Produkowany w Ameryce F-4 Phantom II był używany przez Izraelczyków jako samolot szturmowy oraz jako myśliwiec. Pomimo pełnienia obu ról z równym powodzeniem, jednak izraelskie siły poległy na myśliwcach Mirage III i Nesher, natomiast F-4 był najczęściej używany do ataków powietrze-ziemia. Całkowita liczba zestrzeleń w izraelskiej społeczności F-4 wyniosła zatem skromne 116,5; znacznie niższa niż w przypadku innych izraelskich typów samolotów w służbie w latach 1969-1982. Mimo to kilku pilotów zyskało status asa i korzystając z relacji z pierwszej ręki, ta wyjątkowa książka opowiada ich historie. Wielu pilotów F-4 latało wcześniej na Mirage III, ale większość nawigatorów była albo niedoświadczonymi absolwentami szkoły lotniczej, albo została przeniesiona z samolotów transportowych. Decyzja o utworzeniu takich zespołów mogła wydawać się dziwna i z pewnością zaowocowała wieloma ciekawymi doświadczeniami, ale ostatecznie okazała się na tyle skuteczna, że ​​do 2010 roku izraelskie lotnictwo będzie dysponowało większą liczbą dwumiejscowych samolotów bojowych niż jednomiejscowych myśliwców. Doświadczenie F-4 było zatem kluczowe dla kształtowania przyszłości izraelskich sił powietrznych.

"Israeli F-4 Phantom II Aces" autorstwa Shlomo Aloni, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Jamesa Lauriera i Marka Stylinga, to tom numer 60 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 27 kwietnia 2004 roku. Książka poświęcona jest pilotom myśliwskim Izraelskich Sił Powietrznych (IAF), którzy uzyskali status asa, latając na amerykańskich myśliwcach wielozadaniowych F-4 Phantom II – maszynach, które w służbie izraelskiej pełniły zarówno role myśliwskie, jak i szturmowe. Publikacja obejmuje okres od wprowadzenia Phantomów do służby w IAF pod koniec lat 60., przez wojnę na wyczerpanie, aż po wojnę Jom Kippur (1973) i późniejsze operacje.

Struktura książki jest typowa dla serii. Aloni rozpoczyna od krótkiego wprowadzenia historycznego, omawiającego genezę decyzji o zakupie F-4 przez Izrael, proces adaptacji tych maszyn do specyfiki bliskowschodniego teatru działań oraz specyfikę szkolenia izraelskich załóg w USA i w kraju. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział izraelskich asów Phantomów w kluczowych kampaniach: walki powietrzne nad Kanałem Sueskim podczas wojny na wyczerpanie, operacje przeciwko celom naziemnym w głębi terytorium przeciwnika, oraz masowe użycie F-4 w wojnie Jom Kippur, gdzie Phantom stanowił trzon izraelskiego lotnictwa myśliwsko-bombowego. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji ciężkiego, dwusilnikowego myśliwca w warunkach intensywnej obrony przeciwlotniczej.

Książka prezentuje sylwetki izraelskich asów latających na F-4: pilotów takich jak Amir Nahumi, Jehuda Koren czy Ran Ronen, którzy odnieśli potwierdzone zestrzelenia w walkach z arabskimi myśliwcami. Aloni relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, opierając się na relacjach pierwszoosobowych. Autor zwraca uwagę na unikalny kontekst służby izraelskich załóg Phantomów: konieczność łączenia misji myśliwskich z atakami na cele naziemne, adaptację taktyk do walki z sowieckimi systemami obrony przeciwlotniczej oraz specyfikę działań w warunkach ograniczonej liczebności personelu latającego. Warto odnotować, że łączna liczba zestrzeleń izraelskich Phantomów wyniosła 116,5 – wynik skromniejszy niż innych typów izraelskich myśliwców, co wynikało z dominującej roli F-4 w misjach szturmowych. Mimo to, w wojnie Jom Kippur Phantomy osiągnęły imponujący stosunek zestrzeleń do strat na poziomie 17:1.

Książka spotkała się z bardzo pozytywnym przyjęciem czytelników. Do 2026 r. na Amazonie publikacja uzyskała średnią ocenę 4,6 na 5 gwiazdek na podstawie 37 opinii. Recenzenci chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji, szczególnie doceniając fakt, że Aloni – jako izraelski badacz – miał dostęp do źródeł lokalnych i relacji weteranów IAF. Na Goodreads książka uzyskała solidną ocenę około 4,2 na 5. Wielu czytelników wskazuje, że publikacja stanowi cenne uzupełnienie innych tomów serii poświęconych izraelskiemu lotnictwu, oferując perspektywę załóg latających na ciężkim, dwumiejscowym myśliwcu. Niektórzy recenzenci zauważają jednak, że ze względu na format serii, szczegółowa analiza poszczególnych misji bojowych jest ograniczona – co jest zrozumiałe przy objętości 96 stron.

Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Jamesa Lauriera i Marka Stylinga. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w barwach izraelskich sił powietrznych. Publikacja zawiera liczne zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii załóg z ich maszynami, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia rzadkich oznaczeń jednostek Tayeset oraz charakterystycznych oznaczeń narodowych z Gwiazdą Dawida. Zdjęcia archiwalne uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności.

Autorem tekstu jest Shlomo Aloni, izraelski historyk lotnictwa i wieloletni badacz tematyki Izraelskich Sił Powietrznych oraz wojen bliskowschodnich. Jest autorem licznych prac dla Osprey Publishing, w tym tomów o izraelskich asach latających na Mirage, Nesher i innych typach maszyn. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii. Aloni konfrontuje źródła izraelskie z raportami arabskimi i zachodnimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w dokumentacji i propagandzie wojennej. Jego doświadczenie w pracy z archiwami i relacjami weteranów gwarantuje wysoki poziom merytoryczny publikacji.

Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst polityczny konfliktu arabsko-izraelskiego czy perspektywa pilotów arabskich – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2004) oznacza, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.

Podsumowując, "Israeli F-4 Phantom II Aces" to solidne wprowadzenie do tematu izraelskich załóg latających na Phantomach w kluczowym okresie wojen bliskowschodnich. Shlomo Aloni stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów w przystępnej formie. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej lub szerszego kontekstu strategicznego publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się dobrze. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" poświęcone lotnictwu bliskowschodniemu oraz dedykowane monografie o wojnach izraelsko-arabskich. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" aspektów zimnej wojny ta książka ma szczególną wartość, przypominając o wszechstronności F-4 Phantom II – maszyny, która w rękach izraelskich załóg udowodniła swoją skuteczność zarówno w walce powietrznej, jak i w precyzyjnych uderzeniach na cele naziemne.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com