Kiedy 60. Eskadra przybyła do Francji w maju 1916 roku, częściowo wyposażona w Morane Bullet, na froncie zachodnim były tylko dwie dedykowane eskadry jednomiejscowych myśliwców. Funkcjonując początkowo jako jednostka wielozadaniowa, 60. Sqn wykonywał różne operacje – rozpoznanie, patrole myśliwskie i eskorta (w czasie jednej misji), a także transport szpiegów za liniami wroga. W pierwszych tygodniach bitew nad Sommą latem 1916 eskadra poniosła ciężkie straty. Jej dowódca skarżył się generałowi Trenchardowi, że było to spowodowane głównie niedostatecznie wyszkolonymi pilotami i słabszymi samolotami. Trenchard wycofał eskadrę z zadań na froncie. Podczas wymuszonego odpoczynku i ponownego wyposażenia eskadra została przezbrojona w zwiadowcze samoloty Nieuport i ukompletowana indywidualnymi pilotami, którzy wykazali się obiecująco jako piloci myśliwców podczas latania jednomiejscowymi maszynami. Najważniejszym z nich był kpt Albert Ball MC, który miał już na koncie 11 zwycięstw z 11 Sqn. W czasie służby z 60. Sqn Ball dodał kolejne 20 zwycięstw i otrzymał DSO. Po jego śmierci w maju 1917 r. został odznaczony pośmiertnie Krzyżem Wiktorii. Po powrocie do aktywnych operacji, dywizjon wyposażony najpierw w Nieuport, a później SE 5 i SE 5a, szybko stał się jedną z najbardziej skutecznych jednostek myśliwskich RFC. Przez jego szeregi przeszło wielu sławnych i osiągających wysokie wyniki pilotów – Billy Bishop VC, Grid Caldwell, Willie Fry, "Duke" Meintjes, SF Vincent, JE Doyle, SB Horn, R. Chidlaw-Roberts i AW Saunders i zakończył wojnę z kolejnymi 320 zwycięstwami.
"No 60 Sqn RFC/RAF" autorstwa Alexa Revella, ze zdobiącą okładkę pracą Marka Postlethwaite'a oraz planszami barwnymi Harry'ego Dempseya, to znakomita pozycja wydana w ramach prestiżowej serii "Aviation Elite Units" (część 41) nakładem Osprey Publishing w 2011 roku. Ta skondensowana publikacja drobiazgowo odtwarza dzieje, strukturę kadrową oraz ewolucję techniczną 60. dywizjonu brytyjskiego lotnictwa – od czasów Królewskiego Korpusu Lotniczego (RFC) aż po narodziny Królewskich Sił Powietrznych (RAF). Opracowanie rzuca światło na niezwykle intensywny szlak bojowy jednostki na froncie zachodnim Wielkiej Wojny: od jej przybycia do Francji wiosną 1916 roku, przez mordercze zmagania nad Sommą i pod Arras, aż po kluczowe operacje u schyłku konfliktu w 1918 roku.
Konstrukcja tekstu odznacza się dużą przejrzystością, wiernie realizując założenia serii. Revell prowadzi czytelnika przez historię jednostki w ujęciu osadzonym na osi czasu, rozpoczynając od momentu uformowania bazy i pierwszych wylotów na osobliwych i trudnych w pilotażu jednopłatowcach Morane-Saulnier "Bullet" czy dwumiejscowych Morane-Saulnier L. Wraz z rozwojem technologii i eskalacją walk autor obrazuje proces przezbrajania pilotów w coraz nowocześniejsze konstrukcje myśliwskie: od maszyn Nieuport 17 i 23, poprzez udane konstrukcje S.E.5 i S.E.5a, które pozwoliły formacji na przełamanie dominacji niemieckiej i wpisanie na swoje konto ponad 400 powietrznych zwycięstw. Dużą zaletą narracji jest płynne przechodzenie od opisu sprzętu do analizy zmieniających się koncepcji prowadzenia walki kołowej w powietrzu.
Opracowanie spotkało się z entuzjastycznym przyjęciem środowiska badaczy i modelarzy. Na specjalistycznych portalach, takich jak AeroScale czy Internet Modeler, recenzenci oceniają książkę jako wybitną, podkreślając bezkonkurencyjną wiedzę merytoryczną autora. Podziw budzi fakt, że Revell zręcznie połączył oficjalne meldunki bojowe (combat reports) z prywatnymi zapiskami weteranów, listami oraz fragmentami dzienników, tworząc plastyczny i wciągający obraz codziennego życia pilotów na polowych lotniskach. W opinii recenzentów z pism branżowych (m.in. magazynu „Aerodrome”) publikacja zyskała miano pozycji obowiązkowej dla każdego zbieracza literatury z tamtej epoki. Niektórzy entuzjaści czysto technicznego modelarstwa podnoszą jednak argument, że z uwagi na profil serii, autor poświęcił mniej miejsca drobiazgowym rysunkom technicznym wręg kadłuba czy silników rotacyjnych na rzecz opisu losów ludzkich.
Kluczowym elementem podnoszącym atrakcyjność publikacji jest warstwa wizualna przygotowana przez Harry'ego Dempseya, uznanego autorytetu w dziedzinie odtwarzania barw historycznych statków powietrznych. Książka zawiera ponad sto unikalnych, nierzadko wcześniej niepublikowanych czarno-białych fotografii archiwalnych ukazujących pilotów, mechaników oraz ich samoloty. Prawdziwym magnesem dla hobbystów jest sekcja zawierająca 28 precyzyjnych, kolorowych profili przedstawiających siedem różnych typów maszyn używanych przez dywizjon. Rysunki te perfekcyjnie oddają brytyjskie schematy malowania PC10, oznaczenia identyfikacyjne oraz zróżnicowane godła osobiste asów eskadry. Efektownym dopełnieniem całości jest klimatyczna ilustracja okładkowa Marka Postlethwaite'a, oddająca dynamikę potyczek w chmurach nad Francją.
Autorem opracowania jest Alex Revell, powszechnie ceniony brytyjski historyk, który poświęcił dziesięciolecia na badanie losów lotników walczących w latach 1914–1918, będący gwarantem najwyższej rzetelności historycznej. Jego pióro cechuje się zwięzłością, skrupulatnością w podawaniu faktów oraz głębokim szacunkiem do materiałów źródłowych. Revell unika zbędnego patosu, pozwalając przemówić faktom i autentycznym relacjom naocznych świadków tamtych wydarzeń, co czyni jego narrację niezwykle wiarygodną.
Pewne niedoskonałości dzieła wynikają wprost z ciasnych ram wydawniczych narzuconych przez serię "Aviation Elite Units", zamykających objętość książki w granicach 128 stron. Taki limit wymusił skrótowe potraktowanie szerszych uwarunkowań geopolitycznych i strategicznych działań Ententy na froncie zachodnim. Podobnie statystyki i perspektywa niemieckich pilotów zwalczających 60. Dywizjon zostały ujęte dość marginalnie, skupiając całą uwagę czytelnika na losach personelu brytyjskiego.
Podsumowując, "No 60 Sqn RFC/RAF" to wzorowo przygotowana, rzetelna i estetyczna monografia jednej z najbardziej zasłużonych formacji myśliwskich I wojny światowej. Alex Revell stworzył kompendium, które perfekcyjnie równoważy suchą ewidencję operacyjną z ludzkim wymiarem podniebnej wojny. Dzięki wybornym rekonstrukcjom malowań autorstwa Harry'ego Dempseya publikacja stanowi nieocenione źródło inspiracji dla modelarzy redukcyjnych, pozostając do dziś jednym z najlepszych i najbardziej angażujących opracowań poświęconych narodzinom brytyjskich skrzydeł nad Europą.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
