Spis treści:

• Chiny na morzu - Sobański Maciej S. - W swoim tekście Maciej S. Sobański zajął się niezwykle niszowym jak na polską literaturę przedmiotu tematem - historią chińskiej floty wojennej w drugiej połowie XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem okresu wojny chińsko-japońskiej (1894-1895). Artykuł przybliża genezę powstania i stan chińskiej Marynarki Wojennej (głównie Floty Północnej - Beiyang), która w tamtym czasie, dzięki masowym i kosztownym zakupom okrętów w europejskich stoczniach, uchodziła za jedną z najnowocześniejszych w Azji. Sobański szczegółowo omówił przygotowania Chin do konfliktu z Japonią, strategię morską obu państw oraz kulminacyjny punkt tego starcia, jakim była wielka i krwawa bitwa pod Jalu (nad rzeką Yalu) we wrześniu 1894 roku . Autor, opierając się na swojej charakterystycznej skrupulatności i analizie danych technicznych oraz taktycznych, przedstawił przyczyny klęski potężnej, lecz źle dowodzonej i skłóconej chińskiej floty w starciu z nowocześniejszą, szybszą i lepiej zorganizowaną Cesarską Marynarką Wojenną Japonii.
• Pancerniki typu "TING YUAN" - Walczyk Tomasz - Tomasz Walczyk w swoim tekście skupił się na dwóch najpotężniejszych i najsłynniejszych jednostkach chińskiej Floty Północnej (Beiyang) - pancernikach "DINGYUAN" ("TING YUEN") oraz "ZHENYUAN" ("CHEN YUEN"). Autor szczegółowo opisał genezę ich powstania, co jest szczególnie ciekawe z polskiej perspektywy, ponieważ oba okręty zostały zbudowane w niemieckiej stoczni AG Vulcan w Szczecinie w latach 1881-1885. Były to ówcześnie najnowocześniejsze i najsilniej uzbrojone jednostki w Azji, stanowiące dumę chińskiego programu modernizacyjnego. W artykule Walczyk poddał wnikliwej analizie specyfikację techniczną tych okrętów. Opisał ich nietypową sylwetkę, masywne opancerzenie oraz charakterystyczne uzbrojenie główne - potężne działa kalibru 305 mm umieszczone w dwóch wieżach na burtach (w układzie skośnym/eszelonowym). Taki układ pozwalał na oddanie salwy na wprost (co było ważnym trendem w ówczesnej myśli taktycznej), ale generował ogromne zniszczenia na własnym pokładzie przy ogniu na burtę i pozostawiał martwe pole na rufie.
• Krążowniki ze Skody - Greger René - Artykuł opowiada fascynującą historię chińskich krążowników (od numeru stoczniowego jednego z nich nazywane typem "No. 64"), budowanych w austro-węgierskiej stoczni Cantiere Navale Triestino w Monfalcone dla Republiki Chin po obaleniu dynastii Qing w 1911 roku. Za przedsięwzięciem tym stał czeski koncern Škoda z Pilzna, który wykupił udziały w stoczni, aby zrealizować lukratywny kontrakt na trzy krążowniki pancernopokładowe o wyporności 1800 ton. Jednostki te miały być uzbrojone w działa produkcji Škody - początkowo planowano potężne armaty kalibru 150 mm, jednak strona chińska wymusiła zmianę na działa 120 mm, obawiając się zbyt dużego odrzutu dla lekkich kadłubów. Ostateczny projekt obejmował cztery podwójne wieże z działami 120 mm/50 oraz nowoczesne turbiny parowe AEG. Budowę trzech krążowników rozpoczęto wiosną 1914 roku, jednak wybuch I wojny światowej przekreślił szanse na ich ukończenie. Po przystąpieniu Włoch do wojny w 1915 roku stocznia w Monfalcone znalazła się na linii frontu, a niedokończone kadłuby zostały porzucone i przechodniły z rąk do rąk między Austriakami a Włochami. Po upadku monarchii habsburskiej czeska Škoda próbowała jeszcze w latach 1919-1920 nakłonić pogrążone w chaosie Chiny do sfinalizowania zamówienia, jednak zubożały rząd w Pekinie nie miał na to środków. Ostatecznie wszystkie trzy kadłuby zostały zezłomowane na początku lat 20. XX wieku, nigdy nie widząc morza, pozostając jedynie ciekawostką historii pokazującą globalny charakter przemysłu zbrojeniowego przed I wojną światową.
• Kanonierki "YUNG CHIEN" i "YUNG CHI" - Sobański Maciej S. - Przedmiotem opracowania są dwie bliźniacze kanonierki, które na początku XX wieku stanowiły jedne z najnowocześniejszych i najcenniejszych jednostek w chińskiej flocie. Sobański skrupulatnie opisuje ich genezę, zwracając uwagę na fakt, że w ramach modernizacji floty schyłkowa dynastia Qing zmuszona była korzystać z zagranicznych technologii. Obie jednostki zostały zbudowane w japońskiej stoczni Kawasaki w Kobe, gdzie ich stępkę położono w 1909 roku, a zwodowano w 1910 roku. Autor przytacza ich dokładne dane taktyczno-techniczne, podkreślając, że przy wyporności ponad 1300 ton i uzbrojeniu głównym składającym się z dział kalibru 120 mm, były to potężne i nowoczesne jak na tamte czasy okręty, zdolne do działań zarówno na wielkich rzekach, jak i w przybrzeżnych wodach morskich. Druga część artykułu poświęcona jest burzliwej i ostatecznie tragicznej karierze operacyjnej obu kanonierek. Sobański relacjonuje ich służbę w niezwykle trudnym okresie wojen domowych w Chinach (epoka militarystów), a następnie kulminacyjny moment ich historii, jakim była II wojna chińsko-japońska. Mimo postępującego wieku, "YUNG CHIEN" i "YUNG CHI" aktywnie i bohatersko włączyły się w obronę dolnego Jangcy przed japońską inwazją w 1937 roku. Autor szczegółowo opisuje ich końcowe chwile podczas walk pod Jiangyin i Nankinem, gdzie obie jednostki, mimo zaciekłego oporu i prowadzenia ognia przeciwlotniczego, zostały ostatecznie zatopione przez japońskie lotnictwo we wrześniu 1937 roku. Artykuł ten, oparty na rzetelnej kwerendzie archiwalnej, po raz kolejny udowadnia, jak wielką lukę w polskiej literaturze przedmiotu wypełniają teksty Sobańskiego, przybliżając czytelnikom losy egzotycznych, a zarazem niezwykle dramatycznych rozdziałów morskich zmagań na Dalekim Wschodzie.
• Okręty i statki Flotylli Sungarskiej w 1929 r. - Strelbickij Konstantin B. - Tematem artykułu jest konflikt zbrojny o Kolej Wschodniochińską (tzw. incydent na KWW) z 1929 roku, w którego trakcie doszło do zaciętych starć rzecznych między Związkiem Radzieckim a Republiką Chin. Strelbickij skrupulatnie rekonstruuje skład i charakterystykę techniczną obu skrajnie różnych flotylli rzecznych, które stanęły naprzeciw siebie na wodach Sungari i Amuru. Z jednej strony opisuje radzieckie monitory rzeczne, takie jak "SWIERDŁOW" czy "KRASNYJ WOSTOK", uzbrojone w ciężką artylerię i zdolne do wsparcia ogniowego desantów, a z drugiej - znacznie słabsze, ale liczne chińskie kanonierki rzeczne i uzbrojone statki handlowe, tworzące chińską Flotyllę Sungaryjską. Publikacja ta ma dla polskiego środowiska historycznego i modelarskiego spore znaczenie, ponieważ wojny rzeczne na Dalekim Wschodzie to w rodzimej literaturze przedmiotu temat niemal całkowicie pomijany. Strelbickij nie ogranicza się jednak do samego suchego spisu jednostek, lecz osadza je w kontekście operacyjnym, pokazując, jak specyfika rzecznego teatru wojny (płycizny, meandrujące koryta, ograniczona widoczność) wpływała na taktykę i wykorzystanie okrętów. Artykuł szczegółowo omawia m.in. działania radzieckiej flotylli podczas desantu pod Łachasusu, gdzie monitory i kanonierki skutecznie tłumieniem ognia osłaniały lądującą piechotę, niszcząc chińskie umocnienia brzegowe i jednostki wroga. Dzięki rzetelnemu warsztatowi autora i dostępowi do rosyjskich archiwów, polscy czytelnicy uzyskali unikalne kompendium wiedzy o uzbrojeniu, opancerzeniu i losach tych nietypowych jednostek, które w 1929 roku odegrały kluczową rolę w wymuszeniu na Chinach kapitulacji i przywróceniu radzieckiej kontroli nad strategiczną linią kolejową.
• Krążowniki lekkie typu "NING HAI" - Malinowski Jarosław - Tekst przybliża polskim czytelnikom historię dwóch najpotężniejszych i najbardziej nowoczesnych jednostek nawodnych w przedwojennej flocie Republiki Chin - krążowników "NING HAI" i "PING HAI". Autor skrupulatnie opisuje ich nietypową i pełną politycznych niuansów genezę. O ile "NING HAI" został zbudowany w japońskiej stoczni Harima w Kobe, o tyle budowa bliźniaczego "PING HAI" odbyła się w chińskiej stoczni Jiangnan w Szanghaju, przy znaczącym udziale japońskich materiałów, dokumentacji i specjalistów. Malinowski szczegółowo analizuje ich specyfikację techniczną, zwracając uwagę na to, że choć projektowane z myślą o działaniach przybrzeżnych i rzecznych, okręty te posiadały imponujące uzbrojenie (sześć dział kalibru 140 mm, rozbudowane uzbrojenie przeciwlotnicze) oraz możliwość bazowania wodnosamolotu zwiadowczego, co czyniło je jednymi z najsilniej uzbrojonych jednostek w Azji Wschodniej lat 30. XX wieku. Druga część opracowania Malinowskiego to relacja z operacyjnych losów obu krążowników. Kulminacyjnym punktem ich służby była obrona dolnego Jangcy we wrześniu 1937 roku podczas II wojny chińsko-japońskiej. Autor relacjonuje bohaterski, ale z góry skazany na porażkę opór "NING HAI" i "PING HAI" w bitwie pod Jiangyin, gdzie obie jednostki stawiły czoła potężnym nalotom japońskiego lotnictwa, ostatecznie idąc na dno. Artykuł nie kończy się jednak na tym epizodzie - Malinowski opisuje również ich podniesienie przez Japończyków, wcielenie do Cesarskiej Marynarki Wojennej jako patrolowce i okręty szkolne (odpowiednio "IOSHIMA" i "YASOSHIMA") oraz ich ostateczny kres podczas wojny na Pacyfiku (zatopienie "PING HAI" przez amerykański okręt podwodny USS "SALMON" oraz "NING HAI" przez lotnictwo US Navy w Kure). Dzięki rzetelnemu warsztatowi Jarosława Malinowskiego, polscy czytelnicy i modelarze uzyskali kompleksowe kompendium wiedzy o tych egzotycznych okrętach, wzbogacone o cenne plany i sylwetki, które na długo pozostawały jedynym tak szczegółowym źródłem o chińskich krążownikach w polskiej literaturze przedmiotu.
• Eskortowiec "NANCHANG" - Malinowski Jarosław - Publikacja przybliża polskim czytelnikom niezwykłe i skomplikowane losy jednej z najbardziej symbolicznych jednostek w historii chińskiej floty. Autor skrupulatnie opisuje genezę tego okrętu, który pierwotnie został zbudowany w 1940 roku jako japońska kanonierka rzeczna "UJI" (typu "HASHIDATE"), operująca we Flocie Bazowej Chin Cesarskiej Marynarki Wojennej. Po zakończeniu II wojny światowej jednostka została przejęta przez Republikę Chin i przemianowana na "CHANGZHI". Najbardziej dramatycznym epizodem w historii tego okrętu, szczegółowo zrekonstruowanym przez Malinowskiego, był rok 1949 i chińska wojna domowa. Wówczas to załoga "CHANGZHI" wznieciła bunt i przeszła na stronę komunistów. W odwecie, 23 września 1949 roku, lotnictwo Republiki Chin zbombardowało i zatopiło okręt u wybrzeży Ningbo. Artykuł opisuje również ogromne wysiłki nowo tworzonej Marynarki Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (PLAN), która w 1950 roku podniosła wrak z dna, wyremontowała go i przezbroiła w radzieckie uzbrojenie. Po podniesieniu i modernizacji okręt otrzymał nową, głęboko symboliczną nazwę - "NANCHANG", upamiętniającą powstanie w Nanchangu z 1 sierpnia 1927 roku, uznawane za moment narodzin Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Malinowski analizuje jego długą służbę w szeregach PLAN, gdzie przez kolejne dekady pełnił rolę ważnego okrętu bojowego i szkoleniowego, aż do ostatecznego wycofania ze służby w 1979 roku. Publikacja ta ma dla polskiego środowiska historycznego i modelarskiego ogromne znaczenie, ponieważ losy "NANCHANG" idealnie odzwierciedlają burzliwą historię Chin w XX wieku - od japońskiej okupacji, przez wojnę domową, aż po zimnowojenną współpracę z ZSRR. Dzięki rzetelnemu warsztatowi Jarosława Malinowskiego, opartemu na analizie danych technicznych i archiwaliów, polscy czytelnicy uzyskali fascynujące kompendium wiedzy o ewolucji uzbrojenia, sylwetki i malowania tej jednostki pod trzema różnymi banderami, co czyni ten tekst jednym z najciekawszych opracowań poświęconych azjatyckim siłom morskim w polskiej literaturze przedmiotu.
• Niszczyciele rakietowe typu "LUDA" (Projekt 051) - Malinowski Jarosław - Test stanowi kompleksowe opracowanie poświęcone pierwszej generacji chińskich niszczycieli rakietowych, które przez dekady stanowiły trzon bojowy Marynarki Wojennej Chińskiej Republiki Ludowej (PLAN). Autor skrupulatnie rekonstruuje genezę tych jednostek, wskazując, że ich projekt był bezpośrednim potomkiem radzieckich niszczycieli projektu 56 (typu "KOTLIN"). W latach 50. XX wieku Związek Radziecki przekazał Chinom dokumentację techniczną, jednak na skutek rozłamu chińsko-radzieckiego Pekin był zmuszony samodzielnie dokończyć prace projektowe, dostosować je do własnych możliwości przemysłowych i ostatecznie zbudować te okręty w rodzimych stoczniach (m.in. w Dalian i Guangzhou). Malinowski szczegółowo opisuje ich specyfikację techniczną, zwracając uwagę na klasyczny, niemal retrogresyjny układ kadłuba z parowym napędem turbinowym, dwiema wieżami dział kalibru 130 mm na dziobie i rufie oraz charakterystycznym, środkowym umieszczeniem podwójnych wyrzutni przeciwokrętowych pocisków rakietowych SY-1/HY-1 (znanych na Zachodzie jako "Silkworm"). Druga część artykułu Malinowskiego koncentruje się na ewolucji i modyfikacjach tego typu, co jest kluczowe dla zrozumienia specyfiki chińskiego przemysłu okrętowego. Autor omawia liczne warianty produkcyjne (takie jak "051D", "051Z" czy "051G"), które różniły się wyposażeniem radiolokacyjnym, układem uzbrojenia przeciwlotniczego oraz możliwością bazowania śmigłowca. Szczególnie ciekawym wątkiem przytoczonym w tekście jest okres lat 80. XX wieku, gdy w ramach krótkotrwałego ocieplenia relacji z Zachodem, niektóre jednostki typu "LUDA" (np. słynny niszczyciel "KAIFENG") poddano nowoczesnym modyfikacjom z użyciem zachodniej elektroniki i uzbrojenia, w tym brytyjskich pocisków przeciwlotniczych Sea Cat czy francuskich systemów kierowania ogniem.
• Okręty podwodne - nowe i najnowsze - Bochniak Włodzimierz - Artykuł stanowi opracowanie poświęcone historii oraz ewolucji chińskich sił podwodnych, które na przełomie XX i XXI wieku stały się jednym z najważniejszych komponentów Marynarki Wojennej Chińskiej Republiki Ludowej (PLAN). Autor rekonstruuje początki chińskiej floty podwodnej, wskazując na jej całkowitą zależność od radzieckich technologii w latach 50. i 60. XX wieku. Sobański szczegółowo omawia proces licencyjnej produkcji oraz modyfikacji radzieckich projektów, takich jak konwencjonalne okręty podwodne typu "033" (chińskie wersje projektu 633) oraz późniejsze, udoskonalone jednostki typu "035" ("MING"), które przez dekady stanowiły trzon chińskich sił podwodnych. Znaczną część artykułu autor poświęca analizie wysiłków Chin w celu uniezależnienia się od dostaw zagranicznych i opracowania własnych konstrukcji, w tym ambitnych, choć obarczonych licznymi problemami technicznymi, programów budowy atomowych okrętów podwodnych. Sobański bez złudzeń ocenia wady i zalety pierwszych chińskich atomowych okrętów myśliwskich typu "091" ("HAN") oraz eksperymentalnego okrętu z rakietami balistycznymi typu "092" ("XIA"), wskazując na ich ograniczenia w porównaniu z zachodnimi i radzieckimi odpowiednikami. Artykuł nie pomija również przełomu lat 90. XX wieku, kiedy to Chiny dokonały skokowej modernizacji, zakupując w Rosji nowoczesne, ciche okręty podwodne typu "KILO" (projekty 877 i 636), które diametralnie zwiększyły potencjał bojowy PLAN. Dzięki rzetelnemu warsztatowi Sobańskiego, polscy czytelnicy uzyskali wnikliwy obraz transformacji chińskiej floty podwodnej z siły przybrzeżnej w potężne ramię strategiczne, które zaczęło odgrywać kluczową rolę w azjatyckim bilansie sił, szczególnie w kontekście ewentualnego konfliktu na Cieśninie Tajwańskiej.