Pierwsza fińska eskadra myśliwska podczas II wojny światowej, Lentolaivue 24 (Latająca Eskadra 24) po raz pierwszy wzięła udział w walce podczas krwawej wojny zimowej w latach 1939-40, kiedy Sowiecka Armia Czerwona przypuściła niespodziewany atak na mały skandynawski kraj. LLv 24 ponownie znalazł się w samym środku akcji po wybuchu wojny kontynuacyjnej w czerwcu 1941 roku. Bez wątpienia najbardziej utytułowana jednostka myśliwska sił powietrznych Finlandii, osiągnęła 877 zestrzeleń, a jej piloci zdobyli pięć bezpośrednich i dwa pośrednie Krzyże Mannerheima (najwyższe odznaczenie wojskowe Finlandii) z 19 przyznanych wszystkim fińskim żołnierzom. Większość najlepszych asów również zdobyła większość swoich zestrzeleń latając z tą jednostką.
"Lentolaivue 24" autorstwa Kari Stenmana i Kaleviego Keskinena, z ilustracjami Johna Weala oraz okładką Jima Lauriera, to tom numer 4 serii Osprey "Aviation Elite Units", wydany w czerwcu 2001 roku. Książka dokumentuje historię najbardziej utytułowanego fińskiego dywizjonu myśliwskiego II wojny światowej - Lentolaivue 24 - jednostki, która zapisała się w annałach lotnictwa bojowego niezwykłą skutecznością, osiągając 877 potwierdzonych zestrzeleń przy stratach własnych liczonych w pojedynczych maszynach.
Struktura tomu obejmuje pięć rozdziałów chronologicznych: skromne początki jednostki, wojnę zimową 1939-1940, fińską ofensywę, wojnę kontynuacyjną oraz sowiecką ofensywę 1944 roku, uzupełnione o aneksy z danymi technicznymi, komentarz do plansz barwnych oraz indeks. Autorzy prowadzą narrację od momentu formowania dywizjonu w latach 30., przez chrzest bojowy w obronie niepodległości Finlandii przeciwko ZSRR, aż po finalne operacje w Karelii. Poszczególnym etapom konfliktu i wariantom wyposażenia - od przestarzałych Fokkerów D.XXI, przez legendarny Brewster B-239 Buffalo, aż po Messerschmitty Bf 109G - poświęcono odrębne omówienia, co pozwala czytelnikowi śledzić ewolucję taktyczną i techniczną jednostki w odpowiedzi na zmieniające się warunki frontowe.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się szczególnie w analizie operacyjnego wykorzystania myśliwców w specyficznych warunkach skandynawskiego teatru działań - wątku, który w anglojęzycznej literaturze bywa marginalizowany na rzecz frontu zachodniego czy pacyficznego. Stenman i Keskinen dokumentują, jak LLv 24 wypełniła lukę między ograniczonymi możliwościami fińskiego przemysłu a potrzebami obrony powietrznej małego państwa: wykorzystanie zakupionych w USA Brewsterów Buffalo - maszyn uważanych gdzie indziej za przestarzałe - w rękach fińskich asów takich jak Hans Wind czy Ilmari Juutilainen stało się symbolem skuteczności przeszkolenia, taktyki i znajomości terenu. Autorzy przekonująco argumentują, że sukces LLv 24 nie był przypadkiem, lecz efektem synergii między jakością pilotów, elastycznością dowodzenia a adaptacją sprzętu do lokalnych warunków bojowych - co czyni tę historię studium przypadku wartym uwagi dla badaczy doktryny lotniczej.
Przyjęcie książki było generalnie pozytywne, szczególnie wśród czytelników zainteresowanych historią lotnictwa fińskiego, modelarzy oraz entuzjastów "nieszablonowych" teatrów II wojny światowej. Recenzenci wskazywali na wartość źródłową pracy Stenmana i Keskinena jako kompilacji fińskich raportów bojowych i archiwaliów, przy jednoczesnym zachowaniu przystępności dla odbiorcy nieposługującego się językiem fińskim. Część czytelników na platformach takich jak Goodreads zwracała uwagę, że tom koncentruje się niemal wyłącznie na perspektywie fińskiej, poświęcając relatywnie mniej miejsca kontekstowi sowieckiemu czy niemieckiemu - co w ocenie tych odbiorców zawęża pełny obraz operacyjny. Ilustracje i profile techniczne były niemal powszechnie oceniane jako mocna strona publikacji, szczególnie dla modelarzy poszukujących wiarygodnych referencji malowania i oznaczeń.
Ilustracje Johna Weala - artysty o ugruntowanej reputacji w środowisku Osprey, specjalizującego się w precyzyjnych rekonstrukcjach maszyn Luftwaffe i sojuszników - obejmują barwne profile burtowe poszczególnych wariantów wyposażenia LLv 24 z oznaczeniami jednostek, numerami taktycznymi i teatrami działań, plansze techniczne ukazujące uzbrojenie oraz rekonstrukcje scen walk powietrznych nad fińskimi lasami i jeziorami. Szczególnie wartościowe są zestawienia profilów Brewsterów B-239 w różnych schematach kamuflażu - od zimowego białego po letni zielono-brązowy - pozwalające czytelnikowi wizualnie śledzić ewolucję malowania w zależności od sezonu i dostępności materiałów. Okładka autorstwa Jima Lauriera, przedstawiająca Buffalo w locie bojowym, dodaje tomowi atrakcyjności wizualnej i dobrze wprowadza w klimat fińskiego frontu powietrznego. Recenzenci zgodnie wskazywali na ilustracje Weala jako jeden z głównych powodów, dla których tom pozostaje użytecznym źródłem dla modelarzy i badaczy historii lotnictwa wojskowego.
Kari Stenman jest uznanym fińskim historykiem lotnictwa, który po karierze w sektorze importu-eksportu poświęcił się dokumentowaniu historii fińskich sił powietrznych, autor ponad 100 publikacji w tej dziedzinie. Kalevi Keskinen, jego wieloletni współpracownik, jest ekspertem od fińskiego lotnictwa wojskowego, współautorem licznych monografii i katalogów oznaczeń. Ich warsztat - ukształtowany przez dekady pracy z fińskimi archiwami wojskowymi - przekłada się na rzeczową, faktograficzną narrację, sprawnie porządkującą złożony materiał operacyjny. John Weal, ilustrator o międzynarodowej renomie, jest ceniony za dbałość o detale techniczne i historyczną wiarygodność swoich profili. Jim Laurier, autor okładki, to doświadczony artysta lotniczy, którego dynamiczne kompozycje skutecznie oddają dramatyzm walk powietrznych.
Ograniczenia wynikają z formatu serii i specyfiki tematu. Przy 128 stronach obejmujących pięć lat intensywnej walki, kilkanaście typów maszyn i dziesiątki pilotów, każdy wątek jest siłą rzeczy zarysowany skrótowo - czytelnik szukający pogłębionej analizy taktyki myśliwskiej w konkretnych operacjach fińskich zostanie odesłany do bardziej specjalistycznej literatury fińskojęzycznej. Szerszy kontekst polityczny - relacje fińsko-niemieckie, debaty nad neutralnością, wpływ dostaw alianckich - został zarysowany ogólnie, co jest zrozumiałe przy priorytecie operacyjnym serii. Stosunkowo skromne omówienie sowieckiej perspektywy i strat po stronie przeciwnika to luka, którą odnotowywali bardziej wymagający recenzenci, choć autorzy wielokrotnie odwołują się do dysproporcji w raportowaniu strat.
Podsumowując, "Lentolaivue 24" to kompetentne i przystępnie napisane kompendium historii jednej z najbardziej efektywnych jednostek myśliwskich II wojny światowej - szczególnie wartościowe jako wprowadzenie do tematu fińskiego lotnictwa bojowego i jako źródło wizualne dla modelarzy. Stenman i Keskinen stworzyli pozycję, która sprawdza się zarówno jako przystępny przegląd dla czytelników dopiero odkrywających historię wojny zimowej i kontynuacyjnej, jak i jako solidne źródło referencyjne dla tych, którzy szukają usystematyzowanej wiedzy o ewolucji wyposażenia i taktyki LLv 24. Ilustracje Weala i Lauriera podnoszą wartość tomu ponad przeciętną serii. Dla miłośników historii lotnictwa wojskowego, II wojny światowej na peryferiach Europy oraz historii techniki lotniczej - lektura godna polecenia, ze świadomością ograniczeń narzuconych przez format serii i dostępność źródeł.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
