Uzyskane od USA Tomahawki i Kittyhawki uznane za nieodpowiednie dla walk nad kanałem La Manche, stały się podstawowymi myśliwcami Desert Air Force w latach 1941-42, latającymi z eskadrami RAF, południowoafrykańskimi i australijskimi w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Pomimo że samoloty te były zwykle deklasowane przez niemieckie Bf 109, wielu pilotów latających na nich odniosło pewne sukcesy podczas kampanii pustynnej - dla przykładu ludzie tacy jak Caldwell, Gibbes, Edwards i Drake uzyskali dwucyfrowe wyniki. Na Dalekim Wschodzie australijscy i nowozelandzcy piloci również brali udział w wielu działaniach przeciwko Japończykom w latach 1942/43, działając nad dżunglami Nowej Gwinei w obronie kontynentalnej części Australii. Ta książka przedstawia kariery mężczyzn, którzy zyskali status asa walcząc w tych często niedocenianych myśliwcach.

"Tomahawk and Kittyhawk Aces of the RAF and Commonwealth" autorstwa Andrew Thomasa, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Chrisa Daveya i Marka Stylinga, to ceniona pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydana po raz pierwszy w 2001 roku. Książka poświęcona jest legendarnym myśliwcom Curtiss P-40 w wersjach Tomahawk i Kittyhawk – maszynom, które odegrały kluczową rolę w walce o panowanie w powietrzu na wielu teatrach działań II wojny światowej, służąc w barwach Royal Air Force oraz sił powietrznych państw Commonwealthu: Australii, Nowej Zelandii, Kanady i Południowej Afryki. To właśnie na pokładzie tych wytrzymałych, choć nie zawsze docenianych maszyn, piloci brytyjscy i dominialni zapisali się w historii jako jedni z najbardziej zdeterminowanych i skutecznych lotników konfliktu.

Struktura publikacji jest logiczna i przemyślana. Thomas rozpoczyna od rozdziału wprowadzającego, w którym omawia genezę programu P-40 i decyzję o skierowaniu tych maszyn do służby w RAF-ie po wybuchu wojny w Europie. Autor szczegółowo opisuje ewolucję wersji bojowych: od wczesnych Tomahawków I i IIA (P-40B/C) z silnikami Allison V-1710 i uzbrojeniem w karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm, przez Kittyhawki I (P-40D/E) z ulepszonym silnikiem i cięższym uzbrojeniem, aż po finalne Kittyhawki III i IV (P-40F/K/M/N) z silnikami Rolls-Royce Merlin i dopracowaną aerodynamiką. Szczególną uwagę poświęcono specyfice pilotażu tych maszyn w różnych warunkach: od walk nad pustynią Afryki Północnej, przez obronę Malty i operacje śródziemnomorskie, po działania na Pacyfiku i w Azji Południowo-Wschodniej.

Kolejne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów Tomahawków i Kittyhawków w kluczowych kampaniach: bitwie o Wielką Brytanię (gdzie P-40 zadebiutował w ograniczonym zakresie), kampanii pustynnej w Afryce Północnej (walki nad Libią, Egiptem i Tunezją), obronie Malty (gdzie Kittyhawki odegrały kluczową rolę w 1942 roku), operacjach w Grecji i na Krecie, oraz na froncie pacyficznym (obrona Australii, walki nad Nową Gwineą i Wyspami Salomona). Thomas szczegółowo opisuje profile najwybitniejszych pilotów P-40 w służbie RAF i Commonwealthu: Clive'a Caldwella (28+ zwycięstw, najskuteczniejszy australijski as), "Taffy" Clowesa, Neville'a Duke'a (późniejszego asa myśliwskiego i rekordzistę prędkości), Johna "Jacka" Frost'a oraz pilotów południowoafrykańskich i nowozelandzkich – lotników, którzy dzięki kunsztowi, taktycznej inteligencji i niezawodności maszyny odnieśli na niej znaczące sukcesy. Autor nie tylko relacjonuje ich osiągnięcia, lecz także ukazuje specyfikę służby w odległych garnizonach: izolację, trudności logistyczne, improwizacje techniczne oraz unikalną dynamikę współpracy z sojusznikami w ramach struktur Commonwealthu.

Wartościowym elementem książki jest rozdział poświęcony taktyce i organizacji działań. Thomas wyjaśnia, jak ewoluowały metody walki powietrznej w różnych teatrach: od wczesnych, improwizowanych formacji nad Europą, po zdyscyplinowane eskadry stosujące taktykę boom-and-zoom na pustyni – wykorzystanie przewagi prędkości w nurkowaniu do szybkich ataków i natychmiastowego wycofania się przed kontratakiem zwrotniejszych myśliwców przeciwnika. Autor opisuje również rolę systemów wczesnego ostrzegania, komunikacji radiowej oraz koordynacji z wojskami lądowymi, które pozwalały na skuteczne prowadzenie operacji myśliwsko-szturmowych w trudnym terenie. Szczególnie interesujący jest fragment poświęcony adaptacji P-40 do roli myśliwca-bombowca: maszyny te, wyposażone w bomby i rakiety, przeprowadzały setki misji szturmowych przeciwko celom naziemnym, przyczyniając się do paraliżu logistyki wroga w krytycznych momentach kampanii.

Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych, w tym wiele rzadkich fotografii Tomahawków i Kittyhawków w barwach RAF, RAAF, RNZAF, RCAF i SAAF, oraz 40 kolorowych plansz autorstwa zespołu Davey–Styling, które z niezwykłą precyzją odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu (od brytyjskich wzorów Temperate Land Scheme po pustynne Middle East Scheme i oznaczenia pacyficzne), oznaczenia jednostkowe (squadron, wing) i detale wyposażenia kokpitu. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów historycznych. Dodatkowo, książka zawiera cenne fragmenty relacji pilotów – cytaty z pamiętników, raportów bojowych i wywiadów – co nadaje narracji autentyczności i emocjonalnego wymiaru.

Autorem tekstu jest Andrew Thomas, brytyjski historyk lotnictwa i wieloletni specjalista od tematyki RAF i lotnictwa Commonwealthu w II wojnie światowej. Jego styl łączy zwięzłość z rzetelnością merytoryczną, a umiejętność konfrontacji źródeł brytyjskich, australijskich, nowozelandzkich i innych pozwala na zrównoważone przedstawienie faktów. Thomas, autor innych tomów z serii "Aircraft of the Aces" oraz dedykowanych monografii o myśliwcach RAF, wykazuje się głęboką znajomością kontekstu operacyjnego i biograficznego, co czyni jego tekst wartościowym zarówno dla czytelników popularnonaukowych, jak i badaczy.

Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Aircraft of the Aces": publikacja liczy około 100 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew powietrznych, szerszy kontekst strategiczny roli P-40 w różnych teatrach działań czy porównanie z myśliwcami innych typów – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data wydania (2001) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe fakty dotyczące osiągów, taktyki i biografii pilotów pozostają w pełni aktualne.

Podsumowując, "Tomahawk and Kittyhawk Aces of the RAF and Commonwealth" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem II wojny światowej, historią RAF lub biografiami asów myśliwskich. Andrew Thomas stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z narracją bojową i portretami pilotów. Choć P-40 bywa czasem przyćmiewany w popularnej wyobraźni przez Spitfire'a czy Mustanga, ta książka skutecznie przypomina, że to właśnie Tomahawk i Kittyhawk – wytrzymałe, wszechstronne i dostępne w dużych ilościach – odegrały fundamentalną rolę w wielu kluczowych kampaniach, a ludzie, którzy na nich latali, zapisali się w historii jako jedni z najbardziej zdeterminowanych i skutecznych pilotów myśliwskich alianckich. Dla czytelników pragnących pogłębić wiedzę o lotnictwie Commonwealthu w II wojnie światowej, tom ten stanowi doskonałe uzupełnienie innych prac Thomasa i wartościowy punkt wyjścia do dalszych poszukiwań.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com