"VF-11/111 'Sundowners' 1942-95” autorstwa Barretta Tillmana i Henka van der Lugta, z okładką namalowaną przez Marka Postlethwaite’a oraz ilustracjami Chrisa Daveya, to wybitna pozycja z serii Osprey "Aviation Elite Units” (numer 36), opublikowana po raz pierwszy w 2010 roku. Książka stanowi drobiazgowe, a zarazem skondensowane studium poświęcone ewolucji, maszynom, asom oraz operacjom bojowym jednej z najbardziej rozpoznawalnych i skutecznych eskadry myśliwskich w historii Marynarki Wojennej USA (US Navy). Publikacja obejmuje ponad pół wieku spektakularnej historii: od sformowania jednostki na Guadalcanal podczas krwawych zmagań na Pacyfiku w 1942 roku, przez intensywne potyczki w erze odrzutowców nad Koreą i Wietnamem, aż po schyłkowy okres zimnej wojny i ostateczne rozwiązanie formacji w 1995 roku.

Struktura tomu cechuje się klarownością charakterystyczną dla tej cenionej serii historycznej. Autorzy rozpoczynają opowieść od genezy nazwy i narodzin słynnego godła eskadry - stylizowanego zachodzącego słońca, symbolizującego zniszczenie japońskiej potęgi lotniczej. Kolejne rozdziały skrupulatnie dokumentują niezwykle bogatą transformację sprzętową jednostki. Czytelnik śledzi przejście od tłokowych myśliwców F4F Wildcat i F6F Hellcat z okresu II wojny światowej, przez wczesne maszyny odrzutowe F9F Panther i F2H Banshee w latach 50., naddźwiękowe F-8 Crusader i F-4 Phantom II walczące na niebie Wietnamu, aż po potężne F-14 Tomcat, z którymi "Zachodzące Słońca” patrolowały oceany w końcowej fazie swojej egzystencji. Tekst szczegółowo opisuje ewolucję doktryny startów z lotniskowców, specyfikę walki manewrowej z północnowietnamskimi Migami oraz codzienne realia niebezpiecznej służby na morzu.

Dzieło Tillmana i van der Lugta spotkało się z entuzjastycznym przyjęciem ze strony historyków wojskowości oraz entuzjastów modelarstwa redukcyjnego. W recenzjach branżowych (m.in. na portalach Cybermodeler i Modeling Madness) eksperci chwalą publikację za wyjątkową płynność narracji oraz gigantyczny ładunek faktograficzny. Odbiorcy doceniają to, że autorzy sprawnie powiązali oficjalne statystyki bojowe z osobistymi wspomnieniami pilotów i oficerów przechwytywania radarowego (RIO). Książka zbiera wysokie oceny za wierne odtworzenie kultowych misji, takich jak słynne starcia powietrzne nad Wietnamem w 1972 roku, oraz za ukazanie determinacji lotników zmagających się ze skomplikowaną mechaniką wczesnych odrzutowców. Publikacja cieszy się opinią kompendium obowiązkowego dla osób fascynujących się historią lotnictwa pokładowego, stanowiąc doskonały pomost między monografią techniczną, a żywą relacją frontową. Niektórzy recenzenci zauważają jednak, że tak szerokie ramy czasowe wciśnięte w jeden tom zmusiły badaczy do potraktowania okresu międzywojennego oraz procedur szkoleniowych w bazie NAS Miramar w sposób skrótowy.

Niezaprzeczalnym walorem opracowania jest jego fenomenalna szata graficzna. Obok widowiskowej sceny powietrznej na okładce autorstwa Marka Postlethwaite’a, wewnątrz książki zamieszczono unikalną galerię około 120 czarno-białych i kolorowych fotografii archiwalnych. Prawdziwym magnesem dla hobbystów jest wkładka zawierająca ponad 30 precyzyjnych profili kolorystycznych wykonanych przez Chrisa Daveya. Plansze te z najwyższą dokładnością odtwarzają legendarne schematy malowań, w tym dumnie eksponowane na statecznikach pionowych czerwono-białe promienie wschodzącego słońca oraz drapieżne szczęki rekinów na nosach maszyn F-4 i F-14. Towarzyszące im w aneksach komentarze techniczne dają doskonałe wyobrażenie o zmianach w kamuflażu na przestrzeni dekad i stanowią bezcenne źródło referencyjne.

Autorami tekstu są Barrett Tillman, uznany na świecie amerykański historyk i niekwestionowany autorytet w dziedzinie dziejów lotnictwa morskiego, oraz Henk van der Lugt, badacz specjalizujący się w losach poszczególnych eskadry US Navy. Ich wspólny warsztat cechuje się zwięzłością, dbałością o detale oraz unikalną umiejętnością budowania dramaturgii. Dzięki głębokiej kwerendzie w archiwach państwowych i prywatnych, duet ten tchnął życie w surowe meldunki operacyjne, oferując tekst głęboki merytorycznie i wolny od monotonii.

Ograniczenia książki wynikają bezpośrednio z założeń wydawniczych serii "Aviation Elite Units”. Objętość zamykająca się w 128 stronach przy tak rozległym temacie (ponad 50 lat historii jednostki) wymusiła rezygnację z drobiazgowych analiz taktycznych pojedynczych kampanii na rzecz zachowania płynności kroniki. Z powodu tej skrótowości, czytelnik nastawiony na wielotomowe, głębokie studium strategiczne może odczuć pewien niedosyt. Ponadto, jako pozycja ściśle skupiona na optyce amerykańskiej, książka z natury rzeczy rzadziej oddaje głos przeciwnikom - pilotom japońskim czy północnowietnamskim.

Podsumowując, "VF-11/111 'Sundowners' 1942-95” to niezwykle udane, rzetelne i barwne kompendium poświęcone jednej z najbardziej legendarnych formacji lotniczych USA. Barrett Tillman i Henk van der Lugt stworzyli dzieło, które w mistrzowski sposób łączy kronikę operacyjną z ludzkim wymiarem wojny na morzu i w powietrzu. Wizualna strona tomu, napędzana talentem Chrisa Daveya, gwarantuje, że książka ta pozostaje jedną z najbardziej pożytecznych pozycji dla każdego, kto interesuje się specyfiką lotnictwa pokładowego i godnym uzupełnieniem biblioteki każdego miłośnika historii wojskowości XX wieku.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com