Trzeci numer "Morskiej Kolekcji" z 2001 roku to kompleksowa monografia poświęcona austro-węgierskim drednotom typu "TEGETTHOFF", powszechnie znanym od nazwy okrętu flagowego jako typ "VIRIBUS UNITIS". Były to pierwsze i jedyne w pełni zbudowane drednoty w historii cesarskiej i królewskiej Marynarki Wojennej (k.u.k. Kriegsmarine). Publikacja szczegółowo omawia genezę ich powstania w odpowiedzi na włoskie zbrojenia morskie, innowacyjne (choć kontrowersyjne) rozwiązania konstrukcyjne, takie jak wieże z trzema armatami kalibru 305 mm, oraz ich historię podczas I wojny światowej, która zakończyła się tragicznie dla tych jednostek.
Szczegółowy opis rozdziałów (artykułów):
- Разработка проекта (Opracowanie projektu) - Rozdział opisuje polityczne i strategiczne tło wyścigu zbrojeń na Adriatyku między Austro-Węgrami a Włochami na początku XX wieku. Omawia konkurencję między stoczniami i architektami morskimi, która doprowadziła do stworzenia projektu okrętów o dużej sile ognia, ale ograniczonych wymiarach, wymuszonych przez specyfikę lokalnych stoczni i akwenu.
- Устройство и конструкция корпуса (Układ i konstrukcja kadłuba) - Szczegółowa analiza bryły kadłuba, która była stosunkowo krótka i szeroka, co miało na celu zmieszczenie potężnego uzbrojenia przy ograniczonej wyporności. Autor opisuje układ grodzi wodoszczelnych oraz specyficzne ukszytowanie linii teoretycznej.
- Вооружение (Uzbrojenie) - Kluczowy rozdział poświęcony nowatorskiemu rozmieszczeniu artylerii głównej: dwunastu armat kalibru 305 mm (Škoda) w czterech wieżach potrójnych, ułożonych w superpozycji (dwie na dziobie, dwie na rufie). Omówiono również artylerię średnią (150 mm) i przeciwlotniczą oraz wyrzutnie torped.
- Броневая и противоминная защита (Opancerzenie i ochrona przeciwtorpedowa) - Analiza systemu opancerzenia burtowego (pas pancerny), pokładów i wież. Autor zwraca uwagę na główną wadę projektu - słaby system ochrony przeciwtorpedowej i przeciwpodwodnej, co w późniejszym czasie miało tragiczne konsekwencje.
- Двигательная установка (Układ napędowy) - Opis siłowni, na którą składały się turbiny parowe (produkowane na licencji Parsonsa lub lokalnie) oraz kotły typu Yarrow. Omówiono osiągi okrętów, w tym prędkość maksymalną wynoszącą około 20 węzłów oraz ich zasięg operacyjny.
- Устройства и системы (Urządzenia i systemy) - Przegląd systemów pokładowych, w tym skomplikowanych układów kierowania ogniem artylerii, systemów wentylacji, zasilania w energię elektryczną i sieci łączności wewnętrznej.
- Экипаж (Załoga) - Informacje na temat liczebności i struktury załogi (ponad 1000 marynarzy i oficerów). Rozdział uwzględnia wielonarodowy charakter marynarki austro-węgierskiej oraz warunki bytowe na pokładzie.
- Строительство (Budowa) - Historia powstawania czterech jednostek ("VIRIBUS UNITIS", "TEGETTHOFF", "PRINZ EUGEN", "SZENT ISTVÁN") w stoczniach w Trieście (STT) i Fiume (Ganz-Danubius), z uwzględnieniem opóźnień wynikających z problemów finansowych i braków materiałowych.
- Служба (Służba) - Opis operacyjny drednotów podczas I wojny światowej. Ze względu na blokadę Cieśniny Otranto, potężne okręty spędziły większość wojny w bazach (głównie w Pula), pełniąc rolę tzw. "floty w gotowości" (fleet in being), co wiązało się z problemami dyscyplinarnymi i demoralizacją załóg.
- Гибель "Сент Иштвана" (Zatonięcie "SZENT ISTVÁN") - Dramatyczna relacja z czerwca 1918 roku, kiedy to najnowszy okręt serii, węgierski "SZENT ISTVÁN", został storpedowany i zatopiony przez włoski ścigacz torpedowy "MAS-15" pod dowództwem Luigiego Rizzo podczas próby przełamania zapory na Cieśninie Otranto. Zatonięcie to zostało uwiecznione na słynnych nagraniach filmowych.
- Комиссия по расследованию (Komisja śledcza) - Omówienie wyników austro-węgierskiego dochodzenia w sprawie zatonięcia "SZENT ISTVÁN", które ujawniło fatalne błędy konstrukcyjne w systemie grodzi wodoszczelnych i stabilności okrętu.
- "Вирибус Унитис" - последняя жертва войны ("VIRIBUS UNITIS" - ostatnia ofiara wojny) - Opis tragicznego końca okrętu flagowego w listopadzie 1918 roku. Na kilka godzin przed końcem wojny, gdy okręt został przekazany nowo powstałemu Państwu Słoweńców, Chorwatów i Serbów, został zaminowany przez włoskich płetwonurków (Raffaele Rossetti i Raffaele Paolucci) w porcie w Puli i zatonął z dużymi stratami w ludziach.
- Судьба остальных дредноутов (Losy pozostałych drednotów) - Powojenne losy ocalałych jednostek - "TEGETTHOFF" i "PRINZ EUGEN", które w ramach reparacji wojennych trafiły odpowiednio do Włoch i Francji, gdzie służyły jako cele ćwiczebne lub zostały zezłomowane.
- Общая оценка проекта (Ogólna ocena projektu) - Podsumowanie autorstwa S. Winogradowa, w którym waży on zalety (innowacyjne wieże potrójne, silna artyleria) i wady (słaba ochrona podwodna, mała dzielność morska) austro-węgierskich drednotów na tle odpowiedników zagranicznych.
- Литература и источники (Literatura i źródła) - Wykaz materiałów archiwalnych, literatury fachowej i źródeł historycznych wykorzystanych przy tworzeniu monografii.
