"Russia's War in Afghanistan" (Men-at-Arms, nr 178) to pozycja wydana przez Osprey Publishing w 1986 roku, a więc opublikowana w samym środku trwającego konfliktu - i ten właśnie fakt jest kluczem do właściwej jej oceny. Tekst napisał David Isby, ilustracje barwne wykonał Ron Volstad. Książka liczy, zgodnie ze standardem serii, 48 stron i obejmuje swoim zakresem obie strony konfliktu: siły sowieckie, afgańską armię rządową (DRA) oraz mudżahedinów.

Struktura publikacji jest szersza niż w typowych tomach "Men-at-Arms" poświęconych historycznym umundurowaniom. Kolejne rozdziały omawiają kraj i jego mieszkańców, genezę inwazji, przebieg działań wojennych, organizację sił sowieckich, armię DRA, afgański ruch oporu oraz - osobno - perspektywy konfliktu. Takie ujęcie nadaje książce wyraźnie analityczny charakter: zamiast skupiać się wyłącznie na umundurowaniu i wyposażeniu, Isby podejmuje próbę syntetycznego obrazu całego konfliktu. To ambitniejsze zamierzenie, choć - jak pokażą dalsze lata - nie bez poważnego ryzyka.

Autorem tekstu jest ktoś wyjątkowo do tego zadania przygotowany. Od 1980 roku Isby zajmował się zagadnieniami afgańskimi w sposób ciągły, publikując wiele książek i artykułów na ten temat, regularnie odwiedzając region i pełniąc funkcję dyrektora organizacji pozarządowej "The Committee for a Free Afghanistan". Za swoje pisarstwo i działalność był nawet potępiany przez władze sowieckie. W Waszyngtonie pracował najpierw jako pracownik personelu kongresowego, a następnie jako doradca w sprawach bezpieczeństwa narodowego. Tak rozległa wiedza terenowa i ekspercka w pełni odczuwalna jest w tekście - Isby pisze z rzadką w serii precyzją operacyjną, a jego opis organizacji sił sowieckich i taktyki mudżahedinów wykracza daleko poza ramy ilustrowanego kompendium.

Głównym ograniczeniem publikacji jest paradoksalnie to, co stanowi jej największą zaletę: aktualność w chwili wydania. Część czytelników wskazuje, że książka jest dziś w znacznej mierze przestarzała, co jest naturalną konsekwencją tego, iż zawiera dobre informacje o wczesnych etapach inwazji sowieckiej. Rozdział "The Future" - śmiały jak na publikację naukową - siłą rzeczy stał się dokumentem epoki, a nie analizą, którą czas potwierdził. Co więcej, autor opublikował późniejszą pozycję "War in a Distant Country", obejmującą konflikt aż do początków wycofywania się Sowietów, co pozwala traktować omawiany tom jako pierwszą część nieplanowanej duologii. Czytelnik sięgający po niego dziś musi mieć świadomość, że patrzy na wojnę przez okno zamknięte przed jej końcem.

Cennym i stosunkowo trwałym elementem publikacji pozostają tablice barwne Ronalda Volstada. Volstad urodził się w 1949 roku w prowincji Alberta w Kanadzie; jego pierwsze ilustracje ukazały się w 1970 roku, a z czasem zdobył szerokie uznanie dzięki pracom dla wydawnictw Squadron i Osprey oraz Dragon Models - pracował również jako rysownik sądowy dla telewizji. W omawianym tomie szczególnie wartościowe są rekonstrukcje umundurowania i wyposażenia żołnierzy sowieckich w warunkach afgańskich, gdzie standardowy ekwipunek ulegał licznym nieregulaminowym modyfikacjom. Równie interesujące są plansze przedstawiające formacje mudżahedinów - zróżnicowane etnicznie i taktycznie ugrupowania, trudne do uchwycenia w fotografii dokumentalnej. Volstad poradził sobie z tym materiałem sprawnie, choć oczywiście ograniczenia ikonograficzne właściwe konfliktom asymetrycznym lat osiemdziesiątych siłą rzeczy obniżają pewność rekonstrukcji.

Ocena czytelników jest umiarkowanie pozytywna, co na platformie Goodreads (na 2026 r.) przekłada się na ocenę 3,5/5 przy 32 głosach. Komentatorzy na portalach sprzedażowych doceniają wartość dokumentacyjną pozycji dla pierwszej fazy konfliktu, ale nie kryją, że 48 stron to stanowczo za mało jak na temat tej wagi i złożoności. Brakuje przede wszystkim pogłębionej analizy organizacji powyżej szczebla batalionowego, szerszego omówienia logistyki i zaopatrzenia sił sowieckich, a rozdział o mudżahedinach - choć pionierski jak na swój czas - jest nieuchronnie skrótowy wobec olbrzymiego zróżnicowania ruchu oporu.

Podsumowując: "Russia's War in Afghanistan" to pozycja, która zachowuje wartość przede wszystkim jako źródło historyczne - dokument wiedzy i interpretacji dostępnych obserwatorowi z Zachodu w połowie lat osiemdziesiątych. Jako wprowadzenie w temat konfliktu dla czytelnika zainteresowanego mundurami wojskowymi i organizacją wojsk pozostaje przydatna, lecz wymaga uzupełnienia: zarówno o późniejszą pracę samego Isby'ego, jak i o nowsze tomy serii Osprey poświęcone wojnom afgańskim. Tablice Volstada bronią się samodzielnie jako materiał referencyjny dla rekonstruktorów i malarzy figurek, a tekst - mimo nieuchronnego starzenia się prognostycznych fragmentów - świadczy o kompetencji autora, który pisał o tym konflikcie z rzadką wówczas bezpośrednią znajomością tematu.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder