Kampania nadreńska z lutego-marca 1945 roku to jeden z tych epizodów wojny, które giną w cieniu Ardenów i przeprawy przez Ren, a przecież to właśnie tam - w zalanych dolinach, Lesie Reichswald i przed Linią Zygfryda - stoczono ostatnią wielką bitwę regularną na froncie zachodnim. Ken Ford podjął się zadania trudnego głównie z powodu formatu: Osprey Campaign narzuca twardy limit 96 stron, z czego dobra jedna trzecia idzie na mapy, fotografie i plansze Tony'ego Bryana. Sam wybór tematu broni się świetnie - wykonanie już mniej.
Struktura książki jest klasyczna dla serii i sama w sobie nie budzi zastrzeżeń: Geneza bitwy, Dowódcy stron, Armie stron, Plany stron, Operacja "Veritable", Operacja "Grenade", Bitwa końcowa, Następstwa, Pole bitwy dzisiaj, Chronologia oraz rozdział o wargamingu. Problem leży nie w szkielecie, lecz w proporcjach mięsa na kościach - Ford zaczyna od trzystronicowego wykładu o Eisenhowerowej strategii "szerokiego frontu", co dla czytelnika sięgającego po wąsko sprofilowany tom o Nadrenii jest informacją w najlepszym razie wtórną, a w gorszym - marnotrawstwem cennej przestrzeni. To samo dotyczy końcówki: zamiast dociążyć opis właściwej kampanii, autor rozciąga narrację na kolejne przeprawy przez Ren i upadek Niemiec, czyli wydarzenia z definicji wykraczające poza zakreślony tytułem temat.
Merytorycznie najsłabszym ogniwem jest właśnie ta tendencja do uogólnień kosztem konkretu. Recenzenci zgodnie zwracają uwagę, że Ford "gubi ostrość" w niemal każdym rozdziale, odbiegając w wątki poboczne zamiast trzymać się twardo punktów kluczowych dla zrozumienia operacji "Veritable" i "Grenade" - dwóch filarów całej kampanii. To wada poważna, bo czytelnik kupujący tom poświęcony wyłącznie Nadrenii ma prawo oczekiwać, że autor zejdzie "w chwasty" taktycznego detalu - ruchów dywizji, decyzji na poziomie korpusu, przebiegu walk o poszczególne miejscowości - a nie powtórzy fakty znane z każdej syntezy II wojny światowej. Jeden z recenzentów określił rezultat wprost jako "nudną i jakby chaotycznie poskładaną" opowieść - ocena surowa, ale nie pozbawiona podstaw, gdy zestawi się ją z poprzednimi, lepiej przyjętymi tytułami Forda dla tej samej serii.
Trzeba jednak oddać sprawiedliwość mocnym stronom, a tych nie brakuje. Szyk bojowy obu stron jest opracowany solidnie i to właśnie tu, a nie w narracji głównej, czytelnik znajdzie najwięcej konkretu przydatnego do dalszych badań czy gier symulacyjnych. Mapy bitewne są przyzwoite, choć nie wybitne, natomiast fotografie - w większości dobrze dobrane i czytelne, co w przypadku kampanii toczonej w błocie i zalanych nizinach Renu ma znaczenie nie tylko dokumentacyjne, ale i poznawcze. Ilustracje Tony'ego Bryana, jak zwykle w tej serii, podnoszą wartość wizualną tomu znacząco ponad to, co oferuje sama warstwa tekstowa - kolorowe plansze rekonstruujące sprzęt i umundurowanie są wykonane z dbałością o detal, którą trudno odmówić nawet największym krytykom książki. Co ciekawe, rozdział poświęcony wargamingowi kampanii wypada zaskakująco dobrze jak na standardy serii - Ford nie ogranicza się do banałów, lecz wskazuje konkretne gry planszowe i komputerowe odwzorowujące tę bitwę, co jest miłym i rzadkim w tej serii gestem wobec hobbystów.
Bilans całości jest więc niejednoznaczny. Tom nie wnosi nowych ustaleń ani świeżej interpretacji wydarzeń - to przede wszystkim sprawne, choć rozwodnione streszczenie faktów już znanych z brytyjskich i amerykańskich historii oficjalnych, bez własnego głosu interpretacyjnego, który wyróżniałby książkę na tle setek innych tomów Osprey. Dla czytelnika zupełnie niezaznajomionego z tematem może to być wystarczające wprowadzenie - zwłaszcza ze względu na warstwę ikonograficzną - ale dla kogoś szukającego analitycznej głębi czy nowego spojrzenia na operacje "Veritable" i "Grenade" lektura pozostawia niedosyt. Opinie czytelników w sklepach internetowych są zresztą wyraźnie spolaryzowane: część ocenia książkę jako "typowy dobry standard Osprey", inni jako rozczarowanie na tle innych prac tego samego autora, w tym jego późniejszego tomu o przeprawach przez Ren z 2007 roku, oceniane zwykle wyżej.
Reasumując: to pozycja, którą warto mieć na półce ze względu na ilustracje i materiał ikonograficzny oraz jako zwięzłe kompendium faktograficzne, ale nie jako lekturę pierwszego wyboru dla kogoś, kto chce naprawdę zrozumieć mechanikę bitwy o Nadrenię. Ford miał rację co do wagi tematu - szkoda, że nie wykorzystał w pełni danych mu 96 stron, by oddać mu sprawiedliwość.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
