Odwrót do Corunny pozostaje jednym z tych epizodów wojen napoleońskich, które do dziś budzą kontrowersje: klęska czy triumf? Haniebna ucieczka czy mistrzowskie ocalenie armii? Haythornthwaite, jeden z najbardziej produktywnych autorów piszących o epoce napoleońskiej, podjął się w tej książce zadania, które pozornie wydaje się proste - opisać kilkumiesięczną kampanię na 96 stronach. Rezultat jest nierówny, ale wartościowy.
Książka wpisuje się w dobrze znany schemat serii Campaign wydawnictwa Osprey. Spis treści prowadzi czytelnika przez kolejne etapy wydarzeń: kontekst z października 1808 roku, sylwetki dowódców obu stron, charakterystykę armii, marsz Moore'a, przybycie Napoleona, potyczki pod Sahagun i Benavente, trudną drogę odwrotu, samo starcie pod Corunną, jego cenę, następstwa, a na końcu krótki przewodnik po dzisiejszym polu bitwy. Taka struktura ma tę zaletę, że wymusza chronologiczną dyscyplinę i nie pozwala autorowi na dygresje, choć jednocześnie ogranicza możliwość głębszej analizy.
Haythornthwaite sprawnie zarysowuje kontekst strategiczny: pod koniec 1808 roku Moore znalazł się praktycznie samotnie z niewielką armią brytyjską głęboko wewnątrz Hiszpanii, wojska jego hiszpańskich sojuszników zostały rozbite, a on sam stanął twarzą w twarz z triumfującymi siłami Napoleona. Autor nie zadowala się jednak samym stwierdzeniem faktu - pokazuje, dlaczego Moore nie miał realnej alternatywy, i uczciwie rekonstruuje jego rachubę strategiczną. To jeden z lepszych fragmentów książki: Haythornthwaite traktuje decyzje dowódcy poważnie, nie deprecjonując ich z perspektywy następnych wydarzeń.
Najmocniejszą stroną merytoryczną są rozdziały poświęcone samemu odwrotowi - zwłaszcza partia opisująca "twardą drogę" przez górskie tereny północno-zachodniej Hiszpanii w środku zimy. Kampania ta i bitwa, w której kulminowała, miały ogromne znaczenie dla późniejszego przebiegu wojny półwyspowej - można argumentować, że decyzje Moore'a "uratowały" Hiszpanię, odciągając siły francuskie na północ kraju i tym samym krzyżując plany Napoleona. Haythornthwaite ten argument formułuje przekonująco, opierając się na konkretnych danych o rozmieszczeniu wojsk, choć nie rozstrzyga debaty ostatecznie - co jest wyborem rozsądnym.
Poważnym zastrzeżeniem wobec książki jest jej probrytyjskie nachylenie. Recenzenci zwracali uwagę na jednostronność autora w ocenie wyników kampanii - jeden z komentarzy na Amazon wprost wskazywał na wyraźną probrytyjską tendencję w interpretacji faktów. Strona francuska, a zwłaszcza Soult, wypada blado - jako tło dla brytyjskiej waleczności, nie jako pełnoprawny uczestnik dramatu. Brakuje rzetelnej analizy możliwości i ograniczeń pościgu francuskiego, co zubożałoby każde poważne opracowanie tego tematu.
Ilustracje Christy Hook zasługują na osobny komentarz. Hook jest jedną z najpopularniejszych ilustratorek Osprey - jej prace łączą dbałość historyka o szczegół z dramatycznym zmysłem malarki, a plansze są poszukiwane przez kolekcjonerów na całym świecie. W tej konkretnej książce ilustracje spełniają swoje zadanie: uniformologia jest precyzyjna, a sceny batalistyczne oddają charakter walk w zimowym terenie. Serwis historyofwar.org zauważa przy tym, że książka jest lepiej zorganizowana i skonstruowana niż wiele innych tytułów z serii Osprey, co sprzyja lekturze, a trójwymiarowe mapy i plansze barwne uzupełniają narrację. To ocena słuszna - mapy w tej serii bywają często niewystarczające, tu zaś rzeczywiście pomagają śledzić ruchy wojsk.
Haythornthwaite rozumie, że odwrót do Corunny nie był zwykłą ucieczką - był testem spójności instytucjonalnej armii. Docenia to w rozdziałach dotyczących samej bitwy, gdzie opisuje odbudowę dyscypliny po dotarciu do wybrzeża. Pewne oddziały, które podczas odwrotu praktycznie się rozpadły, przy nadejściu perspektywy walki szybko odrodziły się - jeden z regimentów, który pod Betanzos wystawił zaledwie dziewięciu oficerów, trzech podoficerów i trzech szeregowców, pod Corunną liczył już pięćset żołnierzy. Takie szczegóły świadczą o tym, że autor sięga do źródeł, a nie tylko porządkuje wtórną literaturę.
Książkę należy oceniać zgodnie z jej naturą: to wprowadzenie, nie monografia. Doskonały przegląd kampanii, wart miejsca w bibliotece każdego miłośnika wojen napoleońskich - ta opinia krążąca wśród czytelników jest trafna, o ile nie oczekuje się czegoś więcej. Kto szuka pogłębionej analizy decyzji Moore'a lub rzetelnego ujęcia perspektywy francuskiej, powinien sięgnąć po pierwsze tomy Omana. Kto chce sprawnie skonstruowanego, czytelnego i solidnie zilustrowanego wprowadzenia do tematu - znajdzie u Haythornthwaite'a dokładnie to, czego szuka.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
