Zbudowany przez "Société Anonyme Pour l'Aviation et ses Dérivés” (SPAD), SPAD VII był pierwszym udanym projektem bojowym samolotu, który wyłonił się z firmy, która przed wojną działała jako Duperdussin. Samoloty te, pilotowane przez asów Paula Sauvage i Georgesa Guynemera, od samego początku wywarły doskonałe wrażenie. Ten ostatni pilot był pod takim wrażeniem, że nazwał Typ VII "latającym karabinem maszynowym”. Ta książka, jako pierwszy z dwóch tomów o asach SPAD, opowiada całą historię z perspektywy asów. Do czasu zakończenia produkcji SPAD VII w ostatnich miesiącach 1918 roku zbudowano około 6000 egzemplarzy, a alianckie asy na każdym froncie odnosiły sukcesy na tym typie.
"SPAD VII Aces of World War I" autorstwa Jona Guttmana, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Harry'ego Dempseya i Marka Stylinga, to ceniona pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydana po raz pierwszy w 2001 roku. Książka poświęcona jest legendarnemu myśliwcowi SPAD S.VII – maszynie, która odegrała przełomową rolę w walce o panowanie w powietrzu nad frontem zachodnim w latach 1916–1917, stając się symbolem francuskiej innowacji technicznej i determinacji pilotów Ententy w odpowiedzi na niemiecką dominację wczesnego okresu wojny. To właśnie na pokładzie wytrzymałych, szybkich i dobrze uzbrojonych SPAD-ów piloci francuscy, brytyjscy, amerykańscy i włoscy zapisali się w historii jako jedni z najodważniejszych i najskuteczniejszych asów I wojny światowej.
Struktura publikacji jest logiczna i przemyślana. Guttman rozpoczyna od rozdziału wprowadzającego, w którym omawia genezę programu myśliwskiego francuskiej Aéronautique Militaire po pojawieniu się niemieckich myśliwców Fokker Eindecker i Albatros D.III oraz konieczności opracowania maszyny zdolnej do konkurowania z przeciwnikiem. Autor szczegółowo opisuje ewolucję konstrukcji SPAD S.VII: od prototypów z silnikiem Hispano-Suiza 8Aa o mocy 150 KM, przez seryjne wersje z ulepszonym chłodzeniem i wzmocnionym płatowcem, aż po modyfikacje wprowadzane w jednostkach bojowych (dodatkowe opancerzenie, zmodyfikowane uzbrojenie). Szczególną uwagę poświęcono specyfice pilotażu tej maszyny: doskonałej prędkości nurkowania, stabilności w locie poziomym, potężnemu uzbrojeniu (zsynchronizowany karabin maszynowy Vickers kalibru 7,7 mm) oraz charakterystycznej wytrzymałości konstrukcji, która pozwalała pilotom na agresywne manewry i przetrwanie uszkodzeń, które zniszczyłyby lżejsze samoloty.
Kolejne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów SPAD VII w kluczowych kampaniach lotniczych I wojny światowej: od debiutu bojowego nad Somme w 1916 roku, przez walki nad Verdun, aż po ofensywę Nivelle'a w 1917 roku i stopniowe wycofywanie maszyny na rzecz nowszego SPAD XIII. Guttman szczegółowo opisuje profile najwybitniejszych pilotów SPAD VII: Georges'a Guynemera (53 zwycięstwa, legenda francuskiego lotnictwa, który odniósł wiele sukcesów na wczesnych SPAD-ach), Charles'a Nungessera (43 zwycięstwa, kontrowersyjny bohater), Alberta Balla (44 zwycięstwa, brytyjski as, który testował SPAD VII w służbie RFC), Francesca Baracę (34 zwycięstwa, włoski as, którego SPAD VII stał się symbolem Corpo Aeronautico Militare) oraz Eddie'ego Rickenbackera (26 zwycięstw, najskuteczniejszy as amerykański, który zaczynał karierę na SPAD VII w eskadrze Lafayette). Autor nie tylko relacjonuje ich osiągnięcia, lecz także ukazuje ludzki wymiar tej wojny: rygor szkolenia, presję nieustannych walk, traumę utraty towarzyszy broni oraz specyfikę służby w elitarnych jednostkach myśliwskich escadrilles.
Wartościowym elementem książki jest rozdział poświęcony taktyce i organizacji działań. Guttman wyjaśnia, jak ewoluowały metody walki powietrznej: od indywidualnych pojedynków wczesnego okresu wojny, po skoordynowane ataki w formacjach inspirowane doktryną francuską i brytyjską. Autor opisuje również rolę systemów wczesnego ostrzegania, komunikacji naziemnej oraz koordynacji z artylerią i rozpoznaniem, które pozwalały na skuteczne prowadzenie operacji myśliwskich na dużą skalę. Szczególnie interesujący jest fragment poświęcony specyfice walk na małych wysokościach nad okopami, gdzie wytrzymałość SPAD VII i siła ognia decydowały o przeżyciu pilota, oraz adaptacji maszyny do roli myśliwca przechwytującego przeciwko niemieckim bombowcom i balonom obserwacyjnym.
Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych, w tym wiele rzadkich fotografii SPAD VII w służbie bojowej, oraz 40 kolorowych plansz autorstwa zespołu Dempsey–Styling, które z niezwykłą precyzją odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu (od wczesnych francuskich wzorów po brytyjskie, amerykańskie i włoskie oznaczenia), oznaczenia jednostkowe (escadrille, squadron, squadriglia) i detale wyposażenia kokpitu. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów historycznych. Dodatkowo, książka zawiera cenne fragmenty relacji pilotów – cytaty z pamięników, raportów bojowych i wywiadów – co nadaje narracji autentyczności i emocjonalnego wymiaru.
Autorem tekstu jest Jon Guttman, amerykański historyk lotnictwa i wieloletni specjalista od tematyki I wojny światowej, autor licznych prac o asach myśliwskich i jednostkach lotniczych okresu 1914–1918. Jego styl łączy zwięzłość z rzetelnością merytoryczną, a umiejętność konfrontacji źródeł francuskich, brytyjskich, amerykańskich, włoskich i niemieckich pozwala na zrównoważone przedstawienie faktów. Guttman, autor innych tomów z serii "Aircraft of the Aces" oraz dedykowanych monografii o myśliwcach Ententy i Centralnych, wykazuje się głęboką znajomością kontekstu operacyjnego i biograficznego, co czyni jego tekst wartościowym zarówno dla czytelników popularnonaukowych, jak i badaczy.
Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Aircraft of the Aces": publikacja liczy około 100 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew powietrznych, szerszy kontekst strategiczny wojny powietrznej nad frontem zachodnim czy porównanie z niemieckimi myśliwcami Albatros i Fokker Dr.I – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data wydania (1995) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe fakty dotyczące osiągów, taktyki i biografii pilotów pozostają w pełni aktualne.
Podsumowując, "SPAD VII Aces of World War I" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem I wojny światowej, historią walk powietrznych nad frontem zachodnim lub biografiami asów myśliwskich. Jon Guttman stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z narracją bojową i portretami pilotów. Choć SPAD VII bywa czasem przyćmiewany w popularnej wyobraźni przez późniejsze konstrukcje, ta książka skutecznie ukazuje, jak wytrzymała, szybka i dobrze uzbrojona konstrukcja, determinacja załóg i taktyczna elastyczność pozwoliły tej maszynie odegrać kluczową rolę w odzyskaniu panowania w powietrzu przez aliantów. Dla czytelników pragnących pogłębić wiedzę o myśliwcach okresu Wielkiej Wojny, tom ten stanowi doskonałe, wizualnie bogate i merytorycznie solidne wprowadzenie, które warto uzupełnić o dedykowane monografie techniczne oraz szersze opracowania strategiczne.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
