P-39, pierwszy amerykański myśliwiec z trójkołowym podwoziem i silnikiem montowanym pośrodku, okazał się niezbyt udany w rękach pierwszych pilotów, członków Sił Powietrznych Armii Stanów Zjednoczonych (AAF). Upośledzony przez zawodność i słabe osiągi silnika na dużych wysokościach, P-39 służył jednak obok P-40 i P-38 w zaciekłej walce o zdobycie Guadalcanal w okresie 1942/43, a także wziął udział w wielu akcjach w dżunglach Nowej Gwinei. Około tuzin asów AAF zdobyło pięć zestrzeleń samolotem P-39, chociaż liczbę ta znacznie przebili lotnicy radzieckich Czerwone Siły Powietrznych, którzy ocenili Airacobrę jako jeden z najlepszych myśliwców dostarczonych w ramach Land Lease w czasie wojny.
"P-39 Airacobra Aces of World War 2" autorstwa George'a Mellingera i Johna Stanawaya, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Jamesa Lauriera i Marka Stylinga, to ceniona pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydana po raz pierwszy w 2001 roku. Książka poświęcona jest jednemu z najbardziej kontrowersyjnych i niedocenianych myśliwców II wojny światowej – Bell P-39 Airacobra – maszynie, która mimo mieszanych ocen w służbie USAAF i RAF, znalazła prawdziwe uznanie w rękach radzieckich pilotów, odnosząc spektakularne sukcesy na froncie wschodnim. To właśnie na pokładzie P-39, w barwach Wojenno-Powietrznych Sił ZSRR (WWS), radzieccy piloci zapisali się w historii jako jedni z najskuteczniejszych lotników konfliktu, wykorzystując unikalne cechy tej konstrukcji do walki z Luftwaffe.
Struktura publikacji jest logiczna i przemyślana. Autorzy rozpoczynają od rozdziału wprowadzającego, w którym omawiają genezę programu P-39: innowacyjną koncepcję umieszczenia silnika za kabiną pilota, napęd przez wał na śmigło ciągnące w nosie kadłuba oraz uzbrojenie skupione w przodzie maszyny (działko 37 mm i karabiny maszynowe). Następnie szczegółowo opisują ewolucję wersji bojowych: od prototypów z turbosprężarką, przez seryjne P-39D/F/L/N/Q bez doładowania, aż po modyfikacje wprowadzane w ZSRR (demontaż zbędnego wyposażenia, dostosowanie do warunków arktycznych). Szczególną uwagę poświęcono specyfice pilotażu Airacobry: doskonałej widoczności z kabiny, potężnemu uzbrojeniu skutecznemu przeciwko bombowcom i myśliwcom, ograniczeniom wysokościowym wynikającym z braku turbosprężarki oraz wyjątkowej sterowności na niskich i średnich wysokościach – dokładnie tam, gdzie toczyła się większość walk na froncie wschodnim.
Kolejne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów P-39 w kluczowych teatrach działań: początkowo w służbie USAAF i RAF, gdzie maszyna spotkała się z rozczarowaniem z powodu słabych osiągów na dużych wysokościach, a następnie – najobszerniej – w ZSRR, gdzie P-39 stał się podstawowym myśliwcem wielu elitarnych pułków. Mellinger i Stanaway szczegółowo opisują profile najwybitniejszych pilotów Airacobry: Grigorija Rieczkałowa (56 zwycięstw, w tym wiele na P-39), Aleksandra Pokryszkina (59 zwycięstw, trzykrotny Bohater Związku Radzieckiego i teoretyk taktyki myśliwskiej), Ławrinenko, Guli i innych asów, którzy dzięki kunsztowi, agresywnej taktyce i niezawodności maszyny odnieśli na niej znaczące sukcesy. Autorzy nie tylko relacjonują ich osiągnięcia, lecz także ukazują specyfikę służby w radzieckim lotnictwie: rygor szkolenia, presję nieustannych walk, wyzwania logistyczne oraz unikalną dynamikę współpracy z naziemnymi jednostkami w warunkach wojny manewrowej.
Wartościowym elementem książki jest rozdział poświęcony taktyce i organizacji działań. Autorzy wyjaśniają, jak radzieccy piloci adaptowali doktrynę walki powietrznej do specyfiki P-39: wykorzystanie potężnego działka 37 mm do niszczenia celów z dużej odległości, koordynacja w ramach formacji para i zveno, oraz preferencja dla walki na niskich wysokościach, gdzie Airacobra przewyższała wiele niemieckich myśliwców. Opisują również rolę systemów wczesnego ostrzegania, komunikacji radiowej oraz koordynacji z artylerią i wojskami lądowymi, które pozwalały na skuteczne prowadzenie operacji myśliwskich na dużą skalę. Szczególnie interesujący jest fragment poświęcony porównaniu P-39 z niemieckimi myśliwcami Bf 109 i Fw 190 – co pozwala zrozumieć, jak radzieccy piloci kompensowali ewentualne braki techniczne determinacją, mistrzostwem pilotażu i taktyczną inteligencją.
Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych, w tym wiele rzadkich fotografii P-39 w barwach USAAF, RAF i WWS, oraz 40 kolorowych plansz autorstwa zespołu Laurier–Styling, które z niezwykłą precyzją odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu (od amerykańskich Olive Drab po radzieckie wzory zimowe i letnie), oznaczenia jednostkowe (API, GvIAP) i detale wyposażenia kokpitu. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów historycznych. Dodatkowo, książka zawiera cenne fragmenty relacji pilotów – cytaty z pamiętników, raportów bojowych i wywiadów – co nadaje narracji autentyczności i emocjonalnego wymiaru.
Autorami tekstu są George Mellinger i John Stanaway, doświadczeni historycy lotnictwa i wieloletni współpracownicy Osprey Publishing. Mellinger, specjalista od tematyki lotnictwa myśliwskiego II wojny światowej, wnosi wiedzę o technicznych aspektach P-39 i jego służbie w USAAF/RAF. Stanaway, historyk i oficjalny kronikarz National P-38 Pilots' Association, ekspert od lotnictwa alianckiego na różnych teatrach działań, zapewnia głęboki kontekst operacyjny i biograficzny. Ich współpraca gwarantuje zrównoważone przedstawienie faktów, konfrontację źródeł zachodnich z radzieckimi oraz przystępną prezentację dla międzynarodowej publiczności.
Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Aircraft of the Aces": publikacja liczy około 100 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew powietrznych, szerszy kontekst strategiczny programu Lend-Lease czy porównanie z innymi myśliwcami radzieckimi (Ła-5, Jak-9) – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data wydania (2001) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe fakty dotyczące osiągów, taktyki i biografii pilotów pozostają w pełni aktualne.
Podsumowując, "P-39 Airacobra Aces of World War 2" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem II wojny światowej, historią frontu wschodniego lub biografiami asów myśliwskich. George Mellinger i John Stanaway stworzyli przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z narracją bojową i portretami pilotów. Choć P-39 bywa czasem postrzegany jako „nieudany" myśliwiec w zachodniej literaturze, ta książka skutecznie ukazuje, jak innowacyjna konstrukcja, determinacja załóg i taktyczna adaptacja pozwoliły tej maszynie odnieść spektakularne sukcesy w rękach radzieckich pilotów. Dla czytelników pragnących pogłębić wiedzę o myśliwcach II wojny światowej i roli programu Lend-Lease, tom ten stanowi doskonałe, wizualnie bogate i merytorycznie solidne wprowadzenie, które warto uzupełnić o dedykowane monografie techniczne oraz szersze opracowania strategiczne.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
