Wkrótce po lądowaniu aliantów we Francji Niemcy uruchomili pierwszą ze swoich tak zwanych "broni odwetowych" - latającą bombę V1. Wystrzelony ze specjalnie skonstruowanych miejsc w północnej Francji, szybki, mały, napędzany impulsowo i bezpilotowy samolot został wycelowany w Londyn z zamiarem zniszczenia morale cywilów, aby zmusić brytyjski rząd do wynegocjowania pokoju. To niebezpieczne nowe zagrożenie wywołało natychmiastową reakcję, a Air Defence of Great Britain - Obrona Powietrzna Wielkiej Brytanii (jak tymczasowo zmieniono nazwę Fighter Command - Dowództwa Myśliwców) ustanowiła warstwy obrony, które obejmowały linię dział i balonów zaporowych. Głównym elementem tego systemu były jednak patrole składające się z najlepszych dostępnych myśliwców – nowego Tempesta V i Spitfire XIV napędzanego silnikiem Griffon. Przydzielono też inne typy, w szczególności polskie jednostki wyposażone w Mustangi, podczas gdy obronę nocną pozostawiono w zdolnych rękach kilku dedykowanych eskadr Mosquito. Mimo że V1 nie miał pilota, nie był łatwym wrogiem ze względu na swoją szybkość, potężną głowicę i nieprzewidywalność. Zestrzelenie jednego z nich wymagało dużych umiejętności latania i chłodnej odwagi, bo gdyby pilot wystrzelił ze zbyt bliskiej odległości, głowica pocisku mogła eksplodować, z katastrofalnymi skutkami dla ścigającego myśliwca. Wiele setek V1 zostało wystrzelonych przez całe lato 1944 roku, dając pilotom mnóstwo okazji do osiągnięcia pięciu lub więcej sukcesów, aby uzyskać status asa V1. Wielu już ustanowionych asów również zgłaszało roszczenia przeciwko tej nowej broni. W sumie 154 pilotów zostało asami V1, z czego 25 było również asami przeciwko samolotom załogowym. Ponadto kolejnych 35 asów RAF i dziewięciu USAAF również zgłosiło zestrzelenia latających bomb V1.

Wśród dziesiątek tomów zasłużonej serii "Aircraft of the Aces" wydawnictwa Osprey - serii, która przez lata konsekwentnie eksploruje biografie i taktyki pilotów myśliwskich wszystkich frontów i wszystkich epok - numer 113 zajmuje pozycję szczególną i, można by rzec, paradoksalną. Jego bohaterami nie są bowiem asy w klasycznym rozumieniu tego słowa, to znaczy piloci, którzy zestrzelili pięciu lub więcej przeciwników w powietrznych pojedynkach, lecz lotnicy, którzy specjalizowali się w niszczeniu jednego z wynalazków drugiej wojny światowej - niemieckiej latającej bomby V1, czyli Fieseler Fi 103, zwanej przez Niemców Vergeltungswaffe 1, a przez Brytyjczyków pieszczotliwie i złowrogo zarazem Doodlebug. Thomas Andrew podejmuje temat, który w zachodniej historiografii lotniczej funkcjonuje na dość dziwnym marginesie - wszyscy wiedzą o V1, wszyscy wiedzą o Operacji Crossbow i o ówczesnych systemach obrony przeciwlotniczej, ale literatura poświęcona konkretnym pilotom, ich taktyce i ich indywidualnym dokonaniom w zwalczaniu tych bezzałogowych pocisków pozostaje zadziwiająco skromna. "V1 Flying Bomb Aces" stanowi zatem próbę wypełnienia tej luki, a przynajmniej jej zasygnalizowania - i już z tego powodu zasługuje na uwagę każdego, kto serio interesuje się lotnictwem myśliwskim okresu 1944–1945.

Struktura tomu jest zgodna z wypracowanym przez Osprey kanonem serii, co oznacza zarówno pewne zalety, jak i nieuchronne ograniczenia. Andrew prowadzi narrację chronologicznie, rozpoczynając od wprowadzenia technicznego poświęconego samemu pociskowi V1 - jego charakterystyce lotnej, prędkości (około 640 km/h, co czyniło go celem trudnym, lecz nie niemożliwym do przechwycenia), zasięgowi i logice użycia operacyjnego przez Luftwaffe. Następnie przechodzi do omówienia warunków, w jakich myśliwcy RAF-u, RCAF, RAAF i innych jednostek alianckich musieli wypracować skuteczne metody jego zwalczania - od klasycznych ataków z dystansu, przez niebezpieczne podloty i przewracanie pocisku skrzydłem, aż po desperackie uderzenia z bliskiej odległości, które nierzadko kończyły się uszkodzeniem własnej maszyny. Centralną część tomu zajmują biogramy i relacje bojowe najskuteczniejszych pilotów - wśród nich Joseph Berry, który zapisał się w historii jako jeden z najefektywniejszych łowców V1, czy Rupert Bugge i Jean-Marie Maridor, postaci mniej znane szerokiej publiczności, lecz równie godne upamiętnienia. Całość zamykają appendiksy z zestawieniami statystycznymi, co czyni tom użytecznym nie tylko jako lekturę narracyjną, ale i jako źródło danych referencyjnych.

Oceniając warstwę merytoryczną, należy przyznać Andrew rzetelność kwerendy i umiejętność syntezy materiału, który z natury rzeczy jest rozproszony po różnych archiwach i opracowaniach jednostkowych. Autor korzysta z dokumentacji operacyjnej jednostek myśliwskich, relacji pilotów i materiałów Intelligence Reports, co nadaje narracji wymiar zarówno faktograficzny, jak i ludzki - czytelnik nie śledzi jedynie suchych statystyk, lecz poznaje konkretnych ludzi w konkretnych sytuacjach. Szczególnie wartościowe jest ukazanie ewolucji taktycznej: to, że myśliwcy musieli niemal od zera opracować procedury przechwytywania celu poruszającego się bez pilota, bez możliwości wykonania manewrów unikowych, lecz za to szybkiego i wybuchowego, stanowi fascynujący epizod w historii taktyki lotniczej, i Andrew oddaje tę fascynację z należytą precyzją. Co istotne, autor nie pomija dramatycznych akcentów - opisuje przypadki, gdy przechwycenie V1 kończyło się śmiercią pilota lub poważnym uszkodzeniem maszyny, co nadaje narracji wymiar tragiczny, niezbędny dla pełnego zrozumienia kontekstu operacji.

Recepcja tomu na platformach specjalistycznych i w środowisku entuzjastów lotnictwa była generalnie pozytywna, choć nie bezkrytyczna. Na 2026 r. na Goodreads książka utrzymuje ocenę na poziomie 3,5–4/5, przy czym recenzenci chwalą przede wszystkim unikalność tematu i solidność materiału fotograficznego, wskazując jednocześnie - co jest zresztą krytyką strukturalną, a nie autorską - na skrótowość wymuszoną formatem serii. Recenzenci z forów modelarskich i lotniczych, takich jak britmodeller.com czy airaces.net, podkreślają użyteczność tomu jako kompendium referencyjnego, zwracając uwagę na kompletność zestawień statystycznych. Głosy krytyczne dotyczą przede wszystkim nierówności w pogłębieniu biogramów - niektórzy piloci zostają potraktowani znacznie szerzej niż inni, co wynika zapewne z nierównej dostępności źródeł, lecz może frustrować czytelnika oczekującego symetrii narracyjnej.

Materiał wizualny stanowi, zgodnie z tradycją serii Osprey Aces, jeden z jej fundamentalnych filarów, i w tym tomie prezentuje się solidnie. Ilustracje barwne autorstwa Chrisa Davey'a - jednego z najbardziej doświadczonych i cenionych ilustratorów współpracujących z Osprey - obejmują profile boczne maszyn myśliwskich używanych w operacjach anty-V1: Hawker Tempest Mk V, de Havilland Mosquito, Supermarine Spitfire w różnych wariantach, a także Gloster Meteor - jedyny przypadek bojowego użycia myśliwca odrzutowego przez RAF w tej wojnie, który Andrew słusznie traktuje jako osobny, szczególnie interesujący wątek. Profile Davey'a są precyzyjne, szczegółowo oddają malowanie i oznaczenia jednostkowe, a ich wartość dla modelarzy i entuzjastów rekonstrukcji historycznych jest trudna do przecenienia. Okładka autorstwa Marka Postlethwaite'a - malarza o uznanej pozycji w środowisku ilustracji lotniczej - przedstawia dramatyczną scenę przechwycenia V1 przez Gloster Meteor, łącząc dynamizm kompozycji z dbałością o szczegóły techniczne. Fotografie archiwalne, choć nie tak liczne jak w niektórych innych tomach serii, zostały dobrane trafnie i uzupełniają narrację tekstową w miejscach, gdzie słowa mogłyby okazać się niewystarczające.

Thomas Andrew, choć nie jest postacią tak rozpoznawalną jak niektórzy autorzy serii Osprey, legitymuje się solidnym warsztatem badacza specjalizującego się w lotnictwie myśliwskim RAF-u okresu drugiej wojny światowej, co czyni go kompetentnym przewodnikiem po tym niszowym, lecz historiograficznie istotnym temacie. Chris Davey z kolei jest ilustratorem o wieloletnim doświadczeniu w pracy dla Osprey - jego portfolio obejmuje kilkadziesiąt tytułów z różnych serii wydawcy, a jakość jego pracy jest w środowisku entuzjastów historii lotnictwa uznawana za synonim rzetelności technicznej i estetycznej dojrzałości.

Obiektywnym ograniczeniem tomu jest - jak w przypadku całej serii "Aircraft of the Aces" - format wymuszający kompresję narracyjną. Dziewięćdziesiąt sześć stron to przestrzeń, która pozwala zaledwie zarysować temat tak bogaty jak obrona Wielkiej Brytanii przed V1 w roku 1944, i czytelnik oczekujący wyczerpującego studium musi być świadom, że "V1 Flying Bomb Aces" jest raczej doskonałym punktem wejścia niż encyklopedycznym zamknięciem tematu. Pewnym mankamentem jest również stosunkowo skromna eksploracja wątku psychologicznego - tego, jak piloci przeżywali specyficzny rodzaj walki z maszyną pozbawioną człowieka, walki, która stawiała pytania zarówno o odwagę, jak i o granice ryzyka akceptowalnego w służbie.

"V1 Flying Bomb Aces" jest lekturą godną polecenia przede wszystkim dla entuzjastów historii lotnictwa RAF-u okresu 1944–1945, modelarzy zainteresowanych maszynami myśliwskimi używanymi w operacjach anty-V1 oraz badaczy historii Bitwy o Wielką Brytanię w jej mniej omawianej, późnowojennej odsłonie. Najlepiej czyta się w zestawieniu z szerszymi opracowaniami poświęconymi programowi V-weapons - takimi jak "Hitler's Rocket's" Normana Longmate czy "Doodlebugs and Rockets" Boba Ogley - które dostarczają kontekstu strategicznego i cywilnego, jaki format serii Osprey z konieczności pomija. Dla czytelnika świadomego tych ograniczeń strukturalnych tom Andrew stanowi tym cenniejszy nabytek, im bardziej jest on zainteresowany indywidualnymi historiami pilotów, którzy w obliczu nowego, nieludzkiego rodzaju broni musieli na nowo zdefiniować, czym jest powietrzne mistrzostwo.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com