Brytyjski jednomiejscowy samolot SE 5/5a był jednym z głównych bojowych samolotów zwiadowczych ostatnich 18 miesięcy wojny we Francji podczas I wojny światowej i był prawdziwym koniem roboczym Królewskiego Korpusu Lotniczego (Royal Flying Corps), przeprowadzając akcje myśliwiec kontra myśliwiec, zwalczanie wysoko latających niemieckich samolotów fotorozpoznawczych oraz balonów. Łącznie pięciu pilotów SE 5/5a, w tym legendarny Albert Ball, otrzymało Krzyż Wiktorii, najwyższe brytyjskie odznaczenie za odwagę. Szczegółowy opis SE 5/5a, ten tytuł obejmuje rozwój maszyny i jej pierwsze wstępne wprowadzenie do walki na froncie zachodnim. Wypełniony relacjami z pierwszej ręki i raportami z walk, jest to ekscytujący wgląd w niebezpieczne walki powietrzne i działania pilotów, którzy latali SE 5/5a.
"SE 5/5a Aces of World War 1" autorstwa Normana Franksa, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Harry'ego Dempseya, to tom numer 78 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 19 czerwca 2007 roku. Książka stanowi pierwsze w literaturze anglojęzycznej kompendium poświęcone wyłącznie pilotom myśliwskim Royal Flying Corps, którzy uzyskali status asa, latając na brytyjskim myśliwcu Royal Aircraft Factory SE 5/5a – maszynie, która wraz z Sopwith Camel stanowiła trzon brytyjskiego lotnictwa myśliwskiego w ostatnich 18 miesiącach wojny na froncie zachodnim.
Struktura książki jest typowa dla serii. Franks rozpoczyna od rozdziału "Origins of the SE 5/5a", wyjaśniającego genezę konstrukcji opracowanej przez zespół H.P. Follanda, J. Kenworthy'ego i mjr. Franka Gooddena w Royal Aircraft Factory. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów SE 5/5a w kluczowych kampaniach: "With the RFC in 1916", "RFC in 'Bloody April'" (kwiecień 1917), "1917" oraz "1918". Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji SE 5/5a – maszyny cenionej za wytrzymałość, dobre właściwości lotne przy niskich prędkościach oraz skuteczność w walce z niemieckimi myśliwcami.
Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych asów latających na SE 5/5a: Alberta Balla (44 zwycięstwa, odznaczony pośmiertnie Krzyżem Wiktorii), Micka Mannocka (73 zwycięstwa – najskuteczniejszy brytyjski as I wojny światowej), Jamesa McCuddena (57 zwycięstw), Andrewa Beauchampa-Proctora (54 zwycięstwa na SE 5/5a – więcej niż jakikolwiek inny pilot na tym typie) oraz wielu innych pilotów. Franks relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, opierając się na relacjach pierwszoosobowych i raportach bojowych, unikając nadmiernej heroizacji, a jednocześnie ukazując specyfikę walk powietrznych w latach 1917–1918. W sumie prawie 100 pilotów uzyskało status asa na SE 5/5a, a wielu z nich zostało przedstawionych w tym tomie.
Książka spotkała się z pozytywnym przyjęciem czytelników. Na Goodreads publikacja uzyskała średnią ocenę około 4,0 na 5 na podstawie kilku opinii. Recenzenci chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji. Jeden z czytelników na Amazon określił książkę jako "idealną dla modelarzy i historyków-amatorów", doceniając obecność interesujących zdjęć i plansz. Na portalu AeroScale recenzent wskazał, że Franks systematycznie przedstawia historię SE 5/5a od wprowadzenia do służby w 56. Dywizjonie RFC w kwietniu 1917 roku aż do końca konfliktu. Niektórzy czytelnicy zauważają jednak, że ze względu na format serii, szczegółowa analiza poszczególnych misji bojowych jest ograniczona – co jest zrozumiałe przy objętości 96 stron.
Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Harry'ego Dempseya. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w różnych wariantach SE 5 i SE 5a używanych przez jednostki RFC i RAF. Publikacja zawiera ponad 110 fotografii czarno-białych oraz 37 nowych ilustracji kolorowych, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia charakterystycznych malowań z różnych eskadr. Zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów z ich maszynami, uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności.
Autorem tekstu jest Norman Franks, angielski historyk lotnictwa i jeden z najbardziej uznanych światowych autorytetów w dziedzinie myśliwców I wojny światowej. Jest autorem licznych prac dla Osprey Publishing, w tym tomów o asach latających na Sopwith Camel, Fokker Dr.I, Dolphin i Snipe. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii "Aircraft of the Aces". Franks konfrontuje źródła brytyjskie z raportami niemieckimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między armiami.
Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst techniczny rywalizacji z niemieckimi myśliwcami czy porównanie z innymi brytyjskimi konstrukcjami – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2007) oznacza, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.
Podsumowując, "SE 5/5a Aces of World War 1" to solidne i rzetelne wprowadzenie do tematu brytyjskich pilotów myśliwskich latających na SE 5/5a w kluczowym okresie 1917–1918. Norman Franks stworzył przystępne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów i unikalnymi relacjami z pola walki. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się doskonale. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" o myśliwcach Ententy. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" aspektów wojny powietrznej I wojny światowej ta książka ma szczególną wartość, przypominając o roli SE 5/5a jako maszyny, która – obok Camel – zapewniła RFC przewagę w powietrzu nad frontem zachodnim w końcowej fazie konfliktu.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
