Publikacja "The British Army on Campaign (2): The Crimea 1854-56" Michaela Barthorpa, ilustrowana przez Pierre'a Turnera, to klasyczna pozycja z serii Men-at-Arms (tom 196) wydawnictwa Osprey, która po dziś dzień pozostaje dobrym punktem odniesienia dla badaczy armii wiktoriańskiej. Choć od jej premiery w 1987 roku ukazało się wiele nowszych opracowań, książka ta zachowuje wysoką wartość merytoryczną, stanowiąc wzorcowy przykład tego, jak na zaledwie 48 stronach można wyczerpująco opisać pierwszy duży konflikt zbrojny Brytyjczyków w Europie od czasów wojen napoleońskich. Należy jednak zaznaczyć, że pewne uproszczenia wynikające z formatu serii sprawiają, że jest to pozycja bardziej przystępna dla entuzjastów i modelarzy niż dla akademickich historyków szukających głębokiej analizy archiwalnej.
Struktura książki, obejmująca rozdziały takie jak "The Crimean War" (Wojna krymska) czy "Fighting Methods" (Metody walki), została zaprojektowana w sposób niezwykle pragmatyczny, co stanowi jej niewątpliwą zaletę. Barthorp w zwięzły, ale bardzo trafny sposób syntetyzuje skomplikowaną kampanię krymską, bez zbędnego dramatyzowania punktując zarówno heroizm zwykłych żołnierzy, jak i rażącą niekompetencję logistyczną oraz strategiczną brytyjskiego dowództwa. Autor trafnie zauważa, że Ekspedycja Wschodnia była armią z przypadku, wysłaną do walki z mocarstwem, którego taktyki i uzbrojenia brytyjscy dowódcy do końca nie rozumieli. Oceniając ten fragment, trzeba przyznać, że Barthorp świetnie radzi sobie z ograniczeniami objętościowymi, skupiając się na esencji konfliktu - zderzeniu przestarzałych struktur administracyjnych z nowoczesnymi wymaganiami pola walki, co czyni ten rys historyczny niezwykle pouczającym, mimo że brakuje mu głębszego kontekstu geopolitycznego, który w tak małym formacie byłby niemożliwy do zawarcia.
Z punktu widzenia miłośnika historii wojskowej, najcenniejszym elementem książki jest jednak rozdział poświęcony metodom walki oraz taktyce. Barthorp nie ogranicza się do suchego wyliczania uzbrojenia, ale analitycznie podchodzi do tego, jak brytyjska piechota i kawaleria adaptowały się do warunków bojowych, w tym do masowego pojawienia się gwintowanych muszkietów i nowej artylerii. Jest to niezwykle trafna i wnikliwa analiza, która obala mit o skostniałej taktyce brytyjskiej, pokazując, że to właśnie brutalne doświadczenia krymskie, takie jak krwawa szarża Lekkiej Brygady czy obrona przed rosyjską kawalerią, wymusiły ewolucję doktryny bojowej. Autor słusznie podkreśla, że to na Krymie brytyjska armia po raz pierwszy musiała na szeroką skalę konfrontować się z ogniem broni gwintowanej na większych dystansach, co czyni ten rozdział absolutnie kluczowym dla zrozumienia przemian ówczesnej sztuki wojennej i przejścia od taktyk napoleońskich do realiów wojny przemysłowej.
Oczywiście, w publikacjach z serii Men-at-Arms nie można pominąć kwestii umundurowania, a tutaj ogromną rolę odgrywają znakomite komentarze do plansz oraz same ilustracje Pierre'a Turnera. Prace Turnera to bezsprzecznie najmocniejszy punkt tej pozycji - jego kolorowe plansze i czarno-białe ryciny oferują niezrównany, wręcz encyklopedyczny detal, który rekompensuje zwięzłość tekstu. Oceniając warstwę wizualną, należy stwierdzić, że ilustracje te nie mają charakteru czysto dekoracyjnego, lecz stanowią wiarygodne studium tego, jak w praktyce, w warunkach surowej zimy i błota, żołnierze improwizowali i modyfikowali swoje mundury. Turner mistrzowsko oddaje chaos i pragmatyzm ówczesnego pola walki, pokazując np. jak ciężka jazda czy piechota liniowa dostosowywały swoje wyposażenie do okopów pod Sewastopolem, co czyni tę część książki bezcennym narzędziem dla rekonstruktorów, modelarzy i historyków mody wojskowej.
Analizując opinie czytelników i recepcję książki w serwisach takich jak Goodreads czy specjalistycznych forach modelarskich, widać, że spotyka się ona z uznaniem, choć średnia ocen (na 2026 r. oscylująca wokół 3.8 na 5) odzwierciedla specyfikę niszowej literatury faktu. Użytkownicy często chwalą ją za niezawodność jako szybkiego kompendium wiedzy, jednocześnie krytykując brak obszernej bibliografii czy aktualizacji o najnowsze ustalenia badawcze z ostatnich dekad. Moim zdaniem, te zarzuty są nieco na wyrost - książka Barthorpa nigdy nie aspirowała do miana ostatecznej monografii akademickiej, lecz jako przystępny, bogato ilustrowany przewodnik po brytyjskiej armii w Krymie, spełnia swoje zadanie w stu procentach, oferując świetny stosunek jakości do ceny i pozostając niezastąpionym vademecum dla początkujących i średniozaawansowanych badaczy tematu.
Podsumowując, "The British Army on Campaign (2): The Crimea 1854-56" to pozycja, która w doskonały sposób realizuje swój główny cel, jakim jest popularyzacja wiedzy o historycznym umundurowaniu i taktyce. To kawał solidnej, rzetelnej roboty historycznej, udowadniającej, że nawet skromny format broszurowy może dostarczyć ogromnej wartości, jeśli połączymy w nim precyzyjny tekst z wybitnymi ilustracjami. Dla każdego, kto interesuje się epoką wojen krymskich lub ewolucją brytyjskich sił zbrojnych w XIX wieku, jest to lektura obowiązkowa, stanowiąca trwały i wciąż aktualny fundament w każdej poważnej kolekcji poświęconej historii wojskowości, mimo upływu dekad od jej pierwszego wydania.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
