Pozycje z serii New Vanguard łatwo przecenić albo zlekceważyć. Dostajemy 48 stron, które mają zastąpić monografię, więc oceniać je trzeba przez pryzmat tego, co da się w takiej objętości zrobić dobrze. Książka Noppena wypada tu rozsądnie. Wydawca zapowiada w niej omówienie charakterystyk technicznych i historii bojowej amerykańskich drednotów, a układ treści to realizuje: wstęp, pięć typów okrętów, rozdział o operacjach i krótkie zakończenie. Konstrukcja jest prosta, ale w tak małej formie to zaleta. Czytelnik nie gubi się w narracji i szybko znajduje to, czego szuka.
Najmocniejszą częścią jest rozdział o typach: SOUTH CAROLINA, DELAWARE, FLORIDA, WYOMING i NEW YORK. Autor ujmuje je jako ciąg prób i poprawek, a nie katalog niezwiązanych ze sobą projektów, i to słuszna decyzja. Recenzent Cybermodeler Online zauważa, że pierwsze pięć serii miało charakter eksperymentalny, a płynące z nich wnioski posłużyły później do budowy "superdrednotów". Taka perspektywa porządkuje materiał lepiej niż suche zestawienie wyporności, kalibrów i pancerza. Warto też docenić wątek, że amerykańskie projekty okrętów jednolicie uzbrojonych w artylerię głównego kalibru powstały wcześniej niż brytyjski HMS "DREADNOUGHT", choć, jak pisze ten sam recenzent, Noppen wskazuje na "przeszkody biurokratyczne", które nie pozwoliły USA zbudować pierwszego takiego okrętu. To rzadka w literaturze popularnej, a ważna korekta utartego obrazu, i dobrze, że autor nie przemilcza kontekstu instytucjonalnego.
Słabiej wygląda dobór zakresu, choć wina leży tu częściowo po stronie formatu serii. Tytuł obiecuje lata 1914-45, tymczasem spis treści wymienia wyłącznie pięć pierwszych typów. Nie widać w nim osobnych sekcji dla późniejszych okrętów typu standard, które stanowiły trzon floty w II wojnie światowej. Czytelnik, który po tym tytule spodziewa się pełnej opowieści o drednotach aż do Pearl Harbor i dalej, może poczuć niedosyt. Sam układ każe jednak traktować książkę raczej jako opracowanie o pierwszej generacji amerykańskich drednotów i ich losach niż jako przegląd całego okresu.
Rozdział o operacjach jest naturalnym sprawdzianem całości, bo to w nim konstrukcje spotykają rzeczywistość. Opis dostępny u wydawcy podkreśla zarówno służbę w I wojnie światowej, jak i wcześniejsze straty floty liniowej w Pearl Harbor, a więc rozpiętość, która wymaga od autora wyraźnej selekcji. Przy tak ograniczonej objętości nie należy oczekiwać szczegółowych analiz taktycznych. Rozsądnie jest oczekiwać krótkich, czytelnych podsumowań kariery poszczególnych okrętów, i w tej roli książka się sprawdza. Entuzjasta bitew artyleryjskich i szczegółowych rekonstrukcji będzie jednak musiał sięgnąć po opracowania monograficzne.
Warstwa ilustracyjna to druga, obok klas okrętów, wyraźna zaleta. Wydawca podaje 35 ilustracji czarno-białych i 12 kolorowych, wśród nich pełny przekrój jedynego zachowanego na świecie drednota, czyli USS "TEXAS". Paul Wright, malarz specjalizujący się w okrętach z epoki stali i pary, to właściwy człowiek na właściwym miejscu, a przekrój okrętu-muzeum daje czytelnikowi to, czego nie zastąpi żaden opis: poczucie wnętrza kadłuba, rozmieszczenia wież, kotłowni i komór amunicyjnych. Wspomniany recenzent chwali całość jako pozycję zarówno zajmującą, jak i wartościową informacyjnie. Ocena jest życzliwa, choć nie zdradza, jak głęboko tekst sięga. Czarno-białe fotografie archiwalne pełnią funkcję uzupełniającą, a ich liczba wydaje się proporcjonalna do rozmiaru książki.
Opinie czytelników pokrywają się z tym obrazem. Na Goodreads książka ma na 2026 r. średnią 4,33 na 5 na podstawie 27 ocen, czyli wynik dobry, ale oparty na niewielkiej próbie. Oceny w tej serii mówią zwykle więcej o spełnieniu oczekiwań wobec formatu niż o wyjątkowości samej pozycji, i warto o tym pamiętać przy interpretacji liczb. Nie znalazłem też obszerniejszych recenzji krytycznych, które weryfikowałyby szczegóły techniczne, więc rzetelność liczb i dat trzeba oceniać ostrożnie i porównywać z opracowaniami wyspecjalizowanymi.
Dla kogo jest ta książka? Dla czytelnika, który dopiero wchodzi w temat amerykańskich drednotów, dla modelarza szukającego wprowadzenia do konkretnej klasy i dla miłośnika historii morskiej, który chce w jeden wieczór uporządkować wiedzę o pierwszej generacji tych okrętów. Nie jest to pozycja dla badacza ani dla kogoś, kto szuka głębokiej analizy doktryny, finansowania programów czy bitewnej taktyki. Za cenę rzędu kilkunastu funtów, a w antykwariatach nawet kilku dolarów, otrzymujemy rzetelny, dobrze zilustrowany zarys, który dobrze spełnia swoją skromną rolę.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder