"Asy czterosilnikowców" to piloci, którzy zestrzelili pięć lub więcej bombowców USAAF i RAF podczas prowadzonych w świetle dziennym misji obrony Rzeszy (Defence of the Reich) od maja 1942 roku aż do Dnia Zwycięstwa w Europie (VE Day). Niniejsza książka przedstawia kompletną historię ludzi i maszyn, które stawiły czoła wielkiej ofensywie bombowców alianckich. Latając na różnych typach samolotów, w tym na Bf 110G, Me 210 i Me 410, toczyli oni zacięte i desperackie walki przeciwko licznym karabinom maszynowym pokładowym B-17 i Lancasterów. Książka omawia również "asów odrzutowców", którzy pilotowali myśliwce przechwytujące z napędem odrzutowym Me 262 w końcowej fazie wojny, prowadząc rozpaczliwą, ostatnią walkę z nieustannie napływającymi formacjami bombowców alianckich.
"Luftwaffe Viermot Aces 1942–45" autorstwa Roberta Forsytha, z ilustracjami Jima Lauriera i okładką Marka Postlethwaite'a, to tom numer 101 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2011 roku. Książka dokumentuje historię pilotów Luftwaffe, którzy zestrzelili pięć lub więcej czteromiejscowych bombowców alianckich - stąd termin "Viermot", skrót od niemieckiego Viermotorig - w dziennych operacjach obrony Rzeszy prowadzonych od 1942 roku aż do kapitulacji Niemiec w maju 1945.
Struktura książki obejmuje sześć rozdziałów chronologicznych oraz dwa appendiksy. Pierwszy rozdział opisuje pierwsze ataki USAAF i wypracowanie taktyki obronnej w latach 1942-43, w tym słynny atak czołowy z pozycji 12 o'clock opracowany przez Egona Mayera i Georga-Petera Edera. Drugi poświęcono dalszym walkom, w tym bitwom o Schweinfurt i Berlin, z biografiami czołowych asów. Trzeci skupia się na jednej jednostce - II./JG 1 - w pierwszych czterech miesiącach 1944 roku. Czwarty dotyczy Zerstörerów: Bf 110G, Me 210 i Me 410, uzbrojonych w armaty 37 mm i rakiety 21 cm. Piąty obejmuje Sturmgruppen - jednostki, których piloci składali przysięgę taranu przy braku amunicji. Ostatni rozdział poświęcono asom odrzutowym Me 262 z JG 7, wśród których znaleźli się m.in. Heinrich Ehrler (201 zwycięstw), Hans Waldmann (132) i Rudi Rademacher (102). Appendiksy zawierają listę asów z dwudziestoma lub więcej zwycięstwami nad Viermotami oraz faksymile diagramów USAAF dotyczących siły ognia.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się chronologicznym przeplataniem biografii asów z analizą ewoluującej doktryny Luftwaffe, co daje szerszy kontekst niż typowy tom biograficzny serii. Szczególnie interesujący jest wątek zmian taktycznych - od ataków czołowych, przez ataki od tyłu, aż po ataki boczne - dokumentujący, jak obie strony nieustannie reagowały na posunięcia przeciwnika. Forsyth pokazuje przy tym zaskakujący zbieg okoliczności: Luftwaffe przeszła na ataki od tyłu niemal dokładnie w tym samym czasie, gdy USAAF wprowadzała wieżyczkę dziobową w B-17 właśnie w odpowiedzi na ataki czołowe - obie strony działały niezależnie, lecz wzajemnie na siebie wpływały. Autor przybliża również mało znany system liczenia Herausschuss (HSS), gdzie zestrzelenie bombowca z formacji - nawet bez jego ostatecznego zniszczenia - było liczone jako pełne zwycięstwo, gdyż bombowiec oderwany od ochrony formacji stawał się łatwym łupem dla innych myśliwców i artylerii przeciwlotniczej. Osobne miejsce zajmują Sturmjäger, czyli FW 190 z dodatkowym opancerzeniem, których piloci zobowiązywali się przysięgą do taranowania bombowców w razie wyczerpania amunicji, oraz asy Me 262 z efektywnym użyciem rakiet R4M.
Recepcja książki była bardzo pozytywna. Strona wydawcy Osprey podkreśla, że tom jest świetnie napisany i przystępny w lekturze, zawiera dużą ilość informacji i szczegółów, a ilustracje i materiał fotograficzny są doskonałe - pozycja godna polecenia zarówno modelarzom, jak i historykom. Na Goodreads książka uzyskała ocenę 4,53/5 na podstawie 17 ocen i 6 recenzji. Czytelnicy chwalili przede wszystkim umiejętność Forsytha łączenia perspektywy indywidualnej z szerszym obrazem kampanii - jeden z recenzentów wprost wskazał, że jest to lepsza niż przeciętna pozycja w serii Aces, a autor ma do tego wyraźny talent. Doceniano też szczegółowość opisów starć lotniczych i bogactwo osobistych relacji pilotów, które - mimo skromnej objętości 96 stron - tworzą spójny i wciągający obraz kampanii, wspierany przez około 80 zdjęć i 31 kolorowych profili lotniczych. Recenzent IPMS/USA zauważył, że książka spełnia oczekiwania stawiane serii Aces, choć odnotował pewną monotonię wynikającą z podobieństwa losów większości opisywanych pilotów - niemal wszystkie minibiografie kończą się śmiercią bohatera, co wiernie oddaje brutalną rzeczywistość tych walk.
Materiał wizualny stanowi jeden z wyróżników tomu. Jim Laurier przygotował 31 kolorowych profili burtowych: 9 Bf 109, 14 FW 190, 2 Me 110, 1 Me 210, 2 Me 410 i 3 Me 262. Uzupełnia je około 80 zdjęć archiwalnych, w tym wiele niepublikowanych wcześniej, zestawionych bezpośrednio przy opisywanym pilocie lub cytacie - dzięki czemu czytelnik w wielu przypadkach może zobaczyć twarz człowieka, którego historię właśnie czyta. Okładkę zaprojektował Mark Postlethwaite. Recenzenci zgodnie wskazywali na wysoką jakość ilustracji jako jeden z kluczowych atutów publikacji, a profile barwne określano jako niezwykle szczegółowe.
Robert Forsyth jest autorem i wydawcą specjalizującym się w historii lotnictwa wojskowego, autorem ponad 25 tytułów dla Osprey poświęconych samolotom, jednostkom i operacjom Luftwaffe, a także członkiem rady redakcyjnej pisma "The Aviation Historian". Był to jeden z jego wcześniejszych tomów dla Osprey, zapowiadający konsekwentnie rozbudowywaną serię opracowań o Luftwaffe. Jim Laurier pochodzi z Nowej Anglii i ukończył Paier School of Art w Hamden w Connecticut w 1978 roku z wyróżnieniem; realizował zlecenia dla US Air Force, a jego obrazy znajdują się w stałej ekspozycji w Pentagonie. Mark Postlethwaite to doświadczony ilustrator lotniczy, stały współpracownik Osprey.
Ograniczenia wynikają przede wszystkim z formatu serii i specyfiki tematu. 96 stron wymusza skrótowe potraktowanie każdego z asów, a skupienie wyłącznie na dziennych operacjach oznacza pominięcie nocnych myśliwców - choć nocne bombowce RAF-u również były czterosilnikowe; recenzent IPMS/USA sugerował, że powodem może być istnienie osobnego tomu Osprey poświęconego asom nocnych myśliwców. Powtarzalność trajektorii życiorysów pilotów - niemal wszystkie kończące się śmiercią - może nużyć przy dłuższej lekturze, choć jest to raczej odbicie brutalnej rzeczywistości niż wada narracyjna. Modelarze szukający precyzyjnych schematów malowania mogą poczuć niedosyt, a brak szerszego kontekstu strategicznego - polityki użycia Luftwaffe czy porównania z alianckimi myśliwcami eskorty - sprawia, że sens istnienia opisywanych jednostek pozostaje jedynie zarysowany. Warto też odnotować, że książka pomija działania nad Frontem Wschodnim - żadne zwycięstwa nad radzieckimi czterosilnikowcami Pe-8 nie zostały uwzględnione, gdyż autor świadomie ograniczył zakres do teatru zachodniego.
Podsumowując, "Luftwaffe Viermot Aces 1942-45" to solidna i wciągająca pozycja, która jednocześnie sprawdza się jako przystępne wprowadzenie dla nowych czytelników tematu i jako rzetelne źródło dla historyków lotnictwa i modelarzy. Forsyth umiejętnie łączy biografie indywidualnych asów z analizą ewolucji taktyki, tworząc dramatyczny obraz kosztownej obrony Rzeszy widzianej oczami ludzi, którzy ją prowadzili. Dla miłośników historii lotnictwa II wojny światowej, kampanii bombowej aliantów i Luftwaffe - lektura godna polecenia.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
