Wojna w buszu rhodezyjskim należy do tych konfliktów, które anglojęzyczna literatura wojskowa przez długi czas traktowała wybiórczo: albo ideologicznie naładowanym językiem kronik dekolonizacji, albo z perspektywy wyłącznie białych sił bezpieczeństwa, z pominięciem złożoności po stronie partyzanckiej. Tom Abbotta i Bothama wypełnia tę lukę jako pierwsza syntetyczna pozycja referencyjna dostępna szerszemu czytelnikowi anglojęzycznemu - kompaktowa, rzeczowa i pozbawiona hagiografii w obu kierunkach. W tej roli, mimo upływu czterech dekad, wciąż pozostaje punktem obowiązkowego startu.
Autorzy tworzą duo o komplementarnych kompetencjach. Peter Abbott jest wykładowcą akademickim w stanie spoczynku, specjalizującym się w armiach XIX i XX wieku słabo znanych anglofonicznemu czytelnikowi, autorem lub współautorem licznych tytułów Osprey. Philip Botham jest historykiem wojskowości, który sam służył w rhodezyjskich siłach bezpieczeństwa. To połączenie archiwisty i uczestnika nadaje tekstowi rzadką w formacie Men-at-Arms wiarygodność: Abbott dostarcza historycznej ramy i dystansu, Botham - wiedzy z pierwszej ręki o realiach służby. Efektem jest narracja, która nie popada ani w akademicki schematyzm, ani w pamiętnikarski subiektywizm.
Książka śledzi zarówno sukcesy, jak i porażki kampanii antypartyzanckiej sił bezpieczeństwa Smitha, a także powolne i krwawe narodziny niepodległego, rządzonego przez czarną większość narodu. Szczególnie wartościowe jest to, że autorzy nie ograniczają się do jednej strony barykady. Tom zawiera materiał zarówno o oddziałach Rhodesian Army, takich jak Selous Scouts i Rhodesian African Rifles, jak i o partyzantach ZIPRA i ZANLA. To decyzja strukturalna, która odróżnia tę pozycję od znacznej części publicystyki militarnej tamtej epoki, skupionej niemal wyłącznie na stronie rządowej. Opisując Patriotic Front nie jako tło dla dramatów białych żołnierzy, lecz jako odrębny podmiot z własną organizacją i strategią, Abbott i Botham sytuują konflikt we właściwym kontekście zimnowojennego zastępczego starcia mocarstw.
Słabości tomu są realne, choć w dużej mierze wbudowane w format. Autor zmuszony jest omówić piętnastoletni okres i znaczną liczbę jednostek na zaledwie 48 stronach, przez co może zarysować jedynie ogólny obraz zaangażowanych sił. Bardziej drażniącą słabością jest jednak selekcja materiału munduroznawczego: widoczna jest preferencja dla mundurów galowych i wyjściowych kosztem strojów bojowych, przez co plansze nie oddają faktycznego wyglądu żołnierzy operujących w buszu. Najbardziej symptomatycznym przykładem tej nieprzystawalności jest tylko jedna plansza poświęcona żołnierzowi RLI, i to w zielonym mundurze polowym zamiast charakterystycznych szortów z kieszonkami na piersi i wzorowanej na francuskiej czapce Bigeardu. To zarzut poważny, bo właśnie ikonografia Rhodesian Light Infantry należy do najbardziej rozpoznawalnych elementów wizualnego dziedzictwa tej wojny. Autorzy przyzwoicie zaprezentowali odznaki i insygnia rhodezyjskie, ale nie wykorzystali szansy na zamieszczenie słynnych emblematów RLI, SAS i Selous Scouts jako wstawek na planszach.
Mike Chappell jako ilustrator reprezentuje inne środowisko i inny warsztat niż Bryan Fosten, z którym często kojarzy się ilustracje Osprey z tamtej epoki. Chappell wywodzi się z rodziny aldershot z wielopokoleniowymi tradycjami wojskowymi, sam służył jako szeregowy Royal Hampshire Regiment od 1952 roku i odszedł w 1974 jako RSM, widząc służbę w Malajach, na Cyprze, w Suazi, Libii, Niemczech i Ulsterze. Malarstwo militarne zaczął uprawiać w 1968 roku, zdobywając ogólnoświatową popularność jako ilustrator wojskowy. Jego plansze dla tego tomu wyróżniają się starannością anatomiczną i poprawną oddanymi detalami ekwipunku - choć, jak wskazano powyżej, dobór scenariuszy bywa dyskusyjny. Tam, gdzie Chappell ma wolną rękę w kwestii kompozycji, a nie tylko w wierności rekonstrukcji, rezultaty są przekonujące.
Na Goodreads tom na 2026 r. oceniany jest na 3,73 przy 48 ocenach, co jak na niszowy tytuł militarny z 1986 roku sygnalizuje utrzymującą się czytelność. Recenzenci chwalą zwartość i przystępność wywodu, podkreślając, że autorom udało się zamknąć zaskakująco dużo użytecznej informacji na 48 stronach, a lektura wciąga mimo zwięzłości. Opinie krytyczne koncentrują się niemal wyłącznie na strukturalnej dysproporcji między mundurografią a analizą taktyczną - nie na błędach merytorycznych. Wyjątek stanowi jedna uwaga szczegółowa, celna i wskazująca na granicę rzetelności tego wydania: historia Selous Scouts przedstawiona w tej książce pomija rolę portugalskiej służby PIDE w formowaniu tej jednostki. To akurat pominięcie, które trudno złożyć na karb formatu - jest to po prostu luka badawcza z roku 1986, dziś możliwa do uzupełnienia przez sięgnięcie po późniejszą literaturę.
"Modern African Wars (1): Rhodesia 1965-80" pozostaje pozycją wartościową w swojej dziedzinie, o ile oceniamy ją w adekwatnym kontekście: jako zwięzły przewodnik po konflikcie, który przez długi czas był niedoreprezentowany w popularnonaukowej ofercie anglojęzycznej, nie zaś jako wyczerpujące studium operacyjne. Czytelnik pragnący pogłębić wiedzę o taktyce i specjalnych jednostkach rhodezyjskich sięgnie po nowsze opracowania; dzieje kampanii szczegółowiej omawiają tomy z serii Osprey Campaign. Ale jako punkt wyjścia i jako kompaktowa encyklopedia formacji - Abbott i Botham dostarczają czegoś, czego brak odczuwano wyraźnie przed 1986 rokiem i czego wznowienia wciąż nie zastąpiono.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
