Seria Men-at-Arms wydawnictwa Osprey ma swoją niezmienną, użytkową estetykę - niewielki format, ograniczona liczba stron, esencjonalny tekst i barwne tablice na końcu - i tom 204 poświęcony formacjom specjalistycznym armii Wellingtona wpisuje się w ten schemat bez większych odstępstw. To pozycja z 1988 roku, licząca 48 stron, obejmująca cztery działy: artylerię, korpus inżynieryjny, transport i komisariat oraz służby medyczne brytyjskiej armii epoki napoleońskiej. Sam wybór tematu jest tu największym atutem książki - Haythornthwaite nie pisze o kolejnej formacji liniowej czy gwardyjskiej, tylko o zapleczu, które w popularnych narracjach o wojnach napoleońskich zwykle ginie w cieniu piechoty i kawalerii, a bez którego kampanie Wellingtona w Hiszpanii i pod Waterloo byłyby nie do przeprowadzenia.

Merytorycznie autor trzyma się sprawdzonej formuły - opisuje strukturę organizacyjną każdej z czterech formacji, ich liczebność, sposób rekrutacji i podporządkowanie dowódcze, a dopiero na tym tle omawia umundurowanie i wyposażenie. To podejście ma realną wartość poznawczą, bo pozwala zrozumieć, dlaczego np. komisariat składał się z niewyszkolonych cywilów działających poza dyscypliną wojskową, a służby medyczne cierpiały na chroniczny brak wykwalifikowanych chirurgów - fakty, które tłumaczą logistyczne słabości armii brytyjskiej lepiej niż niejedna monografia poświęcona samym bitwom. Słabością jest jednak to, że książka nie realizuje w pełni obietnicy zawartej w tytule: mimo odwołania do Wellingtona autor nie wyjaśnia w satysfakcjonujący sposób, czym te formacje różniły się organizacyjnie od analogicznych jednostek działających poza Półwyspem Iberyjskim czy przed objęciem dowództwa przez Wellingtona. Ten zarzut pojawia się zresztą w recenzjach czytelników na Goodreads, gdzie zwraca się uwagę, że tytuł sugeruje węższy, bardziej skoncentrowany zakres, niż faktycznie oferuje treść.

Jeśli chodzi o warstwę ilustracyjną, tablice barwne Bryana Fostena - jak w większości tomów tej serii, w których podpisywał się jako autor plansz - są rzemieślniczo solidne i wiarygodne rekonstrukcyjnie, choć nie należą do najbardziej efektownych w katalogu Ospreya. Fosten specjalizował się w precyzyjnym odwzorowaniu detali umundurowania, co w przypadku tego tomu ma znaczenie praktyczne większe niż estetyczne - dla modelarzy i rekonstruktorów wojskowych to właśnie dokładność guzików, galonów i barw formacyjnych stanowi realną wartość książki, nie walor artystyczny. Ilustracje czarno-białe uzupełniające tekst, typowe dla tej serii, pełnią funkcję dokumentacyjną i w tym wypadku dobrze wspierają opis wyposażenia technicznego - wozów amunicyjnych, sprzętu inżynieryjnego, kuźni polowych - które trudno sobie wyobrazić wyłącznie na podstawie opisu słownego.

Jako źródło faktograficzne książka broni się dobrze mimo swojego wieku. Haythornthwaite jest autorem płodnym i rzetelnym w obrębie tematyki napoleońskiej, a fragmenty dotyczące np. składu osobowego i taborowego konkretnych baterii artylerii konnej - z przywołaniem realnych przykładów, jak choćby wyposażenie jednej z brygad Mercera - pokazują, że autor operuje materiałem źródłowym, a nie ogólnikami. To sprawia, że tom nadaje się nie tylko jako wprowadzenie, lecz również jako punkt odniesienia dla bardziej zaawansowanych czytelników zainteresowanych logistyką armii brytyjskiej. Trzeba jednak pamiętać, że jest to publikacja sprzed niemal czterech dekad i w kilku miejscach nie uwzględnia nowszych ustaleń badawczych - to typowa cena, jaką płaci się za korzystanie ze starszych tomów tej serii.

Objętościowo książka jest z konieczności skrótowa - 48 stron rozłożonych na cztery różne formacje oznacza, że żaden temat nie doczekał się dogłębnego omówienia, a Czytelnik szukający szczegółowej historii operacyjnej korpusu inżynieryjnego czy medycznego wyjdzie z lektury z uczuciem niedosytu. To jednak immanentna cecha formatu Men-at-Arms, nie błąd tej konkretnej pozycji - seria z założenia ma być zwięzłym kompendium referencyjnym, a nie monografią akademicką, i w tych granicach Haythornthwaite gospodaruje miejscem sprawnie, unikając dygresji kosztem konkretów.

Podsumowując, "Wellington's Specialist Troops" to solidna, choć niepozbawiona ograniczeń pozycja o dużej wartości informacyjnej dla wąskiego, ale realnego zapotrzebowania - modelarzy, rekonstruktorów historycznych i czytelników szukających uzupełnienia wiedzy o logistycznym zapleczu armii Wellingtona. Nie jest to lektura dla kogoś szukającego narracyjnej historii kampanii, ani książka, która w pełni wyczerpuje temat zasugerowany w tytule, ale jako zwięzłe kompendium organizacyjno-mundurowe spełnia swoją funkcję solidnie i bez zbędnych ambicji, które przerastałyby format.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder