Seria Men-at-Arms wydawnictwa Osprey od dekad pełni funkcję swoistego przewodnika kieszonkowego po mniej oczywistych epizodach historii wojskowości, a tom 249, poświęcony kanadyjskim kampaniom lat 1860-70, jest tego modelu wręcz podręcznikowym przykładem. David Ross i Grant Tyler, obaj kuratorzy związani z Parks Canada, biorą na warsztat temat, który w anglojęzycznej historiografii wojskowej jest chronicznie zaniedbywany - wydarzenia rozgrywające się w Kanadzie w cieniu wojny secesyjnej. To trafny wybór tematu: najazdy fenian z 1866 i 1870 roku, ekspedycja znad Red River czy sama obecność armii brytyjskiej w Kanadzie w okresie napięć wywołanych wojną domową w USA rzadko doczekują się osobnego, zwartego opracowania, a już szczególnie takiego, które łączy narrację historyczną z materiałem ikonograficznym dotyczącym umundurowania.
Struktura książki, licząca 48 stron, jest klasyczna dla serii i dzieli się na rozdziały: "The Canadian Militia 1840-1860", "The American Civil War", "The Fenian Raids, 1866 & 1870", "The Red River Expedition 1870" oraz część poświęconą planszom barwnym. Ten układ ma swoją logikę - od kontekstu organizacyjnego milicji kanadyjskiej, przez napięcia graniczne związane z wojną secesyjną, aż po dwa właściwe konflikty zbrojne kończące dekadę. Trzeba jednak od razu zaznaczyć ograniczenie wynikające z samego formatu: przy zaledwie kilkudziesięciu stronach na cztery odrębne, rozciągnięte w czasie epizody, żaden z nich nie może zostać potraktowany z pogłębioną analizą operacyjną. To synteza z konieczności skrótowa, bardziej wprowadzenie niż monografia, i czytelnik szukający szczegółowego rozbioru taktycznego bitwy pod Ridgeway czy przebiegu ekspedycji Wolseleya może wyjść z lektury niedosycony.
Mocną stroną tomu, i to jest ocena, którą potwierdzają zarówno recenzje księgarskie, jak i praktyka innych pozycji tej serii, jest warstwa wizualna. Autorzy sięgnęli po rzadko wykorzystywane fotografie montrealskiego fotografa Williama Notmana, co samo w sobie podnosi wartość dokumentacyjną książki ponad przeciętną dla tego formatu - Notman jest źródłem pierwszorzędnym dla historii umundurowania kanadyjskiego z tego okresu, a jego zdjęcia rzadko trafiają do publikacji anglojęzycznych poza Kanadą. Ilustracje barwne Richarda (Ricka) Scollinsa, jednego z najbardziej cenionych artystów współpracujących z Osprey, utrzymują wysoki poziom rzemiosła i realizmu, za jaki ten zmarły w 1992 roku ilustrator był ceniony przez kolekcjonerów. To właśnie ta synteza - rzadki materiał fotograficzny plus solidne rekonstrukcje malarskie - czyni książkę wartościową jako punkt odniesienia dla modelarzy, rekonstruktorów historycznych i kolekcjonerów militariów, nawet jeśli sama narracja historyczna pozostaje na poziomie wprowadzającym.
Odbiór książki wśród czytelników jest umiarkowanie pozytywny, ale niejednoznaczny - i warto to potraktować jako uczciwy sygnał, a nie kurtuazyjną wzmiankę. Na Goodreads na 2026 r. tytuł ma średnią 3,43 na 5 przy siedmiu ocenach, co plasuje go w strefie "solidne, ale niewybitne", z rozkładem ocen skupionym wokół trzech i czterech gwiazdek. Jeden z recenzentów portalu zauważył trafnie, że trudno znaleźć opracowania dotyczące tych trzech "drobnych starć zbrojnych" na ziemi kanadyjskiej z lat 1860-1870, zwłaszcza uwzględniające umundurowanie i wyposażenie - i to podsumowanie dobrze oddaje właściwą wartość książki: nie jest ona przełomowa merytorycznie, ale wypełnia realną lukę informacyjną. Z kolei recenzja na Amazon UK, pisana najwyraźniej przez czytelnika z sentymentem do wczesnych lat działalności Oepray, określiła lekturę jako przyjemną i płynną, pochodzącą z okresu, gdy wydawnictwo stawiało na jakość, a nie na ilość - opinia pochlebna, choć trzeba pamiętać, że pochodzi sprzed lat i odnosi się do specyficznego, nostalgicznego kontekstu wczesnej serii Men-at-Arms. Inny komentarz, tym razem niemieckojęzyczny, chwalił książkę za dobry styl i łatwość lektury, co potwierdza, że tekst Rossa i Tylera jest przystępny również dla czytelnika nieanglojęzycznego o podstawowej znajomości angielskiego.
Warto też odnotować głos praktyczny, pojawiający się w wielu opiniach o serii Men-at-Arms w ogóle, a przy tym tomie szczególnie zasadny: książka sprawdza się jako szybkie źródło referencyjne, z dobrymi informacjami, fotografiami i planszami barwnymi, bez ambicji encyklopedycznych. To sformułowanie dobrze oddaje realną niszę, jaką wypełnia ten tytuł - nie jest to lektura dla kogoś, kto szuka wyczerpującej historii politycznej Konfederacji Kanadyjskiej czy szczegółowej analizy strategii brytyjskiej obrony kolonii, lecz kompendium dla modelarza, rekonstruktora lub hobbysty, który potrzebuje wiarygodnego punktu wyjścia i dobrego materiału ikonograficznego.
Podsumowując, "Canadian Campaigns 1860-70" to pozycja rzetelna w tym, co obiecuje, ale ograniczona przez sam format serii. Jako wprowadzenie do słabo znanego rozdziału historii wojskowej Ameryki Północnej - rozgrywającego się równolegle do wojny secesyjnej, lecz przez nią zdominowanego w powszechnej pamięci - spełnia swoją rolę i broni się dzięki jakości materiału wizualnego, zwłaszcza fotografii Notmana. Nie jest to jednak lektura, która zastąpi poważniejsze opracowania najazdów fenian czy ekspedycji znad Red River; to raczej punkt wejścia, użyteczny głównie dla odbiorców zainteresowanych umundurowaniem i wyposażeniem, nieco mniej dla tych, którzy szukają pogłębionej narracji historycznej.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
