Na początku wojny domowej większość młodych oficerów myśliwskich dołączyła do rebeliantów (nacjonalistów). To wyżsi rangą oficerowie – dowódcy grupos lub escuadrillas – oraz podoficerowie, sierżanci i kaprale, pozostali lojalni wobec rządu. Przestarzałe Nieuporty Ni.52 oraz trzy rzadkie myśliwce Hawker Fury zostały wkrótce przewyższone pod względem osiągów przez nowocześniejsze Fiaty CR.32 i Heinkle He 51 po stronie przeciwnika. Jednak już na tym wczesnym etapie konfliktu kilku republikańskich lotników zdołało uzyskać status asa i zyskać sławę, mimo niewielkiej liczby zestrzelonych maszyn wroga. Następnie stosunkowo nieliczna grupa myśliwców – wycofanych francuskich Dewoitine'ów D.372 oraz Loire Nieuport 46 – pilotowanych przez zagranicznych najemników i hiszpańskich lotników, zdołała przechylić szalę powietrznej walki na korzyść Republiki. Wraz z przybyciem radzieckich myśliwców Polikarpov I-15 "Chato" i I-16 "Mosca" Republikanie umocnili tę przewagę, choć większość pilotów latających na tych nowoczesnych typach stanowili Sowieci. Niektórzy Hiszpanie zaczęli latać na "Chato" od lutego 1937 roku, po sformowaniu pierwszych dwóch hiszpańskich eskadr wyposażonych w I-15, dowodzonych odpowiednio przez kapitanów Garcíę Lacalle'a i Alonso Santamaríę. Zadebiutowały one w bitwach nad Jaramą i Guadalajarą. Na północy, wiosną i latem 1937 roku, większość pilotów "Chato" stanowili już Hiszpanie. Podczas bitwy pod Brunete, w lipcu 1937 roku, do Hiszpanii przybyli pierwsi piloci wyszkoleni w ZSRR do lotów na szybkich, jednopłatowych myśliwcach I-16 "Mosca", którzy szybko zaczęli odnosić sukcesy w walce z maszynami przeciwnika. Ogólnie rzecz biorąc, republikańskie lotnictwo wojskowe nie prowadziło wyczerpującej ewidencji indywidualnych zgłoszeń zestrzeleń. Niemniej zachowało się wystarczająco dużo dokumentacji, aby z rozsądnym prawdopodobieństwem określić, których pilotów można zaliczyć do kategorii asów. Niniejszy tom szczegółowo opisuje dokonania tych lotników, stanowiąc uzupełnienie wcześniejszych prac z serii Osprey "Aircraft of the Aces" poświęconych asom CR.32 strony narodowej oraz asom Polikarpowów I-15, I-16 i I-152.
"Spanish Republican Aces" autorstwa Rafaela A. Permuy Lópeza, z ilustracjami Julia Lópeza Caeira i okładką Marka Postlethwaite'a, to tom numer 106 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2012 roku. Książka jest pierwszą anglojęzyczną publikacją poświęconą wyłącznie asom myśliwskim strony republikańskiej w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-39 - konflikcie, który w literaturze lotniczej był dotychczas dokumentowany głównie z perspektywy nacjonalistów i pilotów Legionu Condor. Tom uzupełnia wcześniejsze pozycje serii poświęcone asom CR.32 strony nacjonalistycznej oraz asom Polikarpowów I-15, I-16 i I-152.
Struktura książki obejmuje sześć rozdziałów tematyczno-chronologicznych oraz trzy appendiksy. Rozdział pierwszy opisuje Republikańskie Siły Myśliwskie w latach 1936-37 i okoliczności, w jakich wierni rządowi piloci - w większości wyższej rangi oficerowie, dowódcy grup i podoficerowie, podczas gdy młodsi oficerowie masowo przeszli na stronę rebeliantów - stawali do walki na przestarzałych Nieuportach Ni.52 przeciwko nowocześniejszym Fiat CR.32 i Heinkel He 51. Kolejne rozdziały omawiają kolejno: Escuadra de Caza nr 11, pilotów w północnej Hiszpanii, pilotów Chato (Polikarpow I-15), pilotów Mosca (Polikarpow I-16) oraz nocnych myśliwców. Appendiksy zawierają tabele parametrów technicznych wszystkich typów myśliwców służących w Hiszpanii, listę najlepiej punktowanych pilotów Republikańskiego Lotnictwa Wojskowego oraz komentarz do plansz barwnych i bibliografię.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się przede wszystkim tym, czego podjął się autor: próbą rzetelnego ustalenia, którzy spośród republikańskich pilotów rzeczywiście zasłużyli na miano asa, w warunkach wyjątkowo fragmentarycznej dokumentacji. Permuy López wprost przyznaje we wstępie, że dotychczas publikowane listy asów były nieoficjalne, często sprzeczne ze sobą i opierały się na mitach narosłych wokół konfliktu - zarówno ze strony lewicowych sympatyków Republiki, jak i prasy nacjonalistycznej. Autor sięgnął do ocalałych dokumentów archiwalnych, w tym do oficjalnych potwierdzeń zestrzelań zachowanych w aktach 18 pilotów, i skonstruował własną, ostrożną listę 35 asów, zastrzegając, że czytelnik powinien wybaczyć mu ewentualne luki. Szczególnie ciekawy jest wątek krótkiej sowieckiej przewagi powietrznej z lat 1936-37 - kiedy dostawy Polikarpowów I-15 i I-16 tymczasowo odwróciły bilans sił - oraz późniejszego stopniowego schyłku, gdy Messerschmitty Bf 109 przechyliły szalę ostatecznie na stronę nacjonalistów.
Recepcja książki była bardzo pozytywna, z wyraźnym podkreśleniem pionierskiego charakteru tematu. Scott Van Aken z Modelingmadness określił ją jako fascynujące spojrzenie na temat, o którym napisano dotychczas niewiele, i pozycję, którą czytelnik znajdzie równie interesującą jak on sam. David L. Veres z Cybermodeler ocenił, że tom doskonale uzupełnia wcześniejsze pozycje Osprey o Legionie Condor i asach CR.32, i gorąco go polecił. Recenzent pisma "Over the Front" (zima 2012) podkreślił, że strona republikańska konfliktu została tu rzetelnie zbadana i opisana, a 24 kolorowe profile Caeira dopełniają tom znakomicie. Recenzent IPMS/USA zwrócił uwagę na interesującą osobliwość językową: tekst będący tłumaczeniem z hiszpańskiego zachowuje miejscami charakterystyczną składnię oryginału, co - jak zauważył - zamiast przeszkadzać, nadaje narracji pewien oryginalny charakter. Jeden z czytelników na Amazon.co.uk dodał, że czytelnicy nieznający języka hiszpańskiego mogą mieć pewne trudności z nazwami miejsc, lotnisk, pilotów i jednostek, ale poza tym tekst jest napisany płynną angielszczyzną - co ocenił jako duże osiągnięcie autora, którego pasja do historii własnego kraju jest wyraźnie odczuwalna.
Materiał wizualny Julía Lópeza Caeira obejmuje 24 kolorowe profile burtowe dziewięciu typów myśliwców: Nieuport Ni H.52, Hawker Spanish Fury, Dewoitine D.372, Loire 46, Dewoitine D.510, Boeing 281 (eksportowa wersja P-26), Polikarpow I-15, Polikarpow I-15 Bis i Polikarpow I-16. Cztery spośród profili uzupełniono widokami z przodu i z góry - rozwiązanie szczególnie doceniane przez modelarzy. Tekst wzbogacają 96 czarno-białych zdjęć archiwalnych - samolotów, pilotów i załóg. Okładkę zaprojektował Mark Postlethwaite.
Rafael A. Permuy López jest majorem rezerwy Artylerii, członkiem hiszpańskiego Instituto de Historia y Cultura Aeronáutica i dziennikarzem z wieloletnią karierą w prasie i magazynach historyczno-wojskowych, w tym jako zastępca redaktora naczelnego pisma "Ares Enalyus". Bada lotnictwo okresu wojny domowej od blisko czterdziestu lat - zarówno stronę republikańską, jak i nacjonalistyczną - i jest autorem kilku wcześniejszych hiszpańskojęzycznych opracowań. Julio López Caeiro jest uznanym ilustratorem zawodowym współpracującym z wydawcami hiszpańskimi, brytyjskimi i amerykańskimi, tworzącym ilustracje od okresu wojny domowej aż po współczesność - samoloty, okręty, czołgi i inne pojazdy wojskowe.
Ograniczenia wynikają z wyjątkowego charakteru tematu i formatu serii. Fragmentaryczność zachowanej dokumentacji sprawia, że część biogramów jest siłą rzeczy skrótowa lub oparta na pośrednich przesłankach, a sam autor uczciwie sygnalizuje niepewność swoich ustaleń. Brak anglojęzycznych źródeł wtórnych - cała bibliografia liczy 12 pozycji, wszystkie w języku hiszpańskim - oznacza, że czytelnik nieczytający po hiszpańsku nie ma praktycznej możliwości weryfikacji ani pogłębienia lektury. Szerszy kontekst polityczny i militarny konfliktu - rola sowieckich doradców, dynamika dostaw sprzętu, ewolucja taktyki republikańskiej w odpowiedzi na zmiany po stronie przeciwnika - został zarysowany jedynie ogólnie. Czytelników znających poprzednie tomy serii może też zaskoczyć, że wobec trudności dokumentacyjnych lista trzydziestu pięciu asów jest znacznie krótsza niż w analogicznych tomach poświęconych konfliktom lepiej udokumentowanym.
Podsumowując, "Spanish Republican Aces" to pionierska i rzetelna pozycja wypełniająca wyraźną lukę w anglojęzycznej literaturze o wojnie domowej w Hiszpanii - temat dotychczas pomijany lub traktowany jednostronnie zyskuje tu kompetentnego i dobrze udokumentowanego rzecznika. Permuy López stworzył tom, który czyta się zarówno jako historię konkretnych ludzi i samolotów, jak i jako studium problemów metodologicznych związanych z badaniem słabo zachowanych archiwów. Dla miłośników historii lotnictwa okresu międzywojennego, wojny domowej w Hiszpanii i genezy II wojny światowej w powietrzu - lektura godna polecenia, najlepiej w zestawieniu z tomami o Legionie Condor i asach CR.32.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
