny: cztery z pięciu zbudowanych krążowników typu KUMA zostały zatopione w ciągu zaledwie kilku miesięcy 1944 roku ("KUMA" i "TAMA" przez amerykańskie okręty podwodne, "KISO" przez lotnictwo pokładowe, a "ŌI" ponownie przez okręt podwodny). Jedynym ocalałym okrętem był "KITAKAMI", który, choć ciężko uszkodzony przez brytyjski okręt podwodny w 1944 roku, przetrwał wojnę, służąc później jako baza dla torped samobójczych Kaiten i transportowiec repatriacyjny, zanim został zezłomowany w latach 1946-1947. Autor kończy artykuł wnioskiem, że choć konstrukcja typu KUMA była udana i stanowiła istotny krok naprzód w stosunku do poprzedników (typ TENRYŪ), to brak nowoczesnej obrony przeciwlotniczej i przeciwpodwodnej w momencie wybuchu wojny uczynił je wysoce wrażliwymi na zagrożenia, które zdominowały wojnę na Pacyfiku. Opracowanie Sobańskiego wyróżnia się precyzją w odtwarzaniu chronologii zdarzeń, numerów burtowych i szczegółów taktycznych poszczególnych starć. Autor, opierając się na japońskich i anglojęzycznych źródłach archiwalnych, dostarcza kompleksowego, a zarazem krytycznego spojrzenia na rzeczywistą wartość bojową tych jednostek w warunkach totalnej wojny, zamykając ten temat w sposób wyczerpujący i rzetelny.
- Francuskie krążowniki 8000 t (część IVb) - Guiglini Jean, Moreau Albert - Artykuł stanowi kolejny fragment obszernej, wieloodcinkowej serii poświęconej francuskim krążownikom lekkim typu DUGUAY-TROUIN. Jest to jedna z najbardziej wyczerpujących prac na temat tych jednostek w polskiej literaturze marynistycznej, a jej czwarta część koncentruje się na ich bojowej eksploatacji i finalnych losach w trakcie II wojny światowej. Część IVb cyklu przenosi czytelnika w realia działań wojennych, szczegółowo rekonstruując ścieżki bojowe poszczególnych okrętów tej trzy jednostki serii ("DUGUAY-TROUIN", "PRIMAUGUET", "LAMOTTE-PICQUET"). Autorzy skupiają się na ich roli w początkowym okresie II wojny światowej na Morzu Śródziemnym i Atlantyku, w tym na działaniach przeciwko żegludze państw Osi, a następnie na tragicznych wydarzeniach po przystąpieniu Francji Vichy do wojny po stronie Niemiec. Guiglini i Moreau z dużą precyzją opisują kulisy najbardziej znanych starć z udziałem tych krążowników. Szczególną uwagę poświęcają zaciętej, choć skazanej na niepowodzenie obronie "PRIMAUGUET" podczas lądowania aliantów w Afryce Północnej (operacja Torch w 1942 roku), gdzie okręt ten został ciężko uszkodzony przez amerykańskie pancerniki i niszczyciele. Artykuł dokumentuje również ostateczny los dwóch pozostałych jednostek, które w listopadzie 1942 roku zostały samozatopione przez własne załogi w bazie w Tulonie, aby nie wpadły w ręce Niemców podczas operacji Lila. W toku analizy autorzy wskazują na próby modernizacji tych jednostek, które miały na celu zniwelowanie ich największych wad konstrukcyjnych. Oryginalny projekt z lat 20., zaprojektowany pod rygorem traktatu waszyngtońskiego (z wypornością standardową około 8000 ton), cierpiał na słabe opancerzenie i niewystarczające uzbrojenie przeciwlotnicze. W artykule szczegółowo opisano doraźne montażę działek przeciwlotniczych, instalację pierwszych, prymitywnych systemów radarowych oraz modyfikacje nadbudówek, które jednak często pogarszały i tak już ograniczoną stateczność tych jednostek. Jean Guiglini i Albert Moreau, uznani francuscy historycy marynarki wojennej, oparli swoje opracowanie na kwerendzie oryginalnych dokumentów archiwalnych Service Historique de la Défense (SHD) w Vincennes. Dzięki temu artykuł dostarcza rzadko spotykanych szczegółów dotyczących organizacyjnych, logistycznych i taktycznych realiów służby tych okrętów. Seria ta jest powszechnie ceniona przez badaczy i modelarzy za rzetelność, bogatą dokumentację fotograficzną (w tym plany ogólne i schematy uzbrojenia) oraz obiektywizm w ocenie rzeczywistych możliwości bojowych francuskich krążowników, które często były niedoceniane lub błędnie interpretowane w powojennej historiografii.
- Siódmy niszczyciel, czyli ORP "SŁAWNY" ("SŁAWNYJ") - Strelbitski Konstantin B. - Artykuł podejmuje fascynujący i przez lata owiany mgiełką tajemnicy epizod z powojennej historii polskiej Marynarki Wojennej. Autor, uznany badacz dziejów floty, koncentruje się na weryfikacji długo utrzymującej się hipotezy, jakoby Polska w 1945 roku miała otrzymać od Związku Radzieckiego dodatkowy, "siódmy" niszczyciel, który miałby nosić nazwę ORP "SŁAWNY". Strelbickij, opierając się na rzetelnej kwerendzie archiwalnej, definitywnie potwierdza, że plany te nie były jedynie powojenną plotką, lecz miały realne, udokumentowane podstawy. Wskazuje, że wytypowaną do przekazania polskiej stronie jednostką był radziecki niszczyciel projektu 7U o nazwie "SŁAWNYJ" ("СЛАВНЫЙ"). Przygotowania do tego aktu transferu były już zaawansowane w sierpniu 1945 roku, a sam okręt pojawił się nawet w rejonie, z którego miał zostać oficjalnie przekazany polskiej załodze. Autor szczegółowo analizuje powody, dla których do ostatecznego przejęcia okrętu przez Polskę jednak nie doszło. W grę wchodziły szybko zmieniające się priorytety polityczne i militarne ZSRR, który w powojennym okresie intensywnie odbudowywał własną flotę i potrzebował zatrzymać każdą sprawną jednostkę bojową dla własnych potrzeb. Koncepcja wzmocnienia polskiej floty kolejnym dużym okrętem została w tym kontekście zarzucona. Strelbickij zamyka ten wątek, przytaczając dalsze, znane już losy radzieckiego "SŁAWNYJ", który ostatecznie nie trafił pod biało-czerwoną banderę. Zamiast tego, w 1947 roku, okręt ten posłużył radzieckiej marynarce jako jednostka-cel podczas ćwiczeń, w trakcie których zatopiono na Bałtyku niedokończony niemiecki lotniskowiec "GRAF ZEPPELIN". Tekst ma dużą wartość dla historyków marynistyki, ponieważ rozstrzyga wieloletni spór środowiskowy i potwierdza, że koncepcja wcielenia do PMW niszczyciela "SŁAWNYJ" była realnie rozważana na najwyższych szczeblach dowodzenia tuż po zakończeniu II wojny światowej.
- Tajemniczy Zespół Klose - Ehlers Hartmut - Tekst opisuje tajne operacje wywiadowcze prowadzone na Bałtyku w latach 1949-1955 przez tzw. Zespół Klosego, działający pod przykrywką fikcyjnej Brytyjskiej Służby Ochrony Rybołówstwa na Bałtyku (BBFPS). Inicjatorem przedsięwzięcia był brytyjski wywiad MI6, który w ramach operacji "Jungle" dążył do przerzucania agentów na wybrzeża państw bałtyckich w celu nawiązania kontaktów z ruchem oporu ("leśnymi braćmi") i rozpoznania sowieckich oraz polskich instalacji nadbrzeżnych. Do realizacji tych zadań wykorzystano zmodyfikowane, byłe niemieckie kutry torpedowe (m.in. "FPB 5208" i "FPB 5130"), którymi dowodził były oficer Kriegsmarine, kpt. Hans-Helmut Klose. Operacje obejmowały zarówno klasyczne lądowania na plażach, jak i wysoce ryzykowne akcje z użyciem balonów wodorowych, mające na celu przerzut agentów w głąb lądu. Z perspektywy taktycznej działania morskie Zespołu Klosego ocenia się jako sukces, ponieważ kutrom udało się uniknąć przechwycenia, a jedyna udokumentowana potyczka z jednostką patrolową zakończyła się bez strat i szybką ucieczką. Zdecydowanie inaczej przedstawia się bilans wywiadowczy: operacje MI6 i CIA zakończyły się "krwawą porażką", gdyż większość przerzuconych agentów została szybko aresztowana, zlikwidowana lub "odwrócona" przez KGB, które skutecznie dezinformowało zachodnie służby (słynny epizod z rzekomą radioaktywną wodą z Uralu). Mimo fiaska misji szpiegowskich, Zespół Klosego i struktura BBFPS okazały się "szczęśliwym trafem" dla odradzającej się marynarki wojennej RFN (Bundesmarine), zapewniając profesjonalną kontynuację doświadczeń w zakresie kutrów torpedowych i rozpoznania radioelektronicznego, co ułatwiło ścisłą współpracę z zachodnimi sojusznikami w okresie zimnej wojny.
- Amerykańskie okręty dowodzenia (część VIIIb) - "BLUE RIDGE" działalność operacyjna - Palasek Jarosław - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację cyklu, przenosząc ciężar analizy z aspektów konstrukcyjnych na bogatą historię służby flagowej jednostki 7. Floty USA. Autor szczegółowo rekonstruuje operacyjną ścieżkę USS "BLUE RIDGE" (LCC-19), od momentu jej wejścia do służby na początku lat 70. XX wieku i ustanowienia stałej bazy w japońskiej Yokosuce. Palasek dokumentuje kluczową rolę tego okrętu jako pływającego centrum dowodzenia (C4I) w newralgicznym rejonie Zachodniego Pacyfiku i Oceanu Indyjskiego, opisując jego udział w ważnych wydarzeniach historycznych, takich jak końcowy etap wojny w Wietnamie, koordynacja działań podczas ewakuacji w trakcie wybuchu wulkanu Pinatubo na Filipinach w 1991 roku, czy zapewnianie łączności i wsparcia operacyjnego podczas wojny w Zatoce Perskiej (operacja "Pustynna Burza"). W dalszej części opracowania autor koncentruje się na ewolucji możliwości bojowych jednostki, które pozwoliły jej zachować pełną wartość operacyjną mimo postępującego starzenia się samej platformy kadłuba. Palasek szczegółowo omawia programy modernizacyjne, w tym szeroko zakrojony "Service Life Extension Program" (SLEP), który zrewolucjonizował pokładowe systemy teleinformatyczne, umożliwiając integrację z najnowszymi sieciami dowodzenia US Navy i sojuszników. Podsumowując, autor stawia tezę, że USS "BLUE RIDGE" udowodnił trafność koncepcji wyspecjalizowanych, słabo uzbrojonych jednostek dowodzenia, których siła nie wynika z potencjału ogniowego, lecz z niezawodności łączności i zdolności do koordynowania złożonych, wielonarodowych działań morskich, co czyni ten tekst cennym studium przypadku w kontekście długofalowej strategii morskiej Stanów Zjednoczonych.
- Korwety typu GOWIND - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi wczesną, ale niezwykle trafną analizę nowej rodziny francuskich jednostek bojowych, zaprojektowanych przez koncern DCNS (obecnie Naval Group). W momencie publikacji program ten znajdował się w fazie demonstracyjnej, co czyniło to opracowanie cennym źródłem wiedzy o nadchodzących trendach w światowym budownictwie okrętowym. Autor rozpoczyna od zarysowania tła rynkowego, które skłoniło francuski przemysł stoczniowy do stworzenia rodziny jednostek GOWIND. Sobański wskazuje, że była to bezpośrednia odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie mniejszych marynarek wojennych (głównie z Bliskiego Wschodu, Azji i Ameryki Łacińskiej) na nowoczesne, wielozadaniowe korwety i okręty patrolowe, które łączyłyby wysoką skuteczność bojową z relatywnie niskimi kosztami zakupu i eksploatacji. Znaczną część artykułu poświęcono szczegółowej analizie technicznej, która w 2007 roku była nowatorska. Sobański podkreślał trzy filary projektu: po pierwsze, zastosowanie rozwiązań stealth (obniżona skuteczna powierzchnia odbicia radarowego i sygnatura termiczna); po drugie, wysoką modularność kadłuba i systemów, pozwalającą na elastyczne dopasowanie uzbrojenia i wyposażenia do specyficznych wymagań zamawiającego; po trzecie, zaawansowaną automatyzację, która umożliwiała drastyczną redukcję liczebności załogi przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej gotowości operacyjnej. W tekście szczegółowo omówiono status budowanego w tamtym czasie prototypu - okrętu patrolowego "L'ADROIT" (OPV-90). Sobański trafnie ocenił, że ta jednostka nie jest typową korwetą bojową, lecz "poligonem doświadczalnym", którego zadaniem było udowodnienie wykonalności przyjętych rozwiązań technologicznych i przekonanie potencjalnych nabywców do słuszności wyboru platformy GOWIND przed rozpoczęciem seryjnej budowy wariantów bojowych (np. GOWIND 2500). W podsumowaniu autor dokonuje bilansu potencjału projektu. Sobański konkluduje, że rodzina GOWIND ma szansę stać się "hitem eksportowym" dekady, wypełniając lukę między lekkimi patrolowcami a ciężkimi, drogimi w eksploatacji fregatami. Z perspektywy czasu ocena ta okazała się wysoce prorocza, co potwierdziły późniejsze kontrakty na dostawę tych jednostek dla marynarek Egiptu, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Rumunii, Malezji czy Argentyny. Opracowanie Macieja S. Sobańskiego wyróżnia się rzetelnością w prezentowaniu wstępnych parametrów taktyczno-technicznych i wczesnych wizualizacji stoczniowych. Artykuł ten jest dziś cennym świadectwem momentu, w którym rodziła się koncepcja modularnych, trudnowykrywalnych korwet, która zdominowała rynek eksportowy jednostek tej klasy w XXI wieku.
Pod koniec numeru znajduje się dział z recenzjami.