Libańska wojna domowa z lat 1975–1976 pochłonęła 80 000 ofiar śmiertelnych i całkowicie podzieliła kraj wzdłuż linii frakcyjnych. Szacuje się, że powstało około 50 różnych milicji, a akty przemocy przybierały formę zarówno indywidualną, jak i zbiorową. W tej wybuchowej atmosferze nasilił się konflikt przygraniczny między Izraelem a Libanem, kulminując operacją Pokój dla Galilei – inwazją na Liban. Niniejsza książka oferuje dzień po dniu relację z inwazji i następującego po niej oblężenia Bejrutu – operacji, w której zarówno OWP, jak i Izrael ogłosiły zwycięstwo. Liczne fotografie i kolorowe plansze przedstawiają umundurowanie i wyposażenie sił izraelskich, palestyńskich oraz wielonarodowych.
"Armies in Lebanon, 1982-84" autorstwa Samuela M. Katza i Lee E. Russella, z ilustracjami Ronalda B. Volstada, to klasyczna pozycja z serii Osprey "Men-at-Arms" (tom 165), wydana po raz pierwszy w 1985 roku. Książka stanowi zwięzłe, lecz treściwe kompendium poświęcone siłom zbrojnym zaangażowanym w jeden z najbardziej złożonych konfliktów Bliskiego Wschodu końca XX wieku – wojnę libańską lat 1982–1984, obejmującą izraelską inwazję (operacja Pokój dla Galilei), oblężenie Bejrutu oraz obecność międzynarodowych sił pokojowych.
Struktura publikacji jest przejrzysta i logiczna. Autorzy rozpoczynają od rozdziału wprowadzającego Background to Chaos, w którym szczegółowo omawiają tło historyczne konfliktu: od uzyskania niepodległości przez Liban w 1943 roku, przez napięcia między frakcjami religijnymi i etnicznymi, aż po przybycie OWP i wybuch wojny domowej w 1975 roku. Następne rozdziały systematycznie relacjonują przebieg inwazji izraelskiej z czerwca 1982 roku – od przekroczenia granicy, przez walki o Tyr, Sydon i zamek Beaufort, aż po oblężenie Bejrutu i ewakuację bojowników OWP. Autorzy przedstawiają również okres po zawieszeniu broni: działalność międzynarodowych sił pokojowych (UNIFIL, MNF), zamachy terrorystyczne na koszary amerykańskich i francuskich żołnierzy w 1983 roku oraz stopniową eskalację przemocy, która doprowadziła do wycofania kontyngentów międzynarodowych w 1984 roku.
Szczególną uwagę poświęcono charakterystyce walczących stron: izraelskich Sił Obronnych (IDF) z ich taktyką, uzbrojeniem i umundurowaniem; bojowników OWP i powiązanych grup palestyńskich; libańskich milicji chrześcijańskich (Falangi, Siły Libańskie), szyickich, druzkich i lewicowych; syryjskich sił interwencyjnych; oraz kontyngentów międzynarodowych (USA, Francja, Włochy, Wielka Brytania). Katz i Russell nie tylko opisują struktury organizacyjne i wyposażenie, lecz także ukazują specyfikę walk w warunkach miejskich, wyzwania logistyczne oraz złożoność sojuszy i rywalizacji między frakcjami. Autorzy konfrontują różne źródła – izraelskie, palestyńskie, syryjskie i zachodnie – co pozwala na zrównoważone przedstawienie faktów, choć naturalnie pewne perspektywy pozostają bardziej rozwinięte niż inne.
Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje: około 50 czarno-białych zdjęć archiwalnych, w tym wiele rzadkich fotografii z pola walki, oraz 8 pełnostronicowych, kolorowych plansz autorstwa Ronalda Volstada, które z niezwykłą precyzją odtwarzają mundury, oznaczenia, uzbrojenie i wyposażenie wszystkich głównych uczestników konfliktu. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami w języku angielskim, francuskim i niemieckim, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy, rekonstruktorów historycznych i wszystkich miłośników detali mundurowych. Volstad, ceniony ilustrator specjalizujący się w tematyce wojskowej XX wieku, wykazuje się dbałością o historyczną wierność i techniczną dokładność.
Autorami tekstu są Samuel M. Katz, uznany ekspert od spraw bliskowschodnich i izraelskich sił specjalnych, oraz Lee E. Russell, doświadczony historyk wojskowości i wieloletni współpracownik Osprey. Ich współpraca gwarantuje połączenie głębokiej znajomości źródeł z przystępną prezentacją dla międzynarodowej publiczności. Katz, który w podziękowaniach wymienia współpracę z izraelskimi weteranami i libańskimi analitykami, wnosi perspektywę opartą na relacjach z pierwszej ręki, podczas gdy Russell zapewnia kontekst operacyjny i organizacyjny.
Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Men-at-Arms": publikacja liczy zaledwie 48 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Ze względu na zwięzłość, niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew, szerszy kontekst polityczny relacji izraelsko-amerykańsko-syryjskich czy długoterminowe skutki konfliktu – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data pierwszego wydania (1985) oznacza, że książka nie uwzględnia wydarzeń po 1984 roku ani nowszych reinterpretacji historycznych, choć podstawowe fakty dotyczące organizacji i wyposażenia sił pozostają aktualne.
Podsumowując, "Armies in Lebanon, 1982-84" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się historią współczesnego Bliskiego Wschodu, wojskowością lat 80. XX wieku lub poszukuje solidnego punktu wyjścia do dalszych poszukiwań na temat konfliktu libańskiego. Katz i Russell stworzyli przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę organizacyjną z narracją bojową i portretami walczących stron. Dla modelarzy i rekonstruktorów książka ma szczególną wartość dzięki wysokiej jakości planszom Volstada. Mimo upływu lat od premiery, publikacja pozostaje jednym z najbardziej użytecznych i wizualnie atrakcyjnych wprowadzeń do tematu armii walczących w Libanie na początku lat 80. – i godnym uzupełnieniem biblioteki miłośnika historii wojskowości.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
