Seria Men-at-Arms wydawnictwa Osprey od dekad pełni funkcję swoistego elementarza dla modelarzy, rekonstruktorów i graczy figurkowych, i tom 226 poświęcony wojnie amerykańsko-brytyjskiej 1812-14 nie odbiega od tej formuły ani na krok. Philip Katcher, autor o solidnym dorobku w tematyce armii amerykańskich - w tym pięciotomowego opracowania o wojnie secesyjnej - podszedł do konfliktu, który w anglosaskiej historiografii wojskowej bywa traktowany po macoszemu, w sposób rzeczowy, ale też wyraźnie ograniczony objętością liczącej niespełna 50 stron publikacji. To nie jest książka dla kogoś, kto szuka narracyjnej opowieści o kampaniach nad jeziorem Erie czy spaleniu Waszyngtonu - to podręcznik referencyjny, i jako taki należy go oceniać.
Struktura tomu jest klasyczna dla serii i składa się z pięciu części: wprowadzenia historycznego ("The War"), a następnie trzech rozdziałów poświęconych kolejno armii brytyjskiej, armii amerykańskiej i milicji, zamkniętych sekcją opisującą kolorowe plansze Fostena. Ten układ ma swoją logikę - najpierw kontekst polityczno-militarny, potem szczegółowa charakterystyka formacji - ale w praktyce oznacza, że sama narracja wojenna zajmuje zaledwie kilka stron, a lwia część tekstu to opisy umundurowania, oznaczeń pułkowych i wyposażenia. Dla czytelnika szukającego analizy strategicznej to rozczarowanie; dla modelarza czy rekonstruktora - wręcz przeciwnie, to esencja, po którą sięga się do tego typu pozycji.
Merytorycznie tekst Katchera trzyma standard, jakiego można oczekiwać po doświadczonym autorze Men-at-Arms, choć nie jest wolny od uproszczeń. Już w opisach wydawcy pojawia się charakterystyczne dla całej serii przedstawienie przyczyn wojny - impresment marynarzy amerykańskich przez Royal Navy oraz brytyjskie wsparcie dla indiańskiej strefy buforowej - ujęte w sposób podręcznikowy, bez głębszego wejścia w spór historiograficzny o rzeczywiste motywacje Waszyngtonu. Cytowana przez wydawcę uwaga Anglika Williama Cobbetta, że potrzeba było właśnie takiej wojny, by dopełnić rozdział Anglii od Ameryki i uświadomić tej drugiej, że jej bezpieczeństwo leży wyłącznie w rękach jej wolnych obywateli, jest ciekawym akcentem, ale pozostaje odosobnionym błyskiem interpretacyjnym w tekście, który poza tym trzyma się faktografii mundurowej. Część czytelników na Amazonie zwróciła zresztą uwagę na tę jednostronność - jeden z recenzentów zarzucił książce, że pomija fakty i maluje obraz amerykańskiego oporu wobec brytyjskiej agresji, podczas gdy rzeczywistość miała być odwrotna: to Stany Zjednoczone opportunistycznie wypowiedziały wojnę i najechały Kanadę, gdy Wielka Brytania była pochłonięta wojną z Napoleonem. Ten zarzut, słuszny lub nie, pokazuje, że nawet w tak zwięzłej publikacji warto czytać wstęp historyczny z pewnym dystansem.
Prawdziwą wartością tomu są ilustracje Bryana Fostena, weterana tego typu opracowań i współtwórcy pisma "Tradition". Osiem kolorowych plansz, opartych - jak deklaruje wydawca - na kwerendzie muzealnej przeprowadzonej przez Katchera, to standardowo solidna robota rzemieślnicza: precyzyjne odwzorowanie kolorystyki mundurów, dystynkcji i oporządzenia zarówno wojsk regularnych, jak i licznych formacji milicyjnych po obu stronach konfliktu. Jednocześnie warto przytoczyć głos jednego z recenzentów, który ocenił, że płaskie, statyczne ustawienie postaci na planszach nie oddaje sprawiedliwości tematowi i że sylwetki zyskałyby, gdyby przedstawiono je w bardziej dynamicznych scenach bojowych, z większym udziałem zapomnianych uczestników wojny - rdzennych Amerykanów. To trafna uwaga: ilustracje są techniczne, referencyjne, a nie sceniczne, co wpisuje się w utylitarny charakter całej serii, ale ogranicza jej walor czysto wizualny.
Recepcja książki wśród czytelników jest w gruncie rzeczy zgodna co do jej miejsca w hierarchii publikacji historyczno-wojskowych. Na Goodreads jeden z recenzentów przyznał wprost, że jego wiedza o wojnie 1812 roku jest ograniczona i że frapujące jest oglądanie jej z perspektywy strony brytyjskiej, zaznaczając zarazem, iż książka koncentruje się głównie na umundurowaniu, przydatnym przede wszystkim dla graczy bitewnych. Inny głos podkreślił, że cała seria Men-at-Arms stanowi kompletne kompendium umundurowania i szyku bojowego armii świata, a tom Katchera wypełnia lukę dotyczącą długo zaniedbywanej wojny 1812-14 - opinia słuszna, choć "kompletność" należy tu rozumieć w skali 48 stron, nie monografii. Wśród recenzji sklepowych pojawiają się też głosy czysto praktyczne, jak deklaracja jednego z nabywców, że korzysta z takich podręczników Osprey do ręcznego malowania figurek 54 mm na sprzedaż - co najlepiej oddaje realną grupę docelową tej publikacji.
Podsumowując, "The American War 1812-14" to solidna, choć nieambitna pozycja encyklopedyczna - wartościowa jako szybkie źródło referencyjne dotyczące umundurowania i organizacji obu walczących stron, ale rozczarowująca dla każdego, kto oczekiwałby pogłębionej analizy przyczyn, przebiegu czy skutków konfliktu. Jej mocną stroną jest kompaktowość i wizualna czytelność, słabą - powierzchowność narracji historycznej i pewna jednostronność interpretacyjna we wstępie. Dla kolekcjonerów serii Men-at-Arms i modelarzy to pozycja obowiązkowa; dla czytelnika szukającego książki o wojnie 1812 roku sensu stricto - raczej punkt wyjścia niż cel podróży.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder