Odpowiedzialny za zniszczenie 1294 samolotów wroga między czerwcem 1917 a listopadem 1918, Sopwith Camel był najbardziej udanym zwiadowczym samolotem bojowym każdej ze stron pod względem liczby zwycięstw, które odniósł. Camel słynął ze swojej wrażliwości oraz wymagał umiejętności i doświadczenia, a straty wśród pilotów szkolonych na tym typie były bardzo wysokie. Skonstruowano ponad 5490 egzemplarzy, a ta książka obejmuje ich użycie bojowe na froncie zachodnim, w Palestynie, na froncie włoskim, w roli obrony wewnętrznej w Wielkiej Brytanii i Rosji.
"Sopwith Camel Aces of World War 1" autorstwa Normana Franksa, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Harry'ego Dempseya i Marka Stylinga, to tom numer 52 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy w 2003 roku. Książka poświęcona jest pilotom myśliwskim, którzy uzyskali status asa, latając na legendarnym Sopwith Camel – jednym z najbardziej ikonicznych i skutecznych myśliwców I wojny światowej. Publikacja obejmuje działania tych maszyn głównie na froncie zachodnim w latach 1917–1918, kiedy to Camel odegrał kluczową rolę w odzyskaniu przez aliantów inicjatywy w walce o panowanie w powietrzu.
Struktura książki jest typowa dla serii. Franks rozpoczyna od krótkiego wprowadzenia technicznego, wyjaśniającego genezę konstrukcji Camel jako rozwinięcia wcześniejszych myśliwców Sopwith, z mocniejszym silnikiem "rotary" i podwójnym karabinem maszynowym. Autor szczegółowo opisuje specyfikę pilotażu tej maszyny: niezwykłą zwrotność wynikającą z momentu żyroskopowego silnika, trudności w opanowaniu dla początkujących pilotów oraz znaczenie doświadczenia w wykorzystaniu potencjału bojowego Camel. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów Camel w kluczowych kampaniach: od debiutu nad Flandrią w 1917 roku, przez "Krwawy Kwiecień" 1918, aż po finalne miesiące wojny, gdy Camel wciąż stanowił podstawowe wyposażenie wielu eskadr myśliwskich RFC i RAF.
Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych asów latających na Camel: Roya Browna (oficjalnie uznawanego za pogromcę Czerwonego Barona), Williama Barkera (50 zwycięstw, odznaczonego Krzyżem Wiktorii), Raymond Collishaw (60 zwycięstw, najskuteczniejszy kanadyjski as I wojny), Henry Woollett, Alfred Carter oraz wielu innych pilotów brytyjskich, kanadyjskich, australijskich i amerykańskich. Franks relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, unikając nadmiernej heroizacji, a jednocześnie ukazując specyfikę walk powietrznych w końcowej fazie wojny: znaczenie koordynacji w ramach formacji, adaptacji do zmieniających się taktyk oraz ewolucji wyposażenia w odpowiedzi na coraz skuteczniejszą obronę niemiecką.
Książka spotkała się z bardzo pozytywnym przyjęciem czytelników. Na portalach recenzyjnych użytkownicy chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji, szczególnie doceniając fakt, że Franks poświęcił uwagę maszynie, która stała się symbolem lotnictwa myśliwskiego I wojny światowej. Na Goodreads książka uzyskała ocenę około 4,3 na 5, co potwierdza jej solidną pozycję w oczach odbiorców. Niektórzy recenzenci zauważają jednak, że ze względu na ograniczoną objętość serii, poszczególne biografie są przedstawione w sposób zwięzły – co jest zrozumiałe przy około 100 stronach tekstu, lecz może pozostawiać niedosyt u czytelników szukających głębszej analizy poszczególnych postaci.
Wartościowym elementem publikacji są ilustracje. Plansze autorstwa Harry'ego Dempseya i Marka Stylinga odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu. Czytelnicy chwalą jakość reprodukcji i przydatność plansz dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia rzadkich malowań Camel z różnych eskadr RFC, RAF oraz sił sojuszniczych. Zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów i ich maszyn, uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności. Należy jednak zauważyć, że jakość reprodukcji w starszych wydaniach bywa różna, a niektóre detale mogą wymagać weryfikacji w dodatkowych źródłach.
Autorem tekstu jest Norman Franks, brytyjski historyk lotnictwa i wieloletni specjalista od tematyki I wojny światowej. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii. Franks konfrontuje źródła brytyjskie z raportami niemieckimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między armiami. Jego doświadczenie w pracy z archiwami i relacjami świadków gwarantuje wysoki poziom merytoryczny publikacji.
Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 100 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst strategiczny wojny powietrznej w 1917–1918 roku czy porównanie z niemieckimi myśliwcami Albatros i Fokker – zostały potraktowane skrótowo. Data wydania (1996) oznacza także, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.
Podsumowując, "Sopwith Camel Aces of World War 1" to solidne wprowadzenie do tematu pilotów myśliwskich latających na legendarnym Camelu w końcowej fazie I wojny światowej. Norman Franks stworzył kompendium, które łączy informacje techniczne z biografiami pilotów w przystępnej formie. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej lub szerszego kontekstu strategicznego publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się dobrze. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" o myśliwcach Ententy oraz dedykowane monografie o poszczególnych asach. Dla miłośników historii lotnictwa i ikonicznych konstrukcji lotniczych ta książka ma szczególną wartość, przypominając o roli Camel jako maszyny, która pomogła przechylić szalę wojny powietrznej na korzyść aliantów.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
