HMMWV, lepiej znany jako Humvee lub Hummer, wyznaczył światowy standard dla wojskowych pojazdów taktycznych od momentu wprowadzenia do US Army w latach 80. XX wieku. Zaprojektowany jako następca jeepa z czasów II wojny światowej, o większej ładowności, Humvee okazał się pojazdem niezwykle uniwersalnym, zdolnym do adaptacji do szerokiego spektrum zadań – w tym jako nosiciel uzbrojenia, wyrzutnia pocisków, pojazd dowodzenia oraz inne wyspecjalizowane warianty. Niniejsza książka przedstawia historię rozwoju i zastosowania Humvee oraz jego wariantów, w tym najnowsze rodziny opancerzonych wersji używanych w Iraku w latach 2003–2005, a także jego adopcję do pełnienia ról pokojowych na całym świecie.
"HMMWV Humvee 1980-2005: US Army Tactical Vehicle" autorstwa Stevena J. Zalogi, z ilustracjami Hugha Johnsona, to tom numer 122 serii Osprey "New Vanguard", wydany w kwietniu 2006 roku. Książka dokumentuje historię pojazdu, który - zaprojektowany jako następca legendarnego Jeepa z II wojny światowej - stał się przez ćwierć wieku absolutnym światowym standardem armijnego pojazdu taktycznego, a zarazem jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli amerykańskiej potęgi wojskowej przełomu XX i XXI wieku.
Struktura książki jest chronologiczno-tematyczna i obejmuje dziesięć rozdziałów: genezę programu HMMWV i pojazdy, które zastąpił, pierwszą generację seryjną, debiut bojowy, rodzinę wariantów, pierwsze kroki w kierunku opancerzenia, wyzwanie Operacji Iracka Wolność, kolejne etapy hartowania pojazdu, rozwiązania nowej generacji, warianty wyspecjalizowane - rakietowe i elektroniczne - oraz służbę w armiach innych państw. Taki układ pozwala czytelnikowi śledzić zarówno ewolucję techniczną HMMWV, jak i dramatyczną zmianę wymagań operacyjnych, jaka dokonała się między pierwotną koncepcją pojazdu taktycznego a jego rzeczywistą służbą w warunkach asymetrycznych konfliktów w Iraku i Afganistanie.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się umiejętnym połączeniem historii technicznej z operacyjną i doktrynalną. Zaloga pokazuje, jak HMMWV - zaprojektowany z myślą o mobilności i ładowności, nie zaś o ochronie balistycznej - zderzył się z brutalną rzeczywistością walk w terenie zurbanizowanym, gdzie improwizowane ładunki wybuchowe IED i ostrzał z broni małokalibrowej wymusiły ciągłą ewolucję opancerzenia. Wątek transformacji pojazdu od lekkiego, otwartego nośnika broni po coraz cięższe wersje opancerzone - kosztem mobilności i możliwości transportu lotniczego - jest jednym z bardziej przekonujących przykładów napięcia między wymaganiami projektowymi a realiami współczesnego pola walki. Pismo "Military Vehicles" oceniło pozycję jako doskonałe wprowadzenie do tej rodziny pojazdów, z bonusem w postaci wielu wciągających fotografii akcji niedostępnych gdzie indziej.
Przyjęcie książki było pozytywne, choć recenzenci sygnalizowali pewne zastrzeżenia. Recenzent "Armchair General" podkreślał, że Zaloga - jako płodny i szanowany autor piszący o nowoczesnym sprzęcie wojskowym - sprawnie prowadzi czytelnika przez historię projektu, który stał się HMMWV, i mimo ograniczonej objętości 48 stron dostarcza znaczną ilość informacji i fotografii. Część czytelników wyrażała jednak niedosyt: jeden z recenzentów wskazywał, że gdyby objętość była dwukrotnie większa, byłaby to pozycja pięciogwiazdkowa, inny zaś zarzucał nadmierne skupienie na identyfikacji drzwi poszczególnych wersji kosztem głębszej analizy technicznej. Niemcy - ważna część europejskiej publiczności Osprey - oceniali tom jako miłe, lekkie wprowadzenie w temat, niewystarczające jednak dla czytelnika szukającego poważnej głębi technicznej.
Materiał wizualny Hugha Johnsona obejmuje plansze barwne dokumentujące poszczególne warianty HMMWV w służbie US Army i innych użytkowników - od podstawowego M998 przez wersje rakietowe z wyrzutniami TOW i Stinger po opancerzone M1114 z charakterystycznymi klatkami ochronnymi stosowanymi w Iraku. Fotografie archiwalne, w znacznej części z operacji w Somalii, na Bałkanach i w Iraku, uzupełniają narrację o autentyczne ujęcia pojazdów w warunkach bojowych i pokojowych misji stabilizacyjnych na całym świecie - co "Military Vehicles" oceniało jako szczególny walor pozycji wobec trudnej dostępności takich zdjęć w innych źródłach.
Steven J. Zaloga wnosi do tematu unikalne połączenie kompetencji analitycznych i historycznych. Jako starszy analityk Teal Group Corp. specjalizujący się w międzynarodowym handlu systemami rakietowymi i pojazdami wojskowymi, adiunkt w Instytucie Analiz Obronnych i wieloletni korespondent "Jane's Intelligence Review", dysponuje dostępem do informacji i perspektywą analityczną niedostępną autorom wywodzącym się wyłącznie z tradycji historiograficznej. Hugh Johnson, doświadczony freelancer cyfrowy znany z tomu o T-54 i T-55 w tej samej serii, zapewnia spójność wizualną z poprzednimi tomami.
Ograniczenia są podobne jak w przypadku poprzedniego tomu Zalogi w serii i wynikają z formatu oraz momentu wydania. 48 stron przy tak rozbudowanej rodzinie wariantów - John Prigent z Missing-Lynx wskazywał, że HMMWV istnieje w zadziwiającej liczbie wersji od podstawowego M998 po najnowsze modernizacje A2 - wymusza radykalną selekcję. Rok wydania (2006) oznacza, że późniejsze doświadczenia z Iraku i Afganistanu, program następcy JLTV oraz pełna skala problemów z IED, które ostatecznie skłoniły US Army do poszukiwania pojazdów MRAP, nie zostały uwzględnione. Czytelnik szukający szczegółowych danych technicznych powinien sięgnąć po odpowiednie instrukcje techniczne US Army - co sam format serii zresztą sugeruje przez zamieszczenie krótkiej bibliografii dalszych lektur.
Podsumowując, "HMMWV Humvee 1980-2005" to przystępne i dobrze ilustrowane kompendium dokumentujące ćwierćwiecze historii pojazdu, który na trwałe zmienił standardy armijnej mobilności taktycznej. Zaloga zdołał w skromnej objętości opowiedzieć historię HMMWV zarówno jako osiągnięcia inżynieryjnego, jak i jako studium przypadku adaptacji sprzętu do zmieniających się wymagań pola walki. Dla czytelnika szukającego wprowadzenia w temat, miłośników współczesnego sprzętu wojskowego i modelarzy zainteresowanych wariantami z Iraku - pozycja warta uwagi, choć z wyraźną świadomością jej ograniczeń objętościowych.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
