"American Civil War Armies (2): Union Troops" autorstwa Philipa Katchera, z ilustracjami Ronalda B. Volstada, to tom numer 177 serii Osprey "Men-at-Arms", wydany w 1986 roku. Podejmuje temat pozornie dobrze znany - armię Unii w wojnie secesyjnej - i stawia przed sobą zadanie wcale niełatwe: przedstawić na czterdziestu ośmiu stronach nie dramaturgię Gettysburga czy Antietam, lecz konkretny, szczegółowy obraz tego, jak federalny żołnierz wyglądał, co nosił i czym walczył. Paradoks, który wyznacza charakter całego tomu, brzmi następująco: armia Unii była największą, jaką Stany Zjednoczone wystawiły w swojej krótkiej historii, i pozostała taką aż do pierwszej wojny światowej - służyło w niej łącznie ponad dwa miliony siedemset tysięcy mężczyzn. Opisanie tej masy z należytą precyzją w ramach popularnej serii popularnonaukowej to przedsięwzięcie wymagające zarówno erudycji, jak i bezwzględnej selekcji materiału.
Struktura tomu odpowiada logice katalogu wyposażenia, a nie narracji historycznej. Kolejne rozdziały obejmują nakrycia głowy, płaszcze i kurtki, pozostałe elementy umundurowania, stroje jednostek zuawskich i chasseurów, oporządzenie oraz uzbrojenie, a całość zamykają opisy plansz ilustracyjnych. Taki układ bywa krytykowany jako mechaniczny, lecz w tym wypadku jest on zaletą: czytelnik szukający odpowiedzi na konkretne pytanie - czym różniły się dystynkcje pułkownika od majora, jakie buty wydawano rekrutom w 1862 roku - trafia do właściwego miejsca bez zbędnego poszukiwania. Tom sprawdza się zatem przede wszystkim jako podręczny leksykon, nie zaś jako lektura ciągła.
Philip Katcher urodził się w Los Angeles w rodzinie związanej z przemysłem filmowym, studiował na Uniwersytecie Maryland, a następnie odbył służbę wojskową w Wietnamie. Jest autorem ponad trzydziestu książek z zakresu historii wojskowości amerykańskiej i został mianowany Fellow of the Company of Military Historians za swoje prace poświęcone konfliktowi wietnamskiemu. W serii "Men-at-Arms" napisał ponad dwadzieścia tytułów, w tym cieszący się dużą popularnością pięciotomowy cykl poświęcony armiom wojny secesyjnej. Co ważniejsze dla oceny recenzowanego tomu, Katcher był aktywnym uczestnikiem rekonstrukcji historycznych, zwłaszcza z okresu XVIII i XIX wieku, i przez wiele lat pełnił funkcję redaktora naczelnego pisma "Military Images Magazine". To połączenie akademickiej rzetelności z praktyczną znajomością uniformistyki nadaje tekstowi szczególną wiarygodność - autor pisze o mundurach jako ktoś, kto je wielokrotnie widział z bliska i dotykał, a nie tylko przeglądał w archiwach.
Wartość merytoryczną tomu dobrze ilustruje rozdział poświęcony uniformom zuawskim i chasseurskim - formacjom, które w powszechnej wyobraźni funkcjonują jako barwna osobliwość, a u Katchera otrzymują precyzyjne omówienie: proweniencja wzorców, regionalne wariacje, ewolucja stroju w toku kampanii. Podobnie rzeczowy jest wątek oporządzenia: autor nie poprzestaje na opisie bagnet-pas-tornister, lecz wskazuje na standardy regulaminowe i równocześnie odnotowuje, jak daleko od tych standardów odbiegała rzeczywistość polowa. Taki tryb myślenia - zestawienie normy z praktyką - to metodologiczny atut całego opracowania. Słabszą stroną jest zwięzłość podejścia do kwestii uzbrojenia: broń strzelecka i biała zasługiwały na nieco więcej miejsca, zwłaszcza wobec zasadniczych zmian, jakie przyniosła era karabinów gwintowanych.
Ronald B. Volstad urodził się w 1949 roku w Claresholm w prowincji Alberta i spędził całe życie w Kanadzie. Rysowanie było jego pasją od najmłodszych lat, a zainteresowanie tematyką wojskową wzbudził w nim wuj, który pokazał mu zdjęcia i pamiątki ze służby w Calgary Highlanders. Choć Volstad nie mógł skorzystać ze stypendium w Alberta College of Art, rozwinął swój warsztat w sposób całkowicie samodzielny. W 1973 roku otrzymał list od Martina Windrowa z Osprey Publishing z prośbą o próbki prac i propozycją współpracy, co zapoczątkowało wieloletnią i owocną współpracę z wydawnictwem. Plansze Volstada w recenzowanym tomie potwierdzają jego reputację jednego z czołowych ilustratorów wojskowych swojego pokolenia. Osiem barwnych plansz dokumentuje rozpiętość formacji Unii - od oficerów regularnej piechoty w granatowych mundurach z pełną galonurą po żołnierzy oddziałów zuawskich w egzotycznych tunikach i turbanach. Ilustracje pełnią funkcję ściśle dokumentacyjną: Volstad nie dramatyzuje, nie kompozycjonuje na potrzeby efektu, lecz oddaje fakturę tkaniny, kolor skórzanego rzemieniowania, krój czapki kepi z chirurgiczną precyzją. Dla modelarzy i rekonstruktorów plansze te pozostają punktem odniesienia do dziś.
Ograniczenia wynikają z formuły serii i z przyjętego zakresu. Tom dotyczy wyłącznie żołnierzy Unii i stanowi jedną część cyklu, który w pozostałych woluminach obejmuje wojska Konfederacji, oddziały specjalistyczne, gwardię stanową i milicję ochotniczą. Pominięte są niemal całkowicie kwestie organizacyjne i taktyczne - jak faktycznie działały brygady i dywizje armii federalnej, jak reagowała machineria logistyczna na dramatyczne straty pod Chancellorsville czy Cold Harbor. Czytelnik zainteresowany kontekstem strategicznym, społecznym wymiarem służby wojskowej czy perspektywą żołnierza-imigranta - bo to właśnie imigranci z Niemiec i Irlandii tworzyli znaczną część szeregów Unii - musi sięgnąć po opracowania szersze.
Podsumowując, "American Civil War Armies (2): Union Troops" to pozycja solidna i użyteczna, która od czterech dekad dobrze spełnia swoją rolę w obrębie serii. Tom zasługuje na polecenie jako precyzyjny przewodnik po umundurowaniu i wyposażeniu armii federalnej, napisany przez autora łączącego wiedzę archiwalną z doświadczeniem rekonstruktora i zilustrowany przez jednego z najlepszych ilustratorów wojskowych tamtego pokolenia. Dla miłośników historii wojskowości i dziejów Ameryki doby secesji to lektura godna uwagi - pod warunkiem, że traktuje się ją jako to, czym naprawdę jest: kompetentny katalog wizualny, a nie narrację historyczną.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
