"Guilford Courthouse 1781: Lord Cornwallis's Ruinous Victory" to sto dziewiąty tom serii Osprey Campaign, wydany w 2002 roku, autorstwa Angusa Konstama, z ilustracjami Adama Hooka. Dziewięćdziesiąt sześć stron, format kieszonkowy, ale gęsto upakowany treścią - i już na starcie trzeba powiedzieć, że to formuła, która ma swoje granice: nie jest to monografia bitwy, tylko sprawnie napisany przewodnik, i tak też należy tę książkę oceniać, a nie porównywać z pełnowymiarowymi opracowaniami kampanii południowej.
Układ rozdziałów jest typowy dla serii i działa na korzyść lektury: Wprowadzenie, Kalendarium, Dowódcy obu stron, Siły obu stron, Plany obu stron, Bitwa pod Guilford Courthouse, Następstwa, Pole bitwy dzisiaj, Bibliografia oraz Indeks. Ta struktura - najpierw kontekst i portrety dowódców, potem analiza sił, a dopiero na końcu sama bitwa - sprawdza się dydaktycznie, bo czytelnik wchodzi w starcie 15 marca 1781 roku już rozumiejąc, dlaczego Cornwallis zdecydował się zaatakować trzy kolejne linie wojsk Nathanaela Greene'a mimo wyraźnej przewagi liczebnej Amerykanów. To mocna strona książki: Konstam nie zakłada wiedzy wstępnej i prowadzi czytelnika za rękę, nie tracąc przy tym tempa narracji.
Sedno tytułu - "rujnująca zwycięstwo" - zostało oddane trafnie i to jest chyba najlepiej poprowadzony wątek całej książki. Brytyjczycy przebili się przez wszystkie trzy linie obrony, ale stracili ponad jedną czwartą swoich sił, a wiadomość o "zwycięstwie" wywołała w Londynie gorzki komentarz jednego z polityków, że kolejne takie zwycięstwo zrujnowałoby armię brytyjską. Konstam konsekwentnie utrzymuje tę ironię jako oś narracyjną i pokazuje, jak taktyczny sukces Cornwallisa przełożył się na strategiczną klęskę - zmuszony do wycofania się do Wilmington, a później do Wirginii, brytyjski dowódca de facto utorował drogę do Yorktown. To spostrzeżenie nie jest odkrywcze dla znawców wojny o niepodległość, ale w formule popularnonaukowej zostało podane klarownie i bez zbędnego dramatyzowania.
Słabszą stroną - typową zresztą dla wcześniejszych tomów serii Osprey - jest warstwa ilustracyjna. Choć mapy i trójwymiarowe rekonstrukcje pola bitwy autorstwa Adama Hooka są funkcjonalne i pomagają zrozumieć przebieg starcia, jakość reprodukcji i sam styl kolorowych plansz odbiegają od nowszych publikacji wydawnictwa. Recenzenci na Amazon.co.uk zwracali na to uwagę wprost, nazywając tom "jednym ze starszych w serii", co widać po jakości ilustracji - i trudno się z tą oceną nie zgodzić, mimo że sama treść map bitewnych pozostaje czytelna i użyteczna.
Wartość książki dla czytelnika zależy w dużej mierze od tego, czego szuka. Jako pierwsze zetknięcie z tematem sprawdza się bardzo dobrze - jeden z recenzentów przyznał, że w ogóle nie znał tej bitwy, dopóki nie natrafił na tę pozycję w bibliotece, i po lekturze żałował, że książka nie jest obszerniejsza. To komplement, ale też diagnoza ograniczenia: dziewięćdziesiąt sześć stron nie pozwala na głębszą analizę źródłową ani na drobiazgowe odtworzenie działań na flankach, czym zajmują się już obszerniejsze prace, jak "Long, Obstinate, and Bloody" Lawrence'a Babitsa czy "The Road to Guilford Courthouse" Johna Buchanana. Konstam nie konkuruje z tymi pozycjami i chyba nie taki był zamysł - to raczej punkt wejścia, który ma zachęcić do dalszej lektury, a nie ją zastąpić.
Sam warsztat pisarski Konstama zasługuje na uznanie - zdania są zwięzłe, narracja bitewna trzyma napięcie bez popadania w patos, a fragmenty poświęcone losowi lojalistów po bitwie, wspominane przez czytelników jako szczególnie poruszające, pokazują, że autor potrafi wyjść poza suchy opis manewrów wojskowych. Jednocześnie trzeba przyznać, że część rozdziału o "Polu bitwy dzisiaj" ma dziś wartość głównie archiwalną - od 2002 roku sporo zmieniło się w infrastrukturze parku narodowego w Guilford Courthouse, więc czytelnik planujący wizytę powinien traktować te informacje jako punkt wyjścia, a nie aktualny przewodnik.
Podsumowując, to solidna, kompetentnie napisana pozycja wprowadzająca, która dobrze wypełnia swoją niszę w serii Osprey Campaign - daje jasny obraz jednej z ważniejszych, a wciąż niedocenianych bitew kampanii południowej wojny o niepodległość. Nie jest to lektura dla kogoś, kto szuka wyczerpującej analizy militarnej czy nowego spojrzenia badawczego, ale jako zwarte, przystępne wprowadzenie do tematu - z jasno poprowadzoną tezą o pyrrusowym charakterze zwycięstwa Cornwallisa - spełnia swoje zadanie bez zbędnych ozdobników.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
