Niniejsza książka omawia koncepcję Battlekreuzera – niemieckich krążowników liniowych, znanych w ojczyźnie jako Große Kreuzer (duże krążowniki), które budowano w ramach ścisłych limitów budżetowych, przez co ich projekty stanowiły kompromis między czynnikami wymienionymi w filozofii konstrukcyjnej. Szczegółowo przedstawiono historię poszczególnych okrętów, ze szczególnym naciskiem na ich doświadczenia bojowe i rozmieszczenie w trakcie konfliktu, a autor Gary Staff wykorzystuje w opracowaniu różnorodne dokumenty oficjalne oraz osobiste relacje naocznych świadków. Battlekreuzer wykazywał niezwykłą zdolność do przyjmowania uszkodzeń bojowych, czego dowodem był Goeben, który podczas jednej z akcji przetrwał trafienie pięcioma minami. Kolorowe tablice artystyczne, szczegółowe rysunki techniczne oraz fotografie uzupełniają i wzbogacają angażującą narrację tekstu.

"German Battlecruisers 1914-18" autorstwa Gary'ego Staffa, z ilustracjami Briana Delfa, to tom numer 124 serii Osprey "New Vanguard", wydany w czerwcu 2006 roku. Książka dokumentuje historię jednego z najbardziej fascynujących i kontrowersyjnych typów okrętów wojennych epoki - niemieckiego Großen Kreuzera, który miał łączyć prędkość krążownika z uzbrojeniem i opancerzeniem pancernika, i który w praktyce okazał się maszyną bojową wyjątkowo odporną na uszkodzenia, choć obciążoną fundamentalnym dylematem konstrukcyjnym dotyczącym priorytetu prędkości nad ochroną.

Struktura książki obejmuje sześć rozdziałów: filozofię projektu i wymagania taktyczne, ograniczenia budżetowe, rozwój techniczny, historię służby, analizę uszkodzeń bojowych oraz appendiks z danymi technicznymi i bibliografią. Staff prowadzi narrację od pierwszych koncepcji Großen Kreuzera jako niezależnej jednostki rozpoznawczej zdolnej do walki w linii bojowej, przez trzy typy okrętów - "VON DER TANN", "MOLTKE"/"GOEBEN" i "DERFFLINGER" - aż po Julandę jako punkt kulminacyjny całej historii operacyjnej tych jednostek. Każdemu okrętowi poświęcono osobną historię służby, co pozwala czytelnikowi śledzić indywidualne losy jednostek na tle szerszych operacji Hochseeflotte.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się szczególnie w rozdziale poświęconym odporności bojowej - wątku, który w literaturze o I wojnie morskiej bywa traktowany marginalnie. Staff dokumentuje niezwykłą wytrzymałość niemieckich krążowników liniowych: "GOEBEN", który przeżył pięć trafień minami w jednej operacji; "SEYDLITZ", który po trafieniu torpedą i 21 pociskami pod Julandą powrócił do portu; "DERFFLINGER", który przyjął 21 trafień ciężkimi pociskami, stracił 157 ludzi i mimo to nie zatonął. Autor przekonująco argumentuje, że niemieckie krążowniki liniowe - inaczej niż ich brytyjskie odpowiedniki, które pod Julandą eksplodowały jedna po drugiej - reprezentowały odmienny kompromis konstrukcyjny, gdzie ochrona była traktowana poważniej niż oficjalnie przyznawano.

Przyjęcie książki było bardzo pozytywne. Scott Van Aken z Modelingmadness ocenił ją jako znakomitą pozycję o tych niezwykle interesujących okrętach i doskonałe wprowadzenie dla czytelników szukających podstawowej wiedzy na ten temat. Mark R. Condeno w "Canadian Army Journal" pisał, że książka jest wyjątkowo starannie napisana i nadzwyczajnie udokumentowana, i gorąco polecał ją historykom morskim, modelarzom, specjalistom od uzbrojenia morskiego i inżynierom. Część czytelników na Goodreads wskazywała jednak na wyraźne sympatie autora wobec Cesarskiej Marynarki Wojennej - wykraczające, zdaniem krytyków, poza poziom normalnego zaangażowania badacza w temat - co w ocenie tych czytelników rzutowało na zrównoważenie narracji, choć ilustracje, dane techniczne i schematy opancerzenia pozostawały w ich opinii doskonałym źródłem technicznym.

Materiał wizualny Briana Delfa - ilustratora, którego precyzyjne i szczegółowe plansze techniczne są jedną z wizytówek morskiej podserii "New Vanguard" - obejmuje profile burtowe okrętów poszczególnych typów z zaznaczonymi schematami opancerzenia, plansze barwne ukazujące okręty w charakterystycznym szarym malowaniu Hochseeflotte oraz rekonstrukcje scen bojowych. Recenzenci zgodnie wskazywali na wysoką jakość ilustracji jako wyróżnik tomu, szczególnie schematy opancerzenia, które pozwalają czytelnikowi samodzielnie ocenić kompromisy projektowe dokonywane przez konstruktorów poszczególnych klas.

Gary Staff miał przez całe życie pasję do historii Cesarskiej Marynarki Wojennej i przetłumaczył wiele współczesnych dokumentów i wspomnień z języka niemieckiego - co nadaje jego pracom unikalny dostęp do źródeł pierwotnych niedostępnych dla anglojęzycznych badaczy nieczytających w oryginale. Była to jedna z jego pierwszych publikacji dla Osprey, zapowiadająca serię opracowań o okrętach Hochseeflotte - w tym późniejsze tomy o pancernikach - którą konsekwentnie rozwijał przez kolejne lata. Brian Delf, współpracujący z Osprey od ponad trzech dekad, jest jednym z najbardziej doświadczonych ilustratorów serii "New Vanguard" w zakresie tematyki morskiej.

Ograniczenia wynikają z formatu serii i specyfiki tematu. Ograniczona liczba zaledwie siedmiu krążowników liniowych - co jeden z recenzentów ironicznie wskazywał jako zaletę, dającą autorowi przestrzeń na rzetelny przegląd operacji - sprawia jednak, że przy 48 stronach każda jednostka jest omówiona stosunkowo skrótowo. Szerszy kontekst strategiczny roli Hochseeflotte, polityczne napięcia między admiralicją a cesarzem dotyczące użycia floty oraz porównanie z brytyjską koncepcją krążownika liniowego Fishera - wątki, które pozwoliłyby w pełni zrozumieć sens istnienia tych okrętów - zostały zarysowane ogólnie. Kwestia stronniczości narracyjnej, sygnalizowana przez część czytelników, jest zastrzeżeniem wartym odnotowania przy lekturze rozdziałów poświęconych ocenie decyzji taktycznych.

Podsumowując, "German Battlecruisers 1914-18" to solidne i wyjątkowo dobrze udokumentowane kompendium - szczególnie wartościowe dzięki dostępowi autora do niemieckojęzycznych źródeł pierwotnych i wnikliwej analizie technicznej odporności bojowej okrętów. Staff stworzył pozycję, która jednocześnie sprawdza się jako przystępne wprowadzenie dla nowych czytelników tematu i jako rzetelne źródło techniczne dla historyków morskich i modelarzy. Dla miłośników historii I wojny morskiej, bitwy jutlandzkiej i historii Hochseeflotte - lektura godna polecenia, z zachowaniem świadomości perspektywy autora.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder