Francuskie wojska pancerne z 1940 roku mają w literaturze popularnej gorszą reputację, niż na to zasługują. Zwykle służą jako tło dla niemieckiego Blitzkriegu i bywają sprowadzane do karykatury armii, która miała dobre czołgi i złą doktrynę. Książka Zalogi nie rozstrzyga tego sporu w pełni, ale daje czytelnikowi uporządkowaną bazę faktów, od której można zacząć.
Pod względem formalnym to skromna pozycja. Liczy 48 stron, ma ilustracje czarno-białe i kolorowe, bibliografię na s. 46–47 oraz indeks. Układ jest typowy dla serii: wstęp, rozwój konstrukcji, historia użycia bojowego oraz podsumowanie z analizą. Taka struktura jest zaletą, bo Zaloga nie rozprasza uwagi i prowadzi czytelnika od założeń projektowych do ich weryfikacji w maju i czerwcu 1940 roku.
Najmocniejszą stroną książki jest wybór osi narracji. Autor zaczyna od Renault FT i omawia jego modernizację w okresie międzywojennym, a następnie przechodzi do prób zastąpienia go przez R-35, FCM-36 i Hotchkissa H.38. To rozsądne, bo bez FT nie da się zrozumieć francuskiego myślenia o czołgu jako maszynie wspierającej piechotę. Rozdział o rozwoju konstrukcji uczciwie pokazuje, że ten model nie był irracjonalny. Wynikał z doświadczeń 1918 roku, z ograniczeń budżetowych i z przekonania, że przyszła wojna będzie powolna i metodyczna. Zaloga nie broni jednak tej koncepcji bezkrytycznie. Pokazuje, że czołgi piechoty miały sensowny pancerz, lecz niewielką mobilność operacyjną i słabe wyposażenie łącznościowe.
Równolegle autor omawia drugą rodzinę, czołgi liniowe. Zaczyna się ona od Renault D1 i D2, a kończy na Char B1 bis, najbardziej znanym francuskim czołgu tej kampanii. Tu opracowanie jest najciekawsze. B1 bis, z kadłubową armatą 75 mm i wieżą z działem 47 mm, był w maju 1940 jedną z najlepiej opancerzonych maszyn na polu walki. Zaloga trafnie przedstawia go jako konstrukcję skomplikowaną, kosztowną i paliwożerną, trudną w utrzymaniu. Ta ocena jest bardziej wartościowa niż powtarzany często zachwyt nad jego grubym pancerzem. Zwraca też uwagę na jednoosobową wieżę APX-1, która obciążała dowódcę wszystkimi zadaniami naraz. W tej książce widać wyraźnie, że wiele francuskich błędów miało charakter ergonomiczny i organizacyjny, a nie tylko techniczny.
Wadą jest dobór materiału. Zaloga ogranicza się do konstrukcji, które służyły w 1940 roku, więc poza tomem zostają czołgi kawalerii, omówione w tomie drugim (poświęconym m.in. Somua S.35 oraz rodzinom AMR i AMC). Z jednej strony taki podział jest logiczny. Z drugiej, kto kupi tylko pierwszą część, dostanie obraz niepełny: poznaje czołgi piechoty, a nie widzi najlepszej francuskiej maszyny tego okresu, czyli S.35. To ograniczenie wynika z formuły wydawniczej, ale trzeba je odnotować.
Rozdział o użyciu bojowym jest zwięzły, jak na format serii nieuniknienie. Opisy walk mają charakter przeglądowy i nie zastąpią monografii o kampanii 1940 roku. Zaloga wskazuje jednak główne przyczyny porażek: rozproszenie czołgów po małych jednostkach, brak radiostacji, wolne tempo reakcji dowodzenia i słabe zaopatrzenie. Pomaga to odeprzeć mit, że francuskie czołgi były po prostu gorsze od niemieckich. W wielu parametrach, jak pancerz i uzbrojenie, nie ustępowały, a często przewyższały Panzer III i IV z tego okresu. Przegrywały sposobem użycia. Ta teza nie jest nowa, ale w tak niewielkiej objętości przedstawiono ją czytelnie i bez nadmiernego dramatyzmu.
Warstwa ilustracyjna, za którą odpowiada Ian Palmer, spełnia swoje zadanie. Kolorowe plansze pomagają zorientować się w malowaniu i oznaczeniach jednostek, co modelarze docenią. Zdjęcia archiwalne dobrze uzupełniają tekst. Nie należy jednak oczekiwać rysunków technicznych ani szczegółowych przekrojów, tak potrzebnych przy omawianiu skomplikowanego B1 bis.
Opinie czytelników są zgodne co do wartości edukacyjnej książki. Recenzent z IPMS USA przyznał, że przed lekturą z trudem wymieniłby kilka francuskich czołgów, a dzięki książce zyskał przegląd około tuzina typów. Uznał, że przy niskiej cenie czytelnik zainteresowany tematem dostaje wartość za swoje pieniądze. Cena też jest argumentem: wydawca podaje 14 dolarów przy cenie katalogowej 20 dolarów. Za taką kwotę trudno oczekiwać więcej.
Podsumowując, to dobry wstęp do tematu, nie opracowanie ostateczne. Zaloga pisze rzeczowo, potrafi zestawić założenia konstruktorów z realiami frontu i unika ocen opartych na wygodnych kliszach. Czytelnik szukający szczegółów technicznych albo analizy operacyjnej sięgnie po coś obszerniejszego. Dla kogoś, kto chce w kilka godzin zrozumieć, czym była francuska broń pancerna w 1940 roku i dlaczego zawiodła, jest to pozycja wartościowa.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder