"US Field Artillery of World War II" autorstwa Stevena J. Zalogi, z ilustracjami Briana Delfa, to tom numer 131 serii Osprey "New Vanguard", wydany w 2007 roku. Podejmuje temat, który w popularnej literaturze o drugiej wojnie światowej zajmuje miejsce paradoksalnie marginalne - mimo że to właśnie artyleria polowa decydowała o wynikach wielu kluczowych starć. Stany Zjednoczone weszły do wojny jako niekwestionowany lider w dziedzinie artylerii polowej - a jednak droga do tej pozycji, wiedząca przez upokorzenia pierwszej wojny światowej i żmudny wysiłek modernizacyjny lat trzydziestych, pozostaje rzadko opisywana w sposób syntetyczny i przystępny. Tom Zalogi wypełnia tę lukę z rozmysłem.
Struktura książki obejmuje dziedzictwo pierwszej wojny światowej, artylerię polową dywizji, ciężką artylerię korpuśną, wymiar międzynarodowy oraz kwestię motoryzacji sprzętu, zamkniętą komentarzem do plansz barwnych. Porządek ten jest merytorycznie uzasadniony: Zaloga nie poprzestaje na inwentaryzacji sprzętu, lecz prowadzi czytelnika przez logikę instytucjonalną, pokazując, jak wnioski z lat 1917–1918 przełożyły się na konkretne decyzje doktrynalne i konstrukcyjne. Szczególną uwagę autor poświęca innowacjom, które przesądziły o skuteczności amerykańskiej artylerii - motoryzacji zwiększającej mobilność, centralom ognia (Fire Direction Centers) wzmacniającym skoordynowane uderzenie, obserwacji lotniczej i łączności radiowej. To właśnie te rozdziały stanowią najsilniejszą część tomu: zamiast suchego katalogu kalibrów i zasięgów, czytelnik otrzymuje obraz systemu bojowego, który był czymś więcej niż sumą swoich dział.
Steven J. Zaloga (ur. 1952) jest amerykańskim historykiem i konsultantem obronnym, absolwentem historii Union College i Columbia University, wieloletnim analitykiem sektora lotniczo-kosmicznego, a zarazem autorem licznych książek poświęconych technologii wojskowej i historii armii - ze szczególnym naciskiem na US Army okresu drugiej wojny światowej oraz Związek Radziecki. Jego dorobek przekracza sto tytułów, a publikacje Osprey stanowią ich rdzeń. W przypadku omawianej książki widać wyraźnie, że autor porusza się po własnym terenie: narracja jest zwarta i pozbawiona dydaktycznego moralizowania, a oceny - choćby dotyczące ograniczeń budżetowych okresu międzywojennego - formułowane są z analityczną precyzją kogoś, kto zna kontekst instytucjonalny armii amerykańskiej od podszewki. Zaloga przyznaje zresztą, że zainteresowanie armią amerykańską drugiej wojny światowej wyniósł dosłownie z domu - jego ojciec i dziadek służyli jako żołnierze. Ta prywatna genealogia nie przesądza oczywiście o wartości naukowej, lecz nadaje pisarstwu pewien nieoczywisty osobisty wymiar.
Brian Delf jest ilustratorem, którego prace recenzenci wyróżniają jako precyzyjne i informacyjnie wiarygodne - szczególnie w zestawieniu z bardziej widowiskowymi, lecz mniej dokładnymi ilustracjami, które pojawiają się w nowszych tomach Osprey. Barwne plansze przedstawiają poszczególne typy dział w przekrojach technicznych oraz w kontekście bojowym, pełniąc przede wszystkim funkcję dokumentacyjną. Tom uzupełniają liczne fotografie czarno-białe. Połączenie materiału fotograficznego z rysunkami technicznymi sprawia, że książka jest szczególnie przydatna dla modelarzy i rekonstruktorów - co nie jest zarzutem, lecz świadomym określeniem grupy odbiorców, dla której tego rodzaju opracowania są wciąż niezastąpione.
Ograniczenia wynikają - jak w przypadku całej serii - z narzuconej objętości i formuły. Czytelnicy zwracają uwagę na brak szczegółowych opisów zastosowania dział w konkretnych bitwach: tom jest znakomitym przewodnikiem po sprzęcie i doktrynie, ale nie zastąpi studiów operacyjnych poświęconych, powiedzmy, kampanii w Normandii czy przełamaniu Linii Zygfryda. Mnogość oznaczeń, skrótów i akronimów może też przytłaczać czytelnika niezaznajomionego ze specjalistyczną terminologią wojskową. To typowe ograniczenie serii, w której encyklopedyczność nieuchronnie ściera się z czytelnością. Warto też zaznaczyć, że perspektywa jest wyłącznie amerykańska - kwestia porównawcza z artylerią sowiecką, brytyjską czy niemiecką pojawia się jedynie marginalnie, co przy deklarowanej tezie o przewadze artylerii US Army w drugiej wojnie światowej pozostawia pewien niedosyt badawczy.
Podsumowując, "US Field Artillery of World War II" to opracowanie rzetelne, napisane przez autora o niekwestionowanej kompetencji i zaopatrzone w ilustracje, które stanowią rzeczywistą wartość dodaną, a nie jedynie ozdobę. Jak ocenia J.E. Kaufmann, autor wykonał znakomitą pracę, opisując amerykańską artylerię polową okresu drugiej wojny światowej - i trudno z tą opinią polemizować. Dla czytelnika chcącego szybko i solidnie opanować organizację, sprzęt i doktrynalne innowacje US Army w zakresie artylerii jest to pozycja pierwszego wyboru. Tym, którzy oczekują głębokiej analizy operacyjnej lub porównawczej - pozostanie punktem wyjścia, nie zaś celem samym w sobie.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
