Od gorzkich klęsk i utraty terytoriów w 1805 roku Austria ciężko pracowała nad przebudową i rozbudową swojego aparatu wojskowego. W 1808 roku austriacki rząd uznał, że wraz z wybuchem wojny na Półwyspie Iberyjskim Napoleon będzie miał zbyt wiele na głowie, aby móc skierować znaczne siły do walki z nimi. 25 lutego 1809 roku Fryderyk Wilhelm Brunszwicki zawarł z Austriakami porozumienie dotyczące sformowania korpusu piechoty i jazdy, który miał walczyć u ich boku podczas inwazji na jego dawne domeny, podburzając ludność przeciwko francuskim władzom i wymierzając długo wyczekiwaną zemstę znienawidzonemu Napoleonowi.

"Brunswick Troops 1809-15" autorstwa Otto von Pivki, z ilustracjami Bryana Fostena, to klasyczna pozycja z serii Osprey "Men-at-Arms" wydana po raz pierwszy w 1985 roku. Książka poświęcona jest fascynującym i często pomijanym siłom zbrojnym Księstwa Brunszwiku-Wolfenbüttel w kluczowym okresie wojen napoleońskich – od słynnej kampanii "Czarnego Księcia" Fryderyka Wilhelma w 1809 roku, przez udział w wojnie wyzwoleńczej 1813–1814, aż po bitwę pod Waterloo w 1815 roku. To właśnie brunszwickie oddziały, wyróżniające się czarnymi mundurami i żółtymi wyłogami, zapisały się w historii jako jedni z najbardziej zdeterminowanych i lojalnych sojuszników Wielkiej Brytanii w walce przeciwko Napoleonowi.

Struktura publikacji jest przejrzysta i logiczna. Pivka rozpoczyna od rozdziału wprowadzającego, w którym omawia tło historyczne: okupację Brunszwiku przez Francuzów po bitwie pod Jeną-Auerstädt (1806), ucieczkę dziedzicznego księcia Fryderyka Wilhelma oraz jego decyzję o kontynuowaniu walki z pozycji emigracji. Następne rozdziały systematycznie opisują organizację i dzieje poszczególnych formacji: słynnego Schwarze Schar ("Czarnego Oddziału") – ochotniczego korpusu piechoty i jazdy, który w 1809 roku przebił się przez wrogie terytorium z północnych Niemiec do ujścia Wezery i dalej do Wielkiej Brytanii; brunszwickich strzelców (Jäger), huzarów i piechoty liniowej; oraz oddziałów sformowanych po 1813 roku, gdy księstwo zostało wyzwolone spod okupacji francuskiej. Autor szczegółowo relacjonuje udział tych jednostek w kluczowych kampaniach: walkach na Półwyspie Iberyjskim u boku Wellingtona, kampanii w Niderlandach w 1813–1814 roku oraz decydującej bitwie pod Waterloo, gdzie sam Fryderyk Wilhelm zginął w walce, dowodząc swoimi wojskami.

Szczególną uwagę poświęcono charakterystyce umundurowania i wyposażenia brunszwickich żołnierzy. Pivka szczegółowo opisuje ewolucję mundurów: od wczesnych, improwizowanych strojów "Czarnego Oddziału", przez ustandaryzowane czarne kurtki z żółtymi wyłogami i czarne spodnie, po finalne wzory z okresu Waterloo. Autor wyjaśnia symbolikę czarnego koloru – żałoby po utraconej ojczyźnie i śmierci ojca księcia – oraz charakterystyczne elementy wyposażenia: czaka z czaszką i skrzyżowanymi kośćmi (Totenkopf), które stały się symbolem brunszwickiej determinacji i później wpłynęły na tradycje pruskie i niemieckie. Szczególnie interesujący jest fragment poświęcony broni: muszkietom, karabinkom strzelców, szablom huzarskim oraz artylerii polowej, która towarzyszyła brunszwickim kolumnom.

Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje Bryana Fostena (1922–2012), jednego z najbardziej cenionych artystów w dziedzinie rekonstrukcji historycznej epoki napoleońskiej. Książka zawiera około 50 czarno-białych zdjęć i rysunków źródłowych oraz 8 pełnostronicowych, kolorowych plansz, które z niezwykłą precyzją odtwarzają mundury, oznaczenia, uzbrojenie i wyposażenie brunszwickich żołnierzy na przestrzeni lat 1809–1815. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami w języku angielskim, francuskim i niemieckim, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy, rekonstruktorów historycznych i wszystkich miłośników detali mundurowych. Fosten, znany z dbałości o historyczną wierność i artystyczną ekspresję, wykazuje się tu pełnym kunsztem, łącząc rzetelność badawczą z wizualną atrakcyjnością.

Autorem tekstu jest Otto von Pivka (właściwie Digby Smith), brytyjski historyk wojskowości i wieloletni współpracownik Osprey Publishing, specjalizujący się w tematyce wojen napoleońskich i armii niemieckich tego okresu. Jego styl łączy zwięzłość z rzetelnością merytoryczną, a umiejętność syntezy złożonych zagadnień organizacyjnych pozwala na przystępne przedstawienie tematu nawet czytelnikowi niebędącemu specjalistą. Pivka, autor licznych prac o armiach państw niemieckich, holenderskich i skandynawskich w epoce napoleońskiej, wykazuje się głęboką znajomością źródeł archiwalnych i ikonograficznych, co czyni jego tekst wartościowym zarówno dla czytelników popularnonaukowych, jak i badaczy.

Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Men-at-Arms": publikacja liczy zaledwie 48 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Ze względu na zwięzłość, niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew, szerszy kontekst polityczny relacji brunszwicko-brytyjskich czy porównanie z innymi kontyngentami niemieckimi w służbie brytyjskiej (Legion Niemiecki, Nassau, Hanower) – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data pierwszego wydania (1985) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych i reinterpretacji historycznych z ostatnich dekad, choć podstawowe fakty dotyczące organizacji i wyposażenia wojsk pozostają w dużej mierze aktualne.

Podsumowując, "Brunswick Troops 1809-15" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się historią wojen napoleońskich, wojskowością epoki lub poszukuje solidnego punktu wyjścia do dalszych poszukiwań na temat niemieckich kontyngentów w służbie koalicji antynapoleońskiej. Otto von Pivka stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę organizacyjną z narracją historyczną i portretami żołnierzy. Dla modelarzy i rekonstruktorów książka ma szczególną wartość dzięki wysokiej jakości planszom Bryana Fostena. Mimo upływu lat od premiery, publikacja pozostaje jednym z najbardziej użytecznych i wizualnie atrakcyjnych wprowadzeń do tematu wojsk brunszwickich – i godnym uzupełnieniem biblioteki miłośnika historii wojskowości epoki napoleońskiej.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder