Pocisk Scud został opracowany jako centralny element radzieckich planów prowadzenia wojny nuklearnej w sercu Europy. Nigdy jednak nie został użyty w swojej pierwotnej roli, a zamiast tego stał się symbolem zmieniającego się charakteru wojny po zakończeniu zimnej wojny. Siły zbrojne Saddama Husajna w Iraku były niemal bezradne wobec wojsk koalicji podczas wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku; jedyną bronią, jaką Irak mógł wykorzystać do zadania obrażeń siłom koalicji, był jego arsenał pocisków Scud. Niniejsza książka przedstawia historię rozwoju i warianty pocisku oraz jego systemów startowych, jego proliferację poza Zachodem, a także jego rolę w konfliktach na całym świecie.
"Scud Ballistic Missile and Launch Systems 1955-2005" autorstwa Stevena J. Zalogi, z ilustracjami Lee Raya i Jamesa Lauriera, to tom numer 120 serii Osprey "New Vanguard", wydany w 2006 roku. Książka dokumentuje pięćdziesięcioletnią historię jednego z najbardziej rozpoznawalnych i politycznie znaczących systemów rakietowych w dziejach zimnej wojny i konfliktów postzimnowojennych - radzieckiego pocisku balistycznego R-17 Elbrus, na Zachodzie powszechnie nazywanego Scudem, który od lat 50. do dziś pozostaje w arsenałach kilkudziesięciu państw i jest synonimem proliferacji broni rakietowej poza krąg mocarstw.
Struktura książki jest tematyczno-chronologiczna i obejmuje genezę i rozwój programu Scud jako radzieckiej odpowiedzi na zachodnią broń taktyczną, kolejne warianty rakiety od R-11 po R-17 i ich systemy startowe, historię eksportu i proliferacji - w tym modyfikacje irackie, północnokoreańskie i irańskie - oraz historię operacyjną: użycie w wojnie Jom Kippur, wojnie iracko-irańskiej i wojnie w Zatoce Perskiej w 1991 roku. Zaloga zamyka narrację omówieniem aktualnego statusu systemu i perspektyw jego następców. Aneks zawiera szczegółowe dane techniczne poszczególnych wariantów.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się połączeniem perspektywy technicznej z operacyjną i polityczną. Zaloga pokazuje, jak Scud - zaprojektowany jako taktyczna broń nuklearna dla europejskiego teatru działań - stał się z czasem niemal wyłącznie konwencjonalnym narzędziem terroru i odstraszania w rękach państw Trzeciego Świata, z dramatycznym kulminacyjnym epizodem w postaci irackich ataków na Izrael i Arabię Saudyjską podczas Operacji Pustynna Burza w 1991 roku. Autor rzetelnie dokumentuje zarówno rzeczywiste możliwości systemu - ograniczoną celność, zależność od mobilnych wyrzutni TEL i MAZ-543 - jak i jego taktyczne ograniczenia, które sprawiły, że mimo masowego użycia wyniki bojowe były skromne. Recenzenci z "Armorama" ocenili pozycję jako wysoce polecaną dla każdego zainteresowanego radzieckim i rosyjskim sprzętem wojskowym oraz pociskami balistycznymi, podkreślając, że Zaloga jako uznany autorytet w dziedzinie rosyjskich pojazdów wojskowych stworzył dobrze zaokrągloną historię Scuda. Pismo "Military Vehicles" wtórowało podobną oceną. Część czytelników wyrażała jednak niedosyt - nawet jak na standardy serii, tom wydaje się oszczędny objętościowo, i czytelnicy szukający szczegółowych danych wymiarowych dla celów modelarskich mogą poczuć się zawiedzeni.
Materiał wizualny Lee Raya i Jamesa Lauriera spełnia standardy serii. Plansze barwne dokumentują kolejne warianty wyrzutni i pojazdów towarzyszących - od pierwotnych systemów kołowych po TEL-e na podwoziu MAZ - w malowaniach różnych użytkowników: radzieckim, irackim, egipskim i syryjskim. Fotografie archiwalne, w tym zdjęcia z defilad i ujęcia z konfliktów zbrojnych, nadają narracji autentyczności i stanowią przydatne referencje ikonograficzne. Recenzenci serwisu Armorama wskazywali, że mimo niemodelerskiego profilu serii pozycja może być użytecznym źródłem referencyjnym przy budowie modeli wariantów Scuda i ich systemów startowych.
Steven J. Zaloga to jeden z najwybitniejszych anglojęzycznych ekspertów w dziedzinie radzieckiego i rosyjskiego sprzętu wojskowego oraz systemów rakietowych. Jest starszym analitykiem w Teal Group Corp. - firmie doradczej specjalizującej się w przemyśle lotniczo-kosmicznym - oraz członkiem stowarzyszonym Instytutu Analiz Obronnych. Jego zawodowa specjalizacja obejmuje komercyjne i technologiczne aspekty międzynarodowego handlu pociskami kierowanymi i systemami bezzałogowymi. Jest stałym współpracownikiem "Jane's Intelligence Review" i członkiem rady wykonawczej "Journal of Slavic Military Studies", autorem dziesiątek książek przetłumaczonych na kilkanaście języków. W dziedzinie pocisków balistycznych napisał dla Osprey zarówno wcześniejszy tom o V-2 - naturalnym przodku Scuda - jak i szereg opracowań o radzieckich systemach uzbrojenia. Połączenie wiedzy analitycznej z warsztatem historycznym czyni jego narracje wyjątkowo rzetelnymi na styku historii technicznej i operacyjnej.
Ograniczenia wynikają z objętości serii i daty wydania. Skromna liczba stron wymusza selekcję - historia eksportu Scuda do poszczególnych krajów i modyfikacje lokalne (szczególnie północnokoreańskie i irańskie programy pochodne) zostały omówione skrótowo. Brak szczegółowych danych wymiarowych i schematów w skali - co modelarze odnotowywali jako mankament - jest zrozumiały wobec techniczno-historycznego, a nie stricte referencyjnego charakteru serii "New Vanguard". Rok wydania (2006) sprawia ponadto, że późniejsze konflikty z udziałem Scudów - w Syrii, Jemenie i na Ukrainie - nie są uwzględnione, co wobec trwającej popularności systemu czyni aktualizację tomu pilną potrzebą wydawniczą.
Podsumowując, "Scud Ballistic Missile and Launch Systems 1955-2005" to solidne i rzetelne kompendium dokumentujące pół wieku historii jednego z najbardziej proliferowanych systemów rakietowych świata. Zaloga - jako analityk i historyk w jednej osobie - zdołał w skromnej objętości połączyć historię techniczną z operacyjną i geopolityczną w sposób, który czyni tę pozycję wartościową zarówno dla czytelnika interesującego się historią zimnej wojny i konfliktów bliskowschodnich, jak i dla tych, którzy chcą zrozumieć mechanizmy proliferacji broni rakietowej w drugiej połowie XX wieku. Dla miłośników radzieckiego sprzętu wojskowego i historii systemów rakietowych - pozycja obowiązkowa, choć wymagająca uzupełnienia nowszymi źródłami dla pełnego obrazu aktualnego statusu systemu.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
