Seria New Vanguard wydawnictwa Osprey ma swoją utrwaloną formułę: 48 stron, twarda struktura tematyczna, mnóstwo ilustracji i minimum publicystyki. Ian Castle, autor piszący dla Ospreya od kilkunastu lat i związany z Airship Heritage Trust, trzyma się tej formuły z dyscypliną, która w tym wypadku wychodzi tematowi na dobre. Sterowce brytyjskie to temat systematycznie pomijany w popularnej historii wojskowej - niemieckie zeppeliny zdominowały wyobraźnię czytelników na tyle mocno, że opublikowanie zwartego, rzetelnego kompendium o brytyjskim programie sterowcowym jest samo w sobie wartością, niezależnie od jakości wykonania.
Układ książki jest logiczny i dobrze przemyślany: po wstępie historycznym następują rozdziały poświęcone typom sterowców, organizacji lotnictwa Armii, samym konstrukcjom armijnym, wczesnym sterowcom Marynarki, służbie w pierwszych miesiącach wojny, sterowcom morskim z lat 1914-18, jednostkom półsztywnym (SR), sterowcom sztywnym oraz działaniom bojowym floty sterowcowej, zamkniętym podsumowaniem, bibliografią i indeksem. Taki podział pozwala Castle'owi uniknąć chaotycznego skakania między konstrukcjami a operacjami - czytelnik najpierw dostaje aparat pojęciowy (różnica między sterowcem sztywnym, półsztywnym i miękkim jest wyjaśniona precyzyjnie, bez zbędnego uproszczenia), a dopiero potem chronologię użycia bojowego. To rozwiązanie sprawdza się lepiej niż układ czysto chronologiczny, bo pozwala śledzić rozwój konkretnych typów - SS, Coastal, SSZ, NS, R.31 - bez gubienia wątku.
Merytorycznie książka jest najmocniejsza tam, gdzie opisuje sterowce niesztywne, czyli tzw. blimpy. Castle pokazuje przekonująco, że mimo technologicznego zapóźnienia Wielkiej Brytanii wobec Niemiec - kraj wszedł w wojnę bez programu sterowców sztywnych i z garstką jednostek innego typu - Brytyjczycy znaleźli własną, skuteczną niszę: patrolowanie wód przybrzeżnych i eskortowanie konwojów w walce z okrętami podwodnymi. Autor jednego z recenzowanych periodyków, Robert Guttman z "Aviation History", trafnie zauważył, że działania brytyjskich blimpów były operacyjnie równie skuteczne, jeśli nie skuteczniejsze, od niemieckich zeppelinów, mimo że nie zyskały porównywalnego rozgłosu - bo działały nad morzem, z dala od oczu ludności cywilnej, podczas gdy zeppeliny bombardowały miasta niemal co noc. To jest właśnie ten typ obserwacji, który czyni książkę wartościową: Castle nie tylko referuje fakty, lecz buduje z nich argument o niedocenionej skuteczności brytyjskiego podejścia.
Słabszym elementem jest z konieczności powierzchowność - 48 stron to zbyt mało, by wyjaśnić, dlaczego konkretne decyzje konstrukcyjne były podejmowane, jak zmieniały się kolejne wersje danej klasy sterowca czy jakie problemy techniczne stały za poszczególnymi modyfikacjami. Jeden z recenzentów na Amazonie zauważył, że książka nie tłumaczy przyczyn zmian w projektach poszczególnych typów, i trudno się z tym nie zgodzić - to jednak ograniczenie gatunkowe serii, nie błąd autorski. Castle świadomie napisał wprowadzenie, nie monografię, i jako wprowadzenie broni się bardzo dobrze: daje czytelnikowi solidną mapę tematu, po której można się dalej poruszać z bibliografiami specjalistycznymi w ręku.
Program sterowców sztywnych, opisany w drugiej połowie książki, jest potraktowany bardziej krytycznie i słusznie - to była gałąź rozwoju, która skończyła się katastrofą R.101 w 1930 roku i faktycznie zamknęła brytyjską erę lotnictwa lżejszego od powietrza. Castle nie ucieka od tego, że program sztywny był kosztowną porażką w porównaniu z niemieckimi osiągnięciami w tej dziedzinie, co dobrze równoważy wcześniejszą pochwałę blimpów - książka nie jest laurką dla brytyjskiej techniki jako takiej, tylko rzeczową oceną dwóch różnych ścieżek rozwojowych, z których jedna się sprawdziła, a druga nie.
Warstwa ilustracyjna, przygotowana przez Tony'ego Bryana i Giuseppe Ravę, jest mocną stroną wydania. Przekrojowe rysunki konstrukcyjne pokazują wnętrze gondoli i układ komór gazowych z dokładnością, której nie da się osiągnąć samym tekstem, a barwne plansze akcji - choć siłą rzeczy nieco teatralne, jak to bywa w tej serii - dobrze oddają skalę i kruchość tych maszyn. Recenzent serwisu Modeling Madness określił materiał fotograficzny i ilustracyjny jako fascynujący i wciągający, co pokrywa się z ogólnym odbiorem: to jest książka, którą się ogląda niemal tak samo intensywnie, jak czyta.
Odbiór książki wśród czytelników jest wyraźnie pozytywny, choć bez entuzjazmu bezkrytycznego. Na Amazonie i w recenzjach branżowych powtarza się ta sama opinia: to solidne, przystępne wprowadzenie do tematu, polecane szczególnie tym, którzy dotąd znali sterowce wyłącznie z historii zeppelinów i Hindenburga. Jeden z recenzentów trafnie doradził, by traktować tę pozycję jako punkt wyjścia - przeczytać ją najpierw, a potem sięgać po monografie poświęcone konkretnym typom sterowców. To chyba najuczciwsza rekomendacja, jaką można sformułować: książka Castle'a nie zastąpi specjalistycznej literatury, ale skutecznie otwiera drzwi do tematu, który zasługuje na więcej uwagi, niż zwykle dostaje.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
