Angus Konstam to jeden z najbardziej płodnych autorów piszących dla Osprey Publishing, a seria New Vanguard od lat jest wizytówką tego wydawnictwa w segmencie krótkich, mocno zilustrowanych monografii sprzętu wojskowego. "British Battleships 1914-18 (2): The Super Dreadnoughts" to drugi z dwóch tomów poświęconych brytyjskim pancernikom Wielkiej Wojny - pierwszy ("The Early Dreadnoughts") opisywał okręty uzbrojone w działa 12-calowe, ten kontynuuje opowieść od typu "ORION" po "ROYAL SOVEREIGN", czyli jednostki z artylerią 13,5- i 15-calową. Sam pomysł podziału materiału na dwa tomy jest trafny merytorycznie, bo pozwala Konstamowi poświęcić więcej miejsca każdej generacji okrętów niż w typowym, jednotomowym opracowaniu - i to jest chyba największa zaleta tej książki na tle konkurencji.
Układ treści jest klasyczny dla New Vanguard: wstęp historyczny, rozdział "Design & Development" poświęcony ewolucji projektów - od "ORION", przez "KING GEORGE V" i "IRON DUKE", po "QUEEN ELIZABETH" i "ROYAL SOVEREIGN", z osobnymi wzmiankami o "ERIN" i "CANADA", czyli okrętach zarekwirowanych z zamówień zagranicznych, następnie rozdział "Operational History" opisujący służbę bojową tych jednostek, po czym bibliografia i indeks. Ten podział sprawdza się dobrze - rozdział projektowy daje czytelnikowi solidne podstawy techniczne (opancerzenie, artyleria, napęd), a rozdział operacyjny przekłada te dane na konkretną historię, łącznie z udziałem "szybkich pancerników" w bitwie jutlandzkiej w 1916 roku. Wojna wybuchła zanim Royal Navy zdążyła w pełni przetestować te nowe okręty, więc wiele wniosków wyciągano dopiero w praktyce, często drogą bolesnych doświadczeń. To jest mocna strona książki - Konstam nie poprzestaje na suchym katalogu parametrów, tylko konsekwentnie łączy dane techniczne z ich praktycznymi konsekwencjami bojowymi, co w tym formacie wcale nie jest oczywiste.
Warstwa ilustracyjna to standardowo dla serii mocny punkt - trzydzieści fotografii czarno-białych i siedem barwnych, uzupełnionych o plansze Paula Wrighta, w tym rysunki przekrojowe i barwne rekonstrukcje sylwetek poszczególnych typów. Wright to rzemieślnik solidny, choć nie olśniewający - jego prace w tej serii mają wartość dokumentacyjną większą niż artystyczną, ale dla czytelnika zainteresowanego rozpoznawaniem sylwetek okrętów czy modelarza szukającego referencji to walor kluczowy, a nie kosmetyczny.
Odbiór książki wśród czytelników jest wyraźnie pozytywny - na Amazonie na 2026 r. utrzymuje notę rzędu 4,6 na 5 przy kilkudziesięciu ocenach, co jak na wąską, specjalistyczną publikację jest wynikiem bardzo dobrym. Jeden z recenzentów zwrócił uwagę na coś, co sam uważam za trafną obserwację: wiele książek o okrętach wojennych cierpi na przeładowanie faktami przy jednoczesnym braku narracyjnej płynności, tymczasem ta pozycja czyta się gładziej niż przeciętna publikacja tego typu, choć okupione jest to pewną powierzchownością w szczegółach technicznych. Zgadzam się z tą oceną - Konstam pisze przystępnie, unika żargonu bez wyjaśnienia, ale rzeczywiście czytelnik szukający na przykład dokładnych tabel opancerzenia burtowego czy szczegółowej chronologii modernizacji w czasie wojny może wyjść z lektury lekko niezaspokojony. Podobnie ocenił książkę recenzent serwisu Cybermodeler Online, chwaląc zwięzłość i przystępność opisu rozwoju konstrukcyjnego oraz służby wojennej poszczególnych klas, przy jednoczesnym docenieniu tabel i rozbudowanych podpisów pod ilustracjami jako uzupełnienia głównego tekstu.
Ograniczenia tej książki wynikają przede wszystkim z formatu, a nie z niedbalstwa autora. Czterdzieści osiem stron to bardzo mało miejsca na siedem typów okrętów liniowych, więc siłą rzeczy część wątków - choćby powojenne losy jednostek czy szczegółowa analiza modernizacji artylerii przeciwlotniczej - zostaje potraktowana skrótowo. To nie jest książka dla kogoś, kto szuka monografii poziomu Randala Graya czy Normana Friedmana; to raczej solidny punkt wyjścia i szybkie, uporządkowane wprowadzenie, które świetnie sprawdzi się jako uzupełnienie bardziej rozbudowanych opracowań, a nie ich substytut. Warto też zaznaczyć, że książka wymaga znajomości pierwszego tomu, jeśli czytelnik chce mieć pełny obraz rozwoju brytyjskich drednotów od 1906 roku - sama w sobie zaczyna się dość mocno "w środku" opowieści.
Podsumowując, to solidna, rzemieślniczo dopracowana pozycja w typowym dla New Vanguard stylu - zwięzła, dobrze zilustrowana i sprawnie napisana, choć siłą rzeczy niepogłębiona. Dla modelarzy, hobbystów historii marynarki wojennej pierwszej wojny światowej i osób szukających szybkiego wprowadzenia do tematu super-drednotów Royal Navy to zakup w pełni uzasadniony; dla badaczy szukających materiału źródłowego czy dogłębnej analizy technicznej będzie to raczej punkt startowy niż ostateczne źródło wiedzy.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
