Podobnie jak w przypadku Niemiec, Węgrom zabroniono posiadania sił powietrznych po klęsce Cesarstwa Austro-Węgierskiego pod koniec I wojny światowej. Jednak, podobnie jak Niemcy, nowe państwo węgierskie potajemnie stworzyło lotnictwo w latach 30. XX wieku. Węgierscy piloci myśliwscy po raz pierwszy spotkali się ze swoimi słowackimi sąsiadami na początku 1939 roku, po aneksji Czechosłowacji przez Niemcy. W czerwcu 1941 r. węgierskie siły zbrojne dołączyły do ​​Niemiec w inwazji na Rosję, a piloci z I/I Grupy Myśliwskiej brali udział w ciągłych działaniach w 1942 r. latając samolotami myśliwskimi CR.42, Re.2000 i Bf 109E, zdobyli niewielką liczbę zestrzeleń. Jednak, gdy w kwietniu 1943 roku węgierski 101 pułk myśliwski wyposażony w Bf 109G został zaangażowany do akcji nad Charkowem w kwietniu 1943 roku, liczne asy zaczęły szybko zdobywać tam zestrzelenia. Rok później jednostka wróciła do domu, aby bronić węgierskich miast przed amerykańskimi ciężkimi bombowcami, a piloci, tacy jak Dezsö Szentgyörgyi i György Debrödy, zdobyli większość swoich zestrzeleń w desperackich bitwach z amerykańskimi myśliwcami i bombowcami. W przeciwieństwie do większości niemieckich sojuszników z Europy Wschodniej, Węgry nie skapitulowały podczas rosyjskich natarcia w 1944 roku, a ich piloci myśliwców walczyli do maja 1945 roku.

"Hungarian Aces of World War 2" autorstwa Györgya Punki, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Johna Weala i Marka Stylinga, to tom numer 50 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy w 2002 roku. Książka poświęcona jest pilotom myśliwskim królewskich węgierskich sił powietrznych – Magyar Királyi Honvéd Légierő – którzy uzyskali status asa w latach 1941–1945, walcząc na różnych frontach II wojny światowej: od kampanii przeciwko Jugosławii i ZSRR, przez obronę terytorium Węgier, aż po finalne walki nad Austrią i Czechami w końcowej fazie konfliktu. Publikacja stanowi rzadkie w literaturze anglojęzycznej opracowanie tematu węgierskiego lotnictwa myśliwskiego w II wojnie światowej, oparte na źródłach lokalnych i archiwach dostępnych autorowi.

Struktura książki jest typowa dla serii. Punka rozpoczyna od krótkiego wprowadzenia historycznego, omawiającego genezę węgierskich sił powietrznych po I wojnie światowej, proces odbudowy potencjału lotniczego w latach 30. oraz relacje z sojusznikami niemieckimi i włoskimi w zakresie dostaw sprzętu i szkolenia pilotów. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział węgierskich asów w kluczowych kampaniach: działania nad Bałkanami w 1941 roku, służbę Magyar Királyi Honvéd Légierő na froncie wschodnim u boku Luftwaffe, oraz obronę terytorium Węgier przed alianckimi nalotami w latach 1944–1945. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice walk powietrznych w warunkach ograniczonych zasobów i zmieniającej się sytuacji strategicznej.

Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych węgierskich asów: Dezső Szentgyörgyiego (30 zwycięstw – najskuteczniejszy pilot węgierski), László Pottyondy'ego (25 zwycięstw), Imre Pénkego (20+ zwycięstw), Károly Margitai oraz innych pilotów, którzy odnieśli pięć lub więcej potwierdzonych zestrzeleń. Punka relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, unikając nadmiernej heroizacji, a jednocześnie ukazując specyfikę walk powietrznych na froncie wschodnim: znaczenie znajomości terenu, współpracy z myśliwcami niemieckimi oraz ewolucji taktyk w odpowiedzi na coraz skuteczniejszą obronę sowiecką. Autor zwraca również uwagę na międzynarodowy kontekst służby węgierskich pilotów, którzy latali na maszynach niemieckich (Bf 109 w wersjach E, F, G, K), włoskich (Fiat CR.42) oraz węgierskich konstrukcjach (MÁVAG Héja), co pozwala zrozumieć wyzwania logistyczne i techniczne, przed którymi stawało węgierskie lotnictwo.

Książka spotkała się z pozytywnym przyjęciem czytelników, szczególnie wśród osób zainteresowanych mniej znanymi aspektami lotnictwa II wojny światowej. Na portalach recenzyjnych użytkownicy chwalą rzetelność merytoryczną, wartość historyczną oraz fakt, że autor – będąc węgierskim badaczem – miał dostęp do źródeł lokalnych niedostępnych zachodnim historykom. Wielu czytelników docenia, że książka wypełnia lukę w literaturze anglojęzycznej, prezentując perspektywę węgierską na wydarzenia, które bywają marginalizowane w opracowaniach zachodnich. Na Goodreads publikacja uzyskała ocenę około 4,0 na 5, co potwierdza jej solidną pozycję w oczach odbiorców. Niektórzy czytelnicy zauważają jednak, że ze względu na ograniczoną ilość źródeł w języku angielskim dotyczących węgierskiego lotnictwa, niektóre biografie są przedstawione w sposób bardziej zwięzły niż w przypadku asów zachodnich – co jest zrozumiałe przy objętości serii, lecz może pozostawiać niedosyt u czytelników szukających głębszej analizy poszczególnych postaci.

Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Johna Weala i Marka Stylinga. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w barwach węgierskich sił powietrznych. Czytelnicy chwalą jakość reprodukcji i przydatność plansz dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia rzadkich oznaczeń jednostek Vadászszázad oraz charakterystycznych oznaczeń narodowych z trójkolorową kokardą i krzyżem. Zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów i ich maszyn, uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności. Należy jednak zauważyć, że jakość reprodukcji w starszych wydaniach bywa różna, a niektóre detale mogą wymagać weryfikacji w dodatkowych źródłach.

Autorem tekstu jest György Punka, węgierski historyk lotnictwa i wieloletni badacz tematyki węgierskich sił powietrznych w II wojnie światowej. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii. Punka konfrontuje źródła węgierskie z raportami niemieckimi, sowieckimi i alianckimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między armiami. Jego doświadczenie w pracy z archiwami lokalnymi i relacjami świadków gwarantuje wysoki poziom merytoryczny publikacji, szczególnie w zakresie biografii pilotów i organizacji jednostek.

Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst polityczny relacji węgiersko-niemieckich czy perspektywa ofiar działań lotniczych – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2002) oznacza, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.

Podsumowując, "Hungarian Aces of World War 2" to solidne wprowadzenie do tematu węgierskich pilotów myśliwskich w II wojnie światowej. György Punka stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów w przystępnej formie. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej lub szerszego kontekstu strategicznego publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się dobrze. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" oraz dedykowane monografie o lotnictwie państw Osi. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" teatrów II wojny światowej ta książka ma szczególną wartość, przypominając o wkładzie węgierskich pilotów w wojnę powietrzną nad frontem wschodnim i w obronie terytorium macierzystego kraju.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com