Seria Men-at-Arms wydawnictwa Osprey ma swoją specyficzną, niezmienną od dekad formułę: czterdzieści osiem stron, kilkanaście fotografii, osiem kolorowych plansz i tekst, który musi zmieścić w sobie dziesięciolecia rozwoju technicznego. Tom 205, poświęcony amerykańskiemu oporządzeniu bojowemu żołnierza od czasów kawalerii po Zimną Wojnę, wpisuje się w tę formułę wzorowo - i to jest zarazem jego największa zaleta, jak i główne ograniczenie. Gordon L. Rottman, weteran Zielonych Beretów służący w Wietnamie, a później przez ponad dekadę scenarzysta ćwiczeń dla wojsk specjalnych, pisze z pozycji kogoś, kto to wyposażenie faktycznie nosił na plecach, i to wyczuwalnie podnosi wiarygodność opisów technicznych - autor wie, dlaczego dana konstrukcja pasa czy plecaka sprawdzała się w polu, a nie tylko jak wyglądała na rysunku patentowym.
Struktura książki jest przejrzysta i chronologiczna: wstęp, a następnie kolejne rozdziały poświęcone oporządzeniu piechoty wzoru M1910, kawaleryjskiemu zestawowi M1912/14, oporządzeniu M1917/18, ulepszonej wersji M1910 z wczesnego okresu II wojny światowej, jego późnowojennej odmianie, powojennemu systemowi M1956, zmodernizowanemu M1967, uniwersalnemu lekkiemu wyposażeniu (ALICE) oraz zintegrowanemu systemowi walki indywidualnej, kończąc na omówieniu plansz barwnych. Taki układ ma sens dydaktyczny - czytelnik śledzi ewolucję pojedynczego problemu inżynieryjnego (jak rozłożyć ciężar amunicji, wody, prowiantu i sprzętu na ciele żołnierza) przez osiemdziesiąt lat zmieniającej się doktryny i technologii, co samo w sobie jest ciekawszą narracją, niż mogłoby się wydawać laikowi. To nie jest chaotyczny katalog gadżetów, tylko historia myśli konstrukcyjnej, i Rottman potrafi to pokazać, zestawiając kolejne wzory jako odpowiedzi na konkretne niedostatki poprzedników.
Słabością, którą sygnalizują zresztą recenzenci innych, bardzo podobnie skonstruowanych książek Rottmana o oporządzeniu (niemieckim czy wietnamskim), jest gęstość czysto opisowa tekstu. Przy takim ścieśnieniu materiału autor musi wybierać między kontekstem a kompletnością i konsekwentnie wybiera kompletność - każdy pas, ładownica i sprzączka dostają swoją nazwę i datę wprowadzenia, ale rzadko towarzyszy temu anegdota z pola walki czy relacja żołnierza, który danego sprzętu używał. Jeden z recenzentów pokrewnego tomu ujął to trafnie, pisząc, że chwilami odczuwał zmęczenie "szczegółowym, lecz mało barwnym wyliczaniem przedmiotów” - i ta uwaga, choć dotyczy innej książki tego samego autora, opisuje ryzyko właściwe całej jego metodzie pisarskiej. Dla czytelnika szukającego narracji historycznej w tradycyjnym sensie może to być męczące; dla kogoś, kto traktuje książkę jako narzędzie referencyjne, to zaleta, nie wada.
Warstwa ilustracyjna to mocna strona wydania, choć nierówna. Osiem barwnych plansz Rona Volstada, doświadczonego ilustratora Osprey, prezentuje sylwetki żołnierzy w pełnym oporządzeniu poszczególnych okresów i jest wykonane z rzemieślniczą precyzją - to właśnie te plansze najczęściej wymieniane są jako powód, dla którego modelarze i rekonstruktorzy sięgają po ten tom. Fotografie archiwalne są liczne, ale ich jakość reprodukcji odpowiada standardom wydawniczym końca lat osiemdziesiątych, co dziś, przy dostępie do cyfrowych archiwów o dużo wyższej rozdzielczości, razi bardziej niż raziło w chwili premiery. Brakuje też, co zauważono przy innych tytułach Rottmana, zestawień fotografia-plus-rysunek dla tych samych elementów wyposażenia, co ułatwiłoby identyfikację przedmiotów opisywanych w podpisach.
Jako pozycja bibliograficzna książka jest produktem swojej epoki: wydana w 1989 roku, a więc tuż przed końcem okresu, który sama opisuje. Dziś krąży głównie na rynku wtórnym w cenach symbolicznych, co samo w sobie mówi coś o jej statusie - to publikacja niszowa, poszukiwana przez wąskie grono kolekcjonerów i modelarzy, nie tytuł o szerokim odbiorze.
Dla kogo więc ta książka ma sens? Zdecydowanie dla modelarzy, rekonstruktorów historycznych i kolekcjonerów militariów, którzy potrzebują precyzyjnego, chronologicznie uporządkowanego kompendium nazw, dat i wariantów - w tej roli tom sprawdza się bardzo dobrze i trudno wskazać równie zwięzłe źródło o podobnym zakresie. Dla czytelnika szukającego opowieści o żołnierskim doświadczeniu, o tym, jak dany sprzęt naprawdę sprawdzał się w Ardenach czy w dżungli Wietnamu, będzie to lektura frustrująco sucha - taką narrację trzeba szukać gdzie indziej, choćby we własnych, późniejszych i bardziej rozbudowanych opracowaniach Rottmana poświęconych pojedynczym konfliktom. Wartość tej książki leży więc nie w tym, że jest wciągająca, ale w tym, że jest rzetelna i gęsta faktograficznie - rzadka to kombinacja przy tak ograniczonej objętości, i to ona decyduje o trwałej, choć wąskiej, użyteczności tego tomu.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
